<p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px; color:rgb(237, 35, 8);">文字:金旭日</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px; color:rgb(237, 35, 8);">图片:借花献佛</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px; color:rgb(237, 35, 8);"><span class="ql-cursor"></span>美篇号:18219461</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">词牌·蝶恋花</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">蝶恋花,词牌名,原是唐教坊曲,后用作词牌,本名“鹊踏枝”,又名“黄金缕”“卷珠帘”“凤栖梧”“明月生南浦”“细雨吹池沼”“一箩金”“鱼水同欢”“转调蝶恋花”等。以南唐冯延巳《蝶恋花·六曲阑干偎碧树》(一作晏殊词)为正体,此体为双调六十字,前后段各五句四仄韵,另有变体二种。</p><p class="ql-block ql-indent-1">代表作有金章宗完颜璟《蝶恋花·聚骨扇》、李煜《蝶恋花·遥夜亭皋闲信步》、柳永《蝶恋花·伫倚危楼风细细》、苏轼《蝶恋花·春景》等。</p> <p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">词牌沿革</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">蝶恋花原是唐教坊曲,后用作词牌,本名“鹊踏枝”。《乐章集》注“小石调”,赵令畤词注“商调”,《太平乐府》注“双调”。冯延巳词有“杨柳风轻,展尽黄金缕”句,名“黄金缕”。赵令畤词有“不卷珠帘,人在深深院”句,名“卷珠帘”。司马槱词有“夜凉明月生南浦”句,名“明月生南浦”。韩淲词有“细雨吹池沼”句,名“细雨吹池沼”。贺铸词名“凤栖梧”,李石词名“一箩金”,衷元吉词名“鱼水同欢”,沈会宗词名“转调蝶恋花”。</p><p class="ql-block ql-indent-1">关于“蝶恋花”调的来源,学者说法不一。明代杨慎在《词品》卷一“词名多取诗句”条中指出:“‘蝶恋花’则取梁元帝‘翻阶蛱蝶恋花情’。”此说有误,此诗见于梁简文帝萧纲《东飞伯劳歌》其一:“翻阶蛱蝶恋花情,容华飞燕相逢迎。”清代毛先舒承袭杨慎的观点,在《填词名解》卷二中认为:“梁简文帝乐府有‘翻阶蛱蝶恋花情’故名。”今人李琏生在《中国历代词分调评注<蝶恋花>》一书中,从词调史的角度否定了前人的观点,认为:“‘蝶恋花’虽与梁简文帝诗句有关,可能这是出于明人的附会,因它绝不可能是六朝时所创制的曲。此调本为唐代教坊曲,源于盛唐时期,属于新的燕乐曲。”“蝶恋花”之名采于前人诗句,原以“鹊踏枝”之名列于唐教坊曲是毋庸置疑的,但是关于改“鹊踏枝”为“蝶恋花”的作家及作品,历来争议颇多。大致可以分为两派:一派认为南唐李煜的《蝶恋花·遥夜亭皋闲信步》”,易名为“蝶恋花”。王易《词曲史》认为“此首乃由七言八句变为仄韵,双叠。第二、六句各增二字,破为四五句。”另一派认为北宋晏殊易名。张梦机《词律探源》一书中说:“自北宋晏殊词,始改调名为“蝶恋花”,词家遂不复知有鹊踏枝之本意矣。”随着研究的不断深入,现在基本可以确定李煜《蝶恋花·遥夜亭皋闲信步》是第一首易“鹊踏枝”为“蝶恋花”的词作。</p><p class="ql-block ql-indent-1">关于“蝶恋花”的调体,各家自有说法,最主流的是清王奕清《钦定词谱》将“蝶恋花”列三体;清人万树《词律》列“蝶恋花”为平仄互叶体;龙榆生《唐宋词格律》列“蝶恋花”为仄韵格,注明:“双调,六十字,上下片各四仄韵。”李琏生在《中国历代词分调评注<蝶恋花>》一书中沿袭龙榆生在《唐宋词格律》中的分法,将其细化为三种格律。</p> <p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">格律说明</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">正体,双调,六十字,前后段各五句、四仄韵。以南唐冯延巳《蝶恋花·六曲阑干偎碧树》(一作晏殊词)。宋元人俱如此填。冯延巳词别首前段起句“霜落小园瑶草短”,“霜”字平声,“小”字仄声。第二、三句“瘦叶和风,惆怅芳时换”,“瘦”字仄声,“惆”字平声。第四句“旧恨新愁都不管”,“旧”字仄声,“新”字平声。第五句“卷帘双鹊惊飞去”,“卷”字仄声,“双”字平声。后段起句“心若垂杨千万缕”,“心”字平声。又一首“泪眼倚楼频独语”,“倚”字仄声。第二句“水阔花飞”,“水”字仄声。第三句又一首“齐奏云和曲”,“齐”字平声。第四句“忽忆当年歌舞伴”,“忽”字仄声,“当”字平声。结句“晚来双脸啼痕满”,“晚”字仄声,“双”字平声。谱内可平可仄据此。至杜安世词前段起句“秋日楼台在空际”,“在”字微拗。李石词前段起句“武陵春色浓如酒”,平仄全异。宋元人无如此填者,恐汇参作图,其体莫辨,附注于此,填者审之。</p><p class="ql-block ql-indent-1">变体一,双调,六十字,前后段各五句、四仄韵。以宋沈会宗《蝶恋花·渐近朱门香夹道》为代表。此词与《蝶恋花·六曲阑干偎碧树》同,惟前后段第四句及换头句平仄异。《乐府雅词》名“转调蝶恋花”。转调者,移宫换羽,转入别调也,字句虽同,音律自异,故另分列。按沈词别首“溪上清明”词及杜安世“整顿云鬟”词、“池上新秋”词,贺铸“桃叶园林”词、“排办张灯”词,张元干“祥景飞光”词及魏氏“记得来时”词,俱与此同,可以参校。沈词别首前段起句“溪上清明初过雨”,“溪”字平声。第二、三句“春色无多,叶底花如许”,“春”字平声,“叶”字仄声。