词牌介绍:凤凰阁

金旭日

<p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px; color:rgb(237, 35, 8);">文字:金旭日</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px; color:rgb(237, 35, 8);">照片:金旭日</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px; color:rgb(237, 35, 8);"><span class="ql-cursor"></span>美篇号:18219461</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">词牌·凤凰阁</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">凤凰阁,词牌名,又名“数花风”。以柳永《凤凰阁·匆匆相见》为正体,双调六十八字,前后段各六句、四仄韵。另有双调六十七字,前后段各六句、四仄韵等变体。代表词作有叶清臣《凤凰阁·遍园林绿暗》等。</p> <p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">词牌沿革</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">凤凰阁,相传此调始自柳永,调见明陈耀文《花草粹编》所辑北宋柳永词。《词谱》卷十五载:“高拭词注‘商调’。张炎词有‘渐数花风第一’句,故又名《数花风》”。</p><p class="ql-block ql-indent-1">凤凰阁:本意指“华美的楼阁”。如北宋周邦彦《醉落魄》词:“香满衣襟,月在凤凰阁。”调名本意即咏华美的楼阁。</p> <p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">格律说明</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">正体:双调六十八字,前后段各六句、四仄韵。以柳永《凤凰阁·匆匆相见》为代表。此见《花草粹编》,因《乐章集》不载,故无宫调可考。 此调以此词为正体,若叶、赵词之减字、句读参差,皆变格也。 按张炎词与此同,惟前后段第一、二句“好游人老,秋鬓芦花共色”、“酒楼仍在,流落天涯醉白”,“好”字、“酒”字俱仄声,“秋”字、“流”字俱平声。第三句“征衣犹恋去年客”、“孤城寒树美人隔”,“征”字、“孤”字俱平声。第四句“古道依然黄叶”、“烟水去程应远”,“黄”字、“程”字俱平声。谱内可平可仄据此,其馀参校叶、赵二词。 又按此词前后段第二句“太”字、“雨”字,两结句“旧”字、“更”字,俱用去声。谱内叶词“翠”字、“透”字、“送”字、“院”字最为合法。</p><p class="ql-block ql-indent-1">变体一:双调六十七字,前后段各六句、四仄韵。以叶清臣《凤凰阁·遍园林绿暗》为代表。此与柳词同,惟前段起句添一字,第二句减二字,后段第四句作六字折腰句法异。 此词后段结句“怎奈向”,与前段“尽底把”三字相对,诸家并无用平声者,《词律》误作“争奈何”,今依《花草粹编》校正。</p><p class="ql-block ql-indent-1">变体二:双调六十七字,前后段各六句、四仄韵。以赵师侠《凤凰阁·正薰风初扇》为代表。此与叶词同,惟后段第四句四字,第五句六字异。</p> <p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">格式对照</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">正体</p><p class="ql-block ql-indent-1">格律对照例词:《凤凰阁·匆匆相见》</p><p class="ql-block ql-indent-1">中平平仄,中仄平平仄仄,中平中仄中平仄。中仄平平中仄,中中平仄。仄中仄、平平仄仄。</p><p class="ql-block ql-indent-1">匆匆机见,懊恼恩情太薄,霎时云雨人抛却。教我行思坐想,肌肤如削。恨只恨、相违旧约。</p><p class="ql-block ql-indent-1">中平平仄,中仄平平仄仄,中平平仄中平仄。平仄仄中平仄,中仄平仄。仄中仄、平平仄仄。</p><p class="ql-block ql-indent-1">相思成病,那更潇潇雨落,断肠人在阑干角。山远水远人远,音信难托。这滋味、黄昏更恶。</p><p class="ql-block ql-indent-1">变体一</p><p class="ql-block ql-indent-1">格律对照例词:《凤凰阁·遍园林绿暗》</p><p class="ql-block ql-indent-1">仄平平仄仄,平平仄仄,仄平仄仄仄平仄。仄仄平平仄仄,仄仄平仄。仄仄仄、平平仄仄。</p><p class="ql-block ql-indent-1">遍园林绿暗,浑如翠幄,下无一片是花萼。可恨狂风横雨,忒煞情薄。尽底把、韶华送却。</p><p class="ql-block ql-indent-1">平平平仄,仄仄平平仄仄,仄平平仄仄平仄。平仄仄、仄平平,仄仄平仄。仄仄仄、平平仄仄。</p><p class="ql-block ql-indent-1">杨花无赖,是处穿帘透幕,岂知人意正萧索。春去也、这般愁,没处安著。怎奈向、黄昏院落。</p><p class="ql-block ql-indent-1">变体二</p><p class="ql-block ql-indent-1">格律对照例词:《凤凰阁·正薰风初扇》</p><p class="ql-block ql-indent-1">仄平平平仄,平平仄仄,仄平平仄仄平仄。仄仄平平仄仄,仄仄平仄。仄平仄、平平仄仄。</p><p class="ql-block ql-indent-1">正薰风初扇,梅黄暑溽,并摇双桨去程速。那更黄流浩淼,白浪如屋。动归思、离愁万斛。