<p class="ql-block">湖州游学记</p><p class="ql-block">引子:鸥波无尽——寻访赵孟頫 </p><p class="ql-block">文:奚慧</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">天青云白,桂影流金。</p><p class="ql-block">一缕墨香,漫自松雪斋。</p><p class="ql-block">谁铺素楮,谁抚瑶琴。</p><p class="ql-block">身承宋绪,独守翰墨初心。</p><p class="ql-block">长河落墨,留旷世丹青。</p><p class="ql-block">兴亡休论,古意长吟。</p><p class="ql-block">遥承晋唐笔韵,文脉至今。</p><p class="ql-block">我踏苕溪烟波,来觅鸥波遗音。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"></p><p class="ql-block"></p><p class="ql-block">本文作者|章建平</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">时维丙午近重阳,天清气朗,雨霁云开,风澄景明。无锡市夕阳红老年大学诗词班,择佳日启湖州专题游学之行。此行以赵孟頫书法文脉为旨,溯元人翰墨之源,探吴兴千年风雅。清晨,诸诗友随毛明强老师登车南下,一路笑语欢歌,逸兴遄飞。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">课前,老师尝娓娓叙赵松雪生平轶事、书画源流。孟頫为宋室王孙、元代艺坛宗师,位列楷书四大家,与欧、颜、柳齐名。其生于宋末乱世,家国飘摇,身世浮沉,后入元廷供职,出处之间,常怀矛盾。然能以胸襟涵养笔墨,以才情冠绝一代。其艺贯通诸体、兼擅诗画,力主复古开新,矫正南宋书风轻飘之弊,直追晋唐中正温润之韵,遂成圆转秀润、雅正含骨的松雪书风,为后世学书之圭臬。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"></p><p class="ql-block">学员们聆古知今,心生仰止。一车诗侣,心怀敬意,奔赴苕霅古地,寻千秋翰墨遗踪。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"></p><p class="ql-block">一、访莲花庄,瞻松雪遗韵</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">莲花庄,为赵孟頫昔日别业,世称“苕上辋川”,是其少年读书、暮年栖迟之所。庄园三分流水、七分林亭,曲廊萦回,洲屿参差,秋桂浮香,残荷静水,紫藤垂影,红蓼疏芳。园内汇“白萍春晓、云影清音、松泉印月、鸥波荷香”等十景,亭台错落,水木清华,尽得江南雅致。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">入园首见《吴兴赋》碑刻,为松雪翁中年自撰自书之名篇。通篇楷行相间,端庄流丽、骨肉相涵,不袭唐楷峻峭之姿,不取宋笔纵肆之态,独存平和静定之韵,如君子临风,温而有骨。一文铺陈吴兴山川风物、乡邦人文,一笔承续晋唐法脉,融铸元代雅姿,文墨双绝,令人驻足沉吟。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">园中松雪斋,乃翁朝夕挥毫、寄志抒怀之书斋,为全园文脉核心。平生无数书画名篇,皆成于此清幽轩室之间。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">最可贵者,是园内莲花峰太湖奇石,石上篆书“莲花峰”三字,传为子昂真迹,乃元代留存旧物,千载风霜,笔墨精神不泯。旁列四峰,合为太湖五老峰,群石参差拱卫,苍然如高士环坐。诸师友环石观瞻,摩挲古痕,遥念先贤,感慨万千。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">毛明强老师触景生怀,即兴赋诗,寄凭吊追慕之情:</p><p class="ql-block">秋日游湖州莲花庄</p><p class="ql-block">毛明强</p><p class="ql-block">莲庄深处步幽蹊,尽日楼台绕水堤。</p><p class="ql-block">松雪残荷风细细,鸥波红蓼草萋萋。</p><p class="ql-block">纵无墨迹观亭壁,幸有曲廊留石题。</p><p class="ql-block">木落湖峰清丽地,春来还觅晓莺啼。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">余亦感松雪篆笔风神、千古文脉,作诗以记: </p><p class="ql-block">七律·观莲花峰松雪真迹</p><p class="ql-block">章建平</p><p class="ql-block">素仰吴兴铁画融,莲花峰侧篆痕雄。</p><p class="ql-block">苕溪断碣留孤影,松雪高怀溯远鸿。</p><p class="ql-block">柔楮铺来寥阔韵,灵锋凝出澹圆风。