第四句“轻暖时闻燕双语”,“轻”字平声。第五句“等闲飞入谁家去”,“等”字仄声,“飞”字平声。杜词后段起句“新翻归翅云间燕”,“新”字、“归”字俱平声。第二句“金缕衣宽”,“金”字平声。贺词第四句“离索年多故人少”,“离”字平声。魏词“泪湿海棠花枝处”,“海”字仄声,“花”字平声。沈词别首第五句“绿杨风里黄昏鼓”,“绿”字仄声,“风”字平声。谱内可平可仄据此。至杜安世“别浦迟留”词与“任在芦花”词,两结句亦拗体者,又与此微异,因字句悉同,注明不另录。</p><p class="ql-block ql-indent-1">变体二,双调,六十字,前段五句两叶韵、两仄韵,后段五句四仄韵。以宋石孝友《蝶恋花·别来相思无限期》为代表。此亦与《蝶恋花·六曲阑干偎碧树》同,惟前段平仄韵互叶异。按此词“期”字、“伊”字在平声四支部,余皆上声四寘部、去声四纸部中字也,即古韵所谓本部三声叶者。宋词间用古韵,与《中原音韵》纯乎北音者不同。</p> <p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">格律对照</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">正体</p><p class="ql-block ql-indent-1">对照例词:《蝶恋花·六曲阑干偎碧树》</p><p class="ql-block ql-indent-1">中仄中平平仄仄。中仄平平,中仄平平仄。中仄中平平仄仄,中平中仄平平仄。</p><p class="ql-block ql-indent-1">六曲阑干偎碧树。杨柳风轻,展尽黄金缕。谁把钿筝移玉柱,穿帘海燕双飞去。</p><p class="ql-block ql-indent-1">中仄中平平仄仄。中仄平平,中仄平平仄。中仄中平平仄仄,中平中仄平平仄。</p><p class="ql-block ql-indent-1">满眼游丝兼落絮。红杏开时,一霎清明雨。浓睡觉来莺乱语,惊残好梦无寻处。</p><p class="ql-block ql-indent-1">变体一</p><p class="ql-block ql-indent-1">对照例词:《蝶恋花·渐近朱门香夹道》</p><p class="ql-block ql-indent-1">中仄平平平仄仄。中仄平平,中仄平平仄。中仄平平仄平仄,中平中仄平平仄。</p><p class="ql-block ql-indent-1">渐近朱门香夹道。一片笙歌,依约楼台杪。野色和烟满芳草,溪光曲曲山回抱。</p><p class="ql-block ql-indent-1">中平中仄平平仄。中仄平平,仄仄平平仄。中仄中平中平仄,中平中仄平平仄。</p><p class="ql-block ql-indent-1">物华不逐人间老。日日春风,在处花枝好。莫恨云深路难到,刘郎可惜归来早。</p><p class="ql-block ql-indent-1">变体二</p><p class="ql-block ql-indent-1">仄平平平平仄平,仄仄平平,仄仄平平仄。仄仄平平平仄平,平平仄仄平平仄。</p><p class="ql-block ql-indent-1">别后相思无限忆。欲说相思,要见终无计。拟写相思持送似。如何尽得相思意。</p><p class="ql-block ql-indent-1">仄仄平平平仄仄,仄仄平平,仄仄平平仄。平仄平平平仄仄,仄平仄仄平平仄。</p><p class="ql-block ql-indent-1">眼底相思心里事,纵把相思,写尽凭谁寄。多少相思都做泪,一齐泪损相思字。</p><p class="ql-block ql-indent-1">(说明:词牌格律与对照例词交错排列。格律使用宋体字排印,例词使用斜体字排印。词牌符号含义如下:平,表示填平声字;仄,表示填仄声字;中,表示可平可仄。句末加粗为韵脚。)</p> <p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">适合题材</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">蝶恋花,是经典词牌,最适合写相思离愁、闺怨怀人,也常用来表达伤春惜时、羁旅漂泊或人生感慨。</p><p class="ql-block ql-indent-1">常见题材有哪些:</p><p class="ql-block ql-indent-1">相思与离愁:写恋人别后思念、两地牵挂,如柳永“衣带渐宽终不悔,为伊消得人憔悴”。</p><p class="ql-block ql-indent-1">闺怨与怀人:写女子独处、盼归、伤春,如欧阳修“庭院深深深几许,杨柳堆烟,帘幕无重数”。</p><p class="ql-block ql-indent-1">伤春与惜时:借暮春景物感叹时光流逝、美好难留,如苏轼“花褪残红青杏小,枝上柳绵吹又少”。</p><p class="ql-block ql-indent-1">羁旅与人生感慨:写漂泊孤寂、命运无常,如晏殊“昨夜西风凋碧树,独上高楼,望尽天涯路”。</p><p class="ql-block ql-indent-1">悼念与家国情怀:少数作品寄托哀思或革命缅怀,如毛泽东《蝶恋花·答李淑一》。</p><p class="ql-block ql-indent-1">写作时怎么把握:</p><p class="ql-block ql-indent-1">情感以婉转细腻为主,可由景入情、情景相生。</p><p class="ql-block ql-indent-1">篇幅短小,适合写一个片段、一种心绪,不宜铺陈过杂。</p><p class="ql-block ql-indent-1">若写现代题材,仍可保留含蓄抒情、以景衬情的特点。