蒙学经典 千古奇文

枫叶流丹🍁

<p class="ql-block"><span style="font-size:15px;">《千字文》是‌南北朝梁代周兴嗣编纂‌的蒙学经典。梁武帝萧衍命人从王羲之书法中拓取一千个不重复的字,周兴嗣一夜编成韵文,因用脑过度次日鬓发皆白。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:15px;">中国大陆实行简化字和归并异体字后,其简体中文版本只剩九百九十余个相异汉字。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px;">昆﹣玉出崑(昆)冈、昆池碣石</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px;">云﹣雲(云)腾致雨、禅主云亭</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px;">巨﹣剑号巨阙、距(巨)野洞庭</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px;">戚﹣戚谢欢招、亲慼(戚)故旧</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px;">另外:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px;">女慕贞絜(洁)、纨扇圆絜(未简化字)</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px;">资父事君、务兹(此字误传为资)稼穑</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:18px;">🌌</span><span style="font-size:15px;">第一部分:天地自然与上古历史</span></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">玄黄</b><span style="font-size:15px;">,玄为天色,黄为地色。</span><b style="font-size:15px;">洪荒</b><span style="font-size:15px;">,混沌、蒙昧的状态。</span><b style="font-size:15px;">盈</b><span style="font-size:15px;">,月亮圆满。</span><b style="font-size:15px;">昃</b><span style="font-size:15px;">,太阳西斜。</span><b style="font-size:15px;">闰余</b><span style="font-size:15px;">农历年和回归年相比所多馀的时日。</span><b style="font-size:15px;">律吕</b><span style="font-size:15px;">,校正乐律的器具,包括六律管私六吕管。</span><b style="font-size:15px;">丽水</b><span style="font-size:15px;">,金沙江古称。</span></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">柰</b><span style="font-size:15px;">,古代沙果。</span><b style="font-size:15px;">龙师</b><span style="font-size:15px;">,伏羲氏。</span><b style="font-size:15px;">火帝</b><span style="font-size:15px;">,神农氏。</span><b style="font-size:15px;">鸟官</b><span style="font-size:15px;">,少昊氏。</span><b style="font-size:15px;">人皇</b><span style="font-size:15px;">,三皇之一。</span><b style="font-size:15px;">有虞</b><span style="font-size:15px;">,指‌舜‌。</span><b style="font-size:15px;">陶唐</b><span style="font-size:15px;">,指‌尧‌。</span><b style="font-size:15px;">垂拱</b><span style="font-size:15px;">,指帝王垂衣拱手,不亲自处理事物。</span><b style="font-size:15px;">周发</b><span style="font-size:15px;">,西周姬发。</span><b style="font-size:15px;">平章</b>,<span style="font-size:15px;">辨明是非、彰明事理。</span><b style="font-size:15px;">遐迩</b><span style="font-size:15px;">,指远近。</span><b style="font-size:15px;">率宾</b><span style="font-size:15px;">,即“率土之滨”(诗经),指沿着王土的边涯,犹普天之下。</span><b style="font-size:15px;">食场</b><span style="font-size:15px;">cháng,在草地上吃草。</span><b style="font-size:15px;">化</b><span style="font-size:15px;">,教化。</span><b style="font-size:15px;">被</b><span style="font-size:15px;">,覆盖。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:18px;">📜</span><span style="font-size:15px;">第二部分:修身养德与为人处世</span></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">盖</b><span style="font-size:15px;">,发语词。</span><b style="font-size:15px;">四大</b><span style="font-size:15px;">,指地、水、风、火。</span><b style="font-size:15px;">鞠养</b><span style="font-size:15px;">,养育。</span><b style="font-size:15px;">墨悲丝染</b><span style="font-size:15px;">,墨子看到白丝被染黑而悲叹。</span><b style="font-size:15px;">诗赞羔羊‌</b><span style="font-size:15px;">,《诗经·召南》以羔羊比喻君子始终保持洁白的品德。