</p><p class="ql-block">摩挲旧刻忆王胄,一代丹青在此中。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">园中之鸥波亭,临水而立,因翁“鸥波”别号得名。秋水澄明,风静水悠,恍见当年鸥鹭翩跹、高士闲吟之景。松雪晚年耽恋湖山,寄情云水,于此澄心悟道、落笔生花。学员梅跃敏感其隐怀高志,赋诗怀之:</p><p class="ql-block">过吴兴怀赵文敏公</p><p class="ql-block">梅跃敏</p><p class="ql-block">宋室王孙远,隐居临水浔。</p><p class="ql-block">莲花篆圆润,铁佛磬低沉。</p><p class="ql-block">书画同源意,江湖避世心。</p><p class="ql-block">兴来寻旧迹,秋草满幽林。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">庄内题山楼,为管道昇夫人书斋。管夫人诗书画三绝,才情绝代,与松雪翁唱和酬答、临池共艺,传为元代文坛千古佳话。其《水竹图》《竹石图》传世千年,风骨清逸、笔墨绝尘。昔年夫妇二人昼观山水、夜品诗文,灯下和吟、案上同书,风雅千载犹存。楼前涧水清幽,此行途中,毛老师搀扶夫人缓步渡涧,温良谦和,情景相融,恰合当年琴瑟同心之韵,温婉动人。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"></p><p class="ql-block">二、谒故居展馆,仰宗师平生</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">赵孟頫故居旧址纪念馆内陈列翔实,图文与古物兼具,尽述松雪翁跌宕一生与绝世才艺。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">其早年所作《幼舆丘壑图》,寄宋室王孙山林归隐之志;中年名作《鹊华秋色图》,写齐鲁秋山清旷之境,笔含古意、境藏山河,曾得乾隆盛赞,名扬千古。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">馆内子昂印池,取赵孟頫印学成就立意。松雪与吾丘衍共启元人印学,倡圆朱文,著《印史》,开一代印风。池内列篆刻长石,曲桥卧波,假山环峙,水榭清幽。风过亭畔,竹笛清音婉转,一池静水之间,金石笔墨之意悠然漾起。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">园中“我侬亭”,专为纪念赵孟頫、管道昇夫妇而建。亭中铜牌镌刻《我侬词》,“你泥中有我,我泥中有你”,赤诚缱绻,千古流传。亭侧铜像,翁则抚琴悠然,夫人则含笑凝睇,琴瑟和鸣、情意绵绵。昔管夫人仙逝,松雪翁悲戚辞官,三年后相随而逝,一世相守、千古同心,令人叹惋。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">诸学员拜谒先贤旧居,感文脉浩荡、风骨长存,各赋新诗以寄仰怀:</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">拜谒赵孟頫故居</p><p class="ql-block">翠溪</p><p class="ql-block">重阳参古圣,院雅艺齐全。</p><p class="ql-block">翰墨谁曾似,奇书自得妍。</p><p class="ql-block">风姿惊旧雨,笔法撼新川。</p><p class="ql-block">往日挥毫地,吾心慕敬前。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">七绝·赵孟頫故居</p><p class="ql-block">胡群</p><p class="ql-block">水榭亭台宋韵盈,一山秋色映湖清。</p><p class="ql-block">鸥波弄影竹松曳,十八胡笳今古声。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">访赵孟頫故居感怀</p><p class="ql-block">张丽亚</p><p class="ql-block">缓步甘棠巷,恍闻松雪香。</p><p class="ql-block">曲池涵旧影,古木倚残墙。</p><p class="ql-block">笔蕴龙蛇势,墨飞云岫光。</p><p class="ql-block">鸥波无尽处,烟水映斜阳。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">访赵孟頫故居</p><p class="ql-block">钱学东</p><p class="ql-block">莲花庄畔拜贤名,松雪犹存琴瑟鸣。</p><p class="ql-block">砚底风云今未歇,千秋墨韵使人明。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">访赵孟頫故居</p><p class="ql-block">曹丽敏</p><p class="ql-block">月河桥畔访鸥波,松雪斋前柳自多。</p><p class="ql-block">宋室王孙归隐处,清溪依旧墨痕磨。 </p><p class="ql-block"></p><p class="ql-block">访赵孟頫故宅</p><p class="ql-block">项海浪</p><p class="ql-block">佳话耳濡久,眼前胜景寻。</p><p class="ql-block">幽泉漱顽石,修竹动清音。</p><p class="ql-block">墨老芬芳在,碑残岁月沉。</p><p class="ql-block">端居何所趣,松雪拓胸襟。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">访赵孟頫故宅</p><p class="ql-block">朱江贤</p><p class="ql-block">莲花庄畔水潺湲,松雪斋空竹半残。</p><p class="ql-block">砚底烟云留晋韵,亭边鸥鹭忆清欢。</p><p class="ql-block">一身鼎革难为择,百代丹青未易刊。</p><p class="ql-block">莫向苔碑寻得失,孤龛泥像静相看。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">咏赵孟頫</p><p class="ql-block">章建平</p><p class="ql-block">王孙劫后寄湖山,翰墨回澜继晋关。</p><p class="ql-block">笔漾松烟凝澹韵,图含古意纳清寰。</p><p class="ql-block">篆毫暗合丹青法,鸥渚遥消出处艰。</p><p class="ql-block">悟字留痕尘外远,一襟风月自迟还。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"></p><p class="ql-block">三、游铁佛古刹,览千年镇宝</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">湖州铁佛寺,千年古刹,梵宇清幽,黄墙凝古韵,钟磬涤尘心。寺存五宝,历经劫火、巍然独存,为吴兴文脉之珍。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">其一、北宋铁观音像,铸于天圣三年(1025),通高二点一五米,重约一点五吨。造像体态呈柔美S形,发髻端严,面颊丰润,衣褶飘逸流畅,承盛唐丰腴之韵,开宋代清丽之姿,世称“东方维纳斯”。其冶铸精妙,铁水杂十余种稀有金属,故质地坚贞、历劫不锈。此像屡经浩劫:元末兵燹寺毁而佛存,晚清烽烟殿焚而像立,文革之时厂舍占用、锤砸炉熔,众铁佛尽毁,唯此尊独存,仅失一臂,千年屹立,见证沧桑。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">其二、赵孟頫《天宁万寿禅寺》榜书碑。相传此碑大字,乃子昂偶于僧厨案板上信手挥成,笔势雄浑腴润,骨力内含,尤以“天”字最为绝妙,为翁平生得意榜书。原藏天宁古寺,后移铁佛寺留存,笔墨千秋,禅韵长存。余观此碑,感而有吟:</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">咏松雪天宁碑</p><p class="ql-block">章建平</p><p class="ql-block">厨案挥毫意自雄,榜书腴润仰高风。</p><p class="ql-block">一碑移供禅垣里,妙笔留传天字工。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">其三、日本古铜钟,铸于日本宝永三年(1706),由胡雪岩东游购归,海内所存寥寥,钟声沉厚,响彻禅林。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">其四、为禅石,卧于大雄宝殿前左侧,长条太湖石,状若春蚕偃息。“蚕”“禅”音近,湖州本是桑蚕故土,蚕丝文脉与禅意相融,一石绾合乡邦风物与梵宇清机,梅落石上,最宜默坐参观。 </p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">其五、另有唐会昌三年陀罗尼经幢、南宋石柱础、明代古井,皆为千年古物。寺中二株百年六瓣骨里红梅,虬枝苍劲,早春盛放,黄墙映红萼,古寺生清芳,为城中一绝。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">诸诗友观古佛、瞻残碑、赏古梅、沐禅风,各抒襟怀:</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">浣溪沙·湖州游学活动之铁佛寺</p><p class="ql-block">朱翠凤</p><p class="ql-block">深锁清宁藏古城,横斜疏影伴青灯。铁仙阅尽战戈声。</p><p class="ql-block">静坐阶前秋桂馥,共寻幽境俗怀澄。禅心一缕自通明。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">叹铁佛</p><p class="ql-block">孙中卉</p><p class="ql-block">身姿典雅面慈祥,玉立亭亭寺上方。</p><p class="ql-block">笑看人间千次变,无声漫漫佛光扬。