</p><p class="ql-block ql-indent-1">平平平仄,仄仄平平仄仄,仄平平仄仄平仄。仄仄平平,仄仄仄平平仄。仄仄仄、平平仄仄。</p><p class="ql-block ql-indent-1">平生奇观,颇快江山寓月,日斜云定晚风熟。白鹭飞来,点破一川明绿。展十幅、潇湘画轴。</p><p class="ql-block ql-indent-1">(说明:词牌格律与对照例词交错排列。格律使用宋体字排印,例词使用斜体字排印。词牌符号含义如下:平,表示填平声字;仄,表示填仄声字;中,表示可平可仄。句末加粗为韵脚。)</p> <p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">‌适合题材</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">凤凰阁,适合写离愁别绪、羁旅感怀、咏物抒怀和闺阁情思这四类题材‌,整体偏婉约一路,不太适合写豪放宏大的内容。</p><p class="ql-block ql-indent-1">这个判断主要来自历代代表作的实际写法,而不是词牌本身的字面意思。这个牌子虽然名字带“凤凰”,听起来华丽,但实际用起来反而是写心事、写愁绪的多。</p><p class="ql-block ql-indent-1">主要适合的题材</p><p class="ql-block ql-indent-1">‌离愁别绪‌:柳永正体《凤凰阁·匆匆相见》就是写恋人短暂相聚又被迫分离的哀怨,是这个词牌的“开山之作”,也是题材基准。</p><p class="ql-block ql-indent-1">‌羁旅感怀‌:清代陈维崧《凤凰阁·汴京夜雨》写半生沦落、廿载羁旅的凄楚,把夜雨、更鼓、鸣橹这些意象都用来烘托漂泊之苦。</p><p class="ql-block ql-indent-1">‌咏物抒怀‌:明代俞彦《凤凰阁·玉兰》以玉兰自况,写幽独孤寂、春光易逝的感怀,属于典型的托物言志。</p><p class="ql-block ql-indent-1">‌闺阁情思‌:清代董以宁《凤凰阁·阁中》写“愁难细说”的闺中情愫,清代吴绮《凤凰阁·春晴》写春日闺中闲情,都是这个路子。‌‌</p><p class="ql-block ql-indent-1">为什么适合这些题材</p><p class="ql-block ql-indent-1">‌核心原因是词牌的声情特点‌。这个词牌是仄韵格,双调六十八字,前后段各六句、四仄韵,韵脚密集,读起来节奏偏紧、声情偏咽。 这种格律天然适合表现压抑、沉郁、缠绵的情绪,跟写“凤凰”的华美意象关系不大——反而是在“华美的楼阁”里守着寂寞,这种反差正是这个词牌的特色。‌‌</p><p class="ql-block ql-indent-1">一个容易混淆的点</p><p class="ql-block ql-indent-1">调名本意是“咏华美的楼阁”,看起来好像适合写富丽堂皇的题材,但实际上‌从北宋到清代几乎没有这么用的‌。 所有代表性作品几乎都走了婉约抒情的路子,所以如果想写宏大场面或豪放风格,这个词牌并不合适。另外注意, 中“凤凰阁又名七夕楼、由辛弃疾苏轼等人创作”的说法与主流资料不符,主流说法是始自柳永,别被误导。‌‌</p> <p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">代表作品</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">北宋·柳永·凤凰阁·匆匆相见</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">匆匆相见,懊恼恩情太薄。霎时云雨人抛却。教我行思坐想,肌肤如削。恨只恨、相违旧约。</p><p class="ql-block ql-indent-1">相思成病,那更潇潇雨落。断肠人在阑干角。山远水远人远,音信难托。这滋味、黄昏又恶。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">北宋·叶清臣·凤凰阁·遍园林绿暗</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">遍园林绿暗,浑如翠幄。下无一片是花萼。可恨狂风横雨,忒煞情薄。尽底把、韶华送却。</p><p class="ql-block ql-indent-1">杨花无奈,是处穿帘透幕。岂知人意正萧索。春去也,这般愁、没处安著。怎奈向、黄昏院落。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">南宋·张炎·数花风·别义兴诸友</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">好游人老,秋鬓芦花共色。征衣犹恋去年客。古道依然黄叶。谁家萧瑟。自笑我、如何是得。</p><p class="ql-block ql-indent-1">酒楼仍在,流落天涯醉白。孤城寒树美人隔。烟水此程应远,须寻梅驿。又渐数、花风第一。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">南宋·赵师侠·凤凰阁·正薰风初扇</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">正薰风初扇,雨细梅黄暑溽。并摇双桨去程速。那更黄流浩淼,白浪如屋。动归思、离愁万斛。</p><p class="ql-block ql-indent-1">平生奇观,颇快江山寓目。日斜云定晚风熟。白鹭飞来,点破一川明绿。展十幅、潇湘画轴。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">清代·吴绮·凤凰阁·春晴</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">听朝来窗下,几声灵鹊。晓霞影透真珠幕。最喜梅花台榭,暖生红萼。把燕子、芹泥干却。</p><p class="ql-block ql-indent-1">佳人呵手,镜里尽情梳掠,还教安顿秋千索。思昨日雨和风,何等轻薄。怎忍将春闲着。</p>