</span><b style="font-size:15px;">景行</b><span style="font-size:15px;">,光明正大的品行。</span><b style="font-size:15px;">习听</b><span style="font-size:15px;">,反复听到。</span><b style="font-size:15px;">资</b><span style="font-size:15px;">,奉养。</span><b style="font-size:15px;">事</b><span style="font-size:15px;">,侍奉。</span><b style="font-size:15px;">夙</b><span style="font-size:15px;">sù</span><b style="font-size:15px;">兴</b><span style="font-size:15px;">,早起。 </span><b style="font-size:15px;">清</b><span style="font-size:15px;">qìng,凉爽。</span><b style="font-size:15px;">笃</b><span style="font-size:15px;">dǔ,重视。</span><b style="font-size:15px;">令</b><span style="font-size:15px;">,美好。</span><b style="font-size:15px;">籍甚</b><span style="font-size:15px;">,盛大。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:18px;">🏛️</span><span style="font-size:15px;">第三部分:都城气象与历史典故</span></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">丙舍</b><span style="font-size:15px;">,宫中别室。</span><b style="font-size:15px;">弁</b><span style="font-size:15px;">,古代男子戴的帽子。</span><b style="font-size:15px;">广内</b><span style="font-size:15px;">,用以藏书的广内殿。</span><b style="font-size:15px;">承明</b><span style="font-size:15px;">,朝臣休息的承明殿。</span><b style="font-size:15px;">坟典</b><span style="font-size:15px;">,三坟是记载三皇的书,五典是记载五帝的书,后指古代典籍。</span><b style="font-size:15px;">杜稿</b><span style="font-size:15px;">,杜度草书的手稿。</span><b style="font-size:15px;">钟隶</b><span style="font-size:15px;">,钟繇隶书的真迹。</span><b style="font-size:15px;">漆书</b><span style="font-size:15px;">,魏安厘王冢中发现掘出来的漆写古书。</span><b style="font-size:15px;">壁经</b><span style="font-size:15px;">,孔庙墙壁内现古文经书。</span><b style="font-size:15px;">磻溪</b><span style="font-size:15px;">,周武王磻溪遇吕尚,尊他为“太公望”。</span><b style="font-size:15px;">伊尹</b><span style="font-size:15px;">,伊1尹辅佐时政,商汤王封他为“阿衡”。</span><b style="font-size:15px;">桓公匡合</b><span style="font-size:15px;">,齐桓公匡正天下。</span><b style="font-size:15px;">绮回汉惠</b><span style="font-size:15px;">,汉惠帝做太子时靠绮里季才幸免废黜。</span><b style="font-size:15px;">说感武丁</b><span style="font-size:15px;">,商君武丁感梦而得贤相傅说。</span><b style="font-size:15px;">乂</b><span style="font-size:15px;">yì,贤才。</span><b style="font-size:15px;">密勿</b><span style="font-size:15px;">,勤勤恳恳。</span><b style="font-size:15px;">假途灭虢</b><span style="font-size:15px;">,晋国向虞国借路去消灭虢国。</span><b style="font-size:15px;">何遵约法</b><span style="font-size:15px;">,萧何遵奉汉高祖简约的法律。</span><b style="font-size:15px;">韩弊烦刑</b><span style="font-size:15px;">,韩非惨死在他自己所主张的苛刑之下。</span><b style="font-size:15px;">起翦颇牧</b><span style="font-size:15px;">,指秦将白起、王翦,赵将廉颇、李牧。</span><b style="font-size:15px;">紫塞</b><span style="font-size:15px;">,指长城,晋代崔豹《古今注·都邑》:“秦筑长城,土色皆紫。” </span><b style="font-size:15px;">鸡田‌</b><span style="font-size:15px;">,古西北塞外地名。</span><b style="font-size:15px;">赤城‌</b><span style="font-size:15px;">,指浙江天台的赤城山。</span><b style="font-size:15px;">存以甘棠</b><span style="font-size:15px;">,召公生前在甘棠树下处理政务。</span><b style="font-size:15px;">傅训,</b><span style="font-size:15px;">老师的教诲。</span><b style="font-size:15px;">母仪</b><span style="font-size:15px;">,母亲的仪范。</span><b style="font-size:15px;">孔怀</b><span style="font-size:15px;">,指非常关爱。