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">浣溪沙·访湖州铁佛寺</p><p class="ql-block">钱学东</p><p class="ql-block">铁佛肃然立古城,虬枝无怨伴青灯。残碑却记子昂声。</p><p class="ql-block">一杵疏钟销劫恨,满怀慈目抚苍生。幽襟欲诉语难成。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">咏古梅</p><p class="ql-block">唐国权</p><p class="ql-block">秋容落影长,虬杆劲枝昂。</p><p class="ql-block">待到霜浓季,早春独占芳。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">五律·秋谒铁佛寺古梅</p><p class="ql-block">张丽亚</p><p class="ql-block">一角黄墙寺,双梅翠色融。</p><p class="ql-block">古龛千载寂,繁叶满庭丰。</p><p class="ql-block">无蕊偏含趣,疏枝自弄风。</p><p class="ql-block">莫询春信至,禅意此中同。</p><p class="ql-block"></p><p class="ql-block">铁佛寺游记</p><p class="ql-block">曹丽敏</p><p class="ql-block">古刹城南隅,铁佛镇千秋。</p><p class="ql-block">苔痕侵石阶,钟声渡云楼。</p><p class="ql-block">殿宇凝唐韵,松柏掩宋丘。</p><p class="ql-block">欲问兴亡事,斜阳照水流。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">铁佛寺古梅</p><p class="ql-block">胡群</p><p class="ql-block">掐指孟春初五开,芬芳六瓣惹尘埃。</p><p class="ql-block">风霜百载行依旧,龙凤呈祥纳福来。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">铁佛寺观古梅</p><p class="ql-block">章建平</p><p class="ql-block">游学寻幽到霅湄,黄墙梵影伴遐思。</p><p class="ql-block">躬瞻金像庭柯在,只惜红梅未吐时。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">秋访铁佛寺,绘图代见红梅花</p><p class="ql-block">章建平</p><p class="ql-block">未见红梅且画梅,枝间先许我徘徊。</p><p class="ql-block">此心若到花开处,何用春风送粉来。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"></p><p class="ql-block">四、飞英公园。登飞英古塔,观三绝奇观</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">飞英公园以千年飞英塔闻名,为湖州三绝之“塔中塔”。内为唐代石塔,外筑宋代砖木高塔,层檐飞翘、峻拔凌云,历千年风雨而安然矗立。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">飞英塔前,立有明代龙凤石柱四根,旧为湖州府文庙(孔庙)牌坊前的望柱,一九九六年建园时迁此护塔。四柱规制别致,一龙三凤,柱身浮雕流转,云纹缠绕龙凤,刀法圆熟,是明代石刻精品。昔时文庙崇儒,龙凤寓文明祥瑞,历经数百年风霜,古意沉沉,与古塔、古银杏(650年)相映,一塔凌云,石柱拱峙,千载文脉两两相照。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">园之东隅,墨妙亭倚碑廊而构,为北宋熙宁间知州孙莘老所创,原在府治北隅,搜罗汉魏以来残碑古刻,汇贮一亭,故名“墨妙”。苏子瞻应莘老之请,撰《墨妙亭记》并赋长诗,论金石成毁、尽人事而知天命,一文令此亭声传千载。亭屡经兴废,今随飞英公园重建于此,亭壁复刻坡公碑记,廊间罗列元明清遗刻;启功先生题联“遗迹龙腾思墨妙,名篇狮吼答泉声”,费新我书“墨妙”二字镌于石上。一亭藏翰墨,千载仰前贤,与飞英古塔互为表里,书脉绵延不绝。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">园内文脉荟萃:颜真卿编撰《韵海镜源》之韵海楼、南朝旧构西亭、霅溪古馆,古建错落,依荷池而筑。六百年古银杏倚塔而立,风叶婆娑,如与古塔千年对语。历代名流苏轼、赵孟頫皆登临题咏,翰墨留香,文脉绵延不绝。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">诸师友览塔怀古,感岁月悠悠、古风浩荡,题诗记胜:</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">七绝·飞英塔</p><p class="ql-block">胡群</p><p class="ql-block">一塔堪称三绝首,英光普照烁尘中。</p><p class="ql-block">意深何在云端耸,内外禅机焉悟通。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">飞英公园游学活动</p><p class="ql-block">朱翠凤</p><p class="ql-block">一塔双宫意,寻幽游学行。</p><p class="ql-block">禅心涵胜境,绿影拥金英。</p><p class="ql-block">劫火千年矗,精雕举世惊。</p><p class="ql-block">俯看云水处,苕霅满襟清。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">秋游湖州飞英公园</p><p class="ql-block">钱学东</p><p class="ql-block">飞英阅尽千年史,古杏而今百木生。</p><p class="ql-block">不见鸳鸯同倾盖,依稀霅院读书声。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">飞英塔怀子昂</p><p class="ql-block">章建平</p><p class="ql-block">飞英重塔压三吴,翰墨藏锋松影孤。</p><p class="ql-block">纵览湖山千里土,远怀幽慨寄骊珠。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"></p><p class="ql-block">五、游归寄怀,诗咏吴兴</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">一日游学,遍历名园古刹、古塔遗碑,尽览松雪翰墨、吴兴风雅。归途之上,诸诗友意犹未尽,闲谈先贤事迹、笔墨风骨,回味禅林幽静、山水清嘉,感念文脉之深远、艺道之无穷。沿途忆衣裳街、小西街古巷风华,览苕霅水韵悠悠,尽是千年湖州烟火与书香。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">众人各赋诗词,以纪此行盛事:</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">丙午秋夕阳红诗词班游学记</p><p class="ql-block">胡群</p><p class="ql-block">正逢稻浪织金秋,一校师生赴游学。</p><p class="ql-block">快马逐风江浙渡,夕阳红遍韵湖州。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">咏赵松雪书法</p><p class="ql-block">章建平</p><p class="ql-block">一笔揽三吴,银钩绘太湖。</p><p class="ql-block">苕溪承晋韵,遒媚出尘殊。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">清平乐·游学之湖州</p><p class="ql-block">缪亚岸</p><p class="ql-block">重阳又达,游学今奔浙。</p><p class="ql-block">未到乌程何知雪。初识鸥波书贴。</p><p class="ql-block">若为炳烛之人,许能返老还春。</p><p class="ql-block">湖畔残红尚在,暮秋暖气犹存。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">衣裳街怀古</p><p class="ql-block">陆晓鶴</p><p class="ql-block">苕溪霅水古风悠,雅会词人忆旧游。</p><p class="ql-block">六客堂前同唱和,长庚对月照乡愁。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">丙午年重阳忆游湖州</p><p class="ql-block">韩传华</p><p class="ql-block">重阳晨鸟啁,催醒念湖州。</p><p class="ql-block">屏展百章列,文彰四景游。</p><p class="ql-block">白头诗侣聚,合影霅溪留。</p><p class="ql-block">昨日乌程醉,多因胜致优。</p><p class="ql-block">注:四景指湖州的飞英塔、莲花峰等四个景点。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">此番湖州之行,访古迹、探文脉、师前贤、悟诗书。于山水古刹中观岁月变迁,于碑刻笔墨间知古今传承。松雪翁复古开新、书画同源之旨,温润中正、含骨藏韵之书风,出处从容、才情济世之胸襟,皆令我辈受益良多。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">秋光不负诗心,山水终藏雅韵。一日游学,千载留怀,以诗记之,以文传之,谨寄追慕先贤、接续文脉之诚。(部分图片来自网络)</p><p class="ql-block"> </p>