</span><b style="font-size:15px;">箴规</b><span style="font-size:15px;">,劝勉和规谏。</span><b style="font-size:15px;">廉退</b><span style="font-size:15px;">,廉洁、谦让。</span><b style="font-size:15px;">縻</b><span style="font-size:15px;">mí,留住。</span></p> <p class="ql-block">🌾<span style="font-size:15px;">第四部分:农耕生活与处世智慧</span></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">俶</b><span style="font-size:15px;">chù,开始。</span><b style="font-size:15px;">黍稷</b><span style="font-size:15px;">shǔ jì,指古代的粮食作物,黍去壳为黄米,稷去壳为小米。 </span><b style="font-size:15px;">黜</b><span style="font-size:15px;">chù,贬职,罢免。</span><b style="font-size:15px;">陟</b><span style="font-size:15px;">zhì,晋升、奖励。</span><b style="font-size:15px;">敦素,</b><span style="font-size:15px;">崇尚朴素。</span><b style="font-size:15px;">庶几‌</b><span style="font-size:15px;">,差不多、接近。</span><b style="font-size:15px;">敕</b><span style="font-size:15px;">,引申为自律。</span><b style="font-size:15px;">贻</b><span style="font-size:15px;">yí,遗留。</span><b style="font-size:15px;">厥</b><span style="font-size:15px;">jué,他的。</span><b style="font-size:15px;">猷</b><span style="font-size:15px;">yóu,计划、谋划。</span><b style="font-size:15px;">祗</b><span style="font-size:15px;">zhī,恭敬。</span><b style="font-size:15px;">植</b><span style="font-size:15px;">,立身于不败之地。</span><b style="font-size:15px;">皋</b><span style="font-size:15px;">gāo,水边的高地。</span><b style="font-size:15px;">两疏见机</b><span style="font-size:15px;">,汉代疏广、疏受叔侄见机归隐。</span><b style="font-size:15px;">解组</b><span style="font-size:15px;">,把印绶解下来,象征不再担任官职。</span><b style="font-size:15px;">的历</b><span style="font-size:15px;">,光彩烂灼的样子。</span><b style="font-size:15px;">蚤凋</b><span style="font-size:15px;">,蚤通“早”,早已。</span><b style="font-size:15px;">帷房</b><span style="font-size:15px;">,内房。</span><b style="font-size:15px;">布射</b><span style="font-size:15px;">,三国时吕布善射箭。</span><b style="font-size:15px;">僚丸</b><span style="font-size:15px;">,春秋楚国熊宜僚善弹丸。</span><b style="font-size:15px;">嵇琴</b><span style="font-size:15px;">,三国魏国嵇康善弹琴。</span><b style="font-size:15px;">阮啸</b><span style="font-size:15px;">,三国魏国阮籍善长啸。</span><b style="font-size:15px;">恬笔</b><span style="font-size:15px;">,秦朝蒙恬制造了毛笔。</span><b style="font-size:15px;">伦纸</b><span style="font-size:15px;">,东汉蔡伦发明造纸术。</span><b style="font-size:15px;">钧巧</b><span style="font-size:15px;">,三国魏国马钧曾制作指指南针和龙骨水车。</span><b style="font-size:15px;">任钓</b><span style="font-size:15px;">,《庄子》寓言中任公子善钓鱼。</span><b style="font-size:15px;">毛施</b><span style="font-size:15px;">,春秋越国毛嫱和西施。</span><b style="font-size:15px;">璇玑</b><span style="font-size:15px;">xuán jī,古代称北斗星的第一星至第四星。</span><b style="font-size:15px;">晦魄</b><span style="font-size:15px;">,月亮。</span><b style="font-size:15px;">指薪</b><span style="font-size:15px;">,《庄子·养生主》:“指穷于为薪,火传也,不知其尽也。”指通“脂”,意思是‌油脂做成烛薪烧尽了,火种却仍能传递下去,不知道它什么时候会穷尽。喻人类生命是延续无穷的。</span><b style="font-size:15px;">祜</b><span style="font-size:15px;">hù, 幸福。</span><b style="font-size:15px;">绥</b><span style="font-size:15px;">suí,平安。</span><b style="font-size:15px;">邵</b><span style="font-size:15px;">shào,美好。</span><b style="font-size:15px;">诮</b><span style="font-size:15px;">qiào,讥讽、嘲讽。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:15px;">注释:摘自百度</span></p>