</p> <p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">代表作品</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">南唐·冯延巳·蝶恋花·谁道闲情抛弃久</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">谁道闲情抛弃久?每到春来,惆怅还依旧。日日花前常病酒,敢辞镜里朱颜瘦。</p><p class="ql-block ql-indent-1">河畔青芜堤上柳。为问新愁,何事年年有?独立小桥风满袖,平林新月人归后。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">南唐·冯延巳·蝶恋花·六曲阑干偎碧树(一作晏殊词)</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">六曲阑干偎碧树,杨柳风轻,展尽黄金缕。谁把钿筝移玉柱,穿帘海燕双飞去。</p><p class="ql-block ql-indent-1">满眼游丝兼落絮,红杏开时,一霎清明雨。浓醉觉来莺乱语,惊残好梦无寻处。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">南唐·李煜·蝶恋花·春暮</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">遥夜亭皋闲信步。才过清明,渐觉伤春暮。数点雨声风约住。朦胧淡月云来去。</p><p class="ql-block ql-indent-1">桃李依依春暗度。谁在秋千,笑里轻轻语。一片芳心千万绪,人间没个安排处。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">北宋·张先·蝶恋花·移得绿杨栽后院</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">移得绿杨栽后院。学舞宫腰,二月青犹短。不比灞陵多送远,残丝乱絮东西岸。</p><p class="ql-block ql-indent-1">几叶小眉寒不展。莫唱阳关,真个肠先断。分付与春休细看,条条尽是离人怨。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">北宋·晏殊·蝶恋花·槛菊愁烟兰泣露</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">槛菊愁烟兰泣露,罗幕轻寒,燕子双飞去。明月不谙离恨苦,斜光到晓穿朱户。</p><p class="ql-block ql-indent-1">昨夜西风凋碧树,独上高楼,望尽天涯路。欲寄彩笺兼尺素,山长水阔知何处。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">北宋·柳永·蝶恋花·伫倚危楼风细细</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">伫倚危楼风细细,望极春愁,黯黯生天际。草色烟光残照里,无言谁会凭阑意。</p><p class="ql-block ql-indent-1">拟把疏狂图一醉,对酒当歌,强乐还无味。衣带渐宽终不悔,为伊消得人憔悴。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">北宋·欧阳修·蝶恋花·庭院深深深几许</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">庭院深深深几许,杨柳堆烟,帘幕无重数。玉勒雕鞍游冶处,楼高不见章台路。</p><p class="ql-block ql-indent-1">雨横风狂三月暮,门掩黄昏,无计留春住。泪眼问花花不语,乱红飞过秋千去。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">北宋·欧阳修·蝶恋花·画阁归来春又晚</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">画阁归来春又晚。燕子双飞,柳软桃花浅。细雨满天风满院,愁眉敛尽无人见。</p><p class="ql-block ql-indent-1">独倚阑干心绪乱。芳草芊绵,尚忆江南岸。风月无情人暗换,旧游如梦空肠断。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">北宋·苏轼·蝶恋花·昨夜秋风来万里</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">昨夜秋风来万里。月上屏帏,冷透人衣袂。有客抱衾愁不寐。那堪玉漏长如岁。</p><p class="ql-block ql-indent-1">羁舍留连归计未。梦断魂销,一枕相思泪。衣带渐宽无别意。新书报我添憔悴。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">北宋·苏轼·蝶恋花·春景</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">花褪残红青杏小。燕子飞时,绿水人家绕。枝上柳绵吹又少,天涯何处无芳草!</p><p class="ql-block ql-indent-1">墙里秋千墙外道。墙外行人,墙里佳人笑。笑渐不闻声渐悄,多情却被无情恼。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">北宋·苏轼·蝶恋花·蝶懒莺慵春过半</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">蝶懒莺慵春过半。花落狂风,小院残红满。午醉未醒红日晚,黄昏帘幕无人卷。</p><p class="ql-block ql-indent-1">云鬓鬅松眉黛浅。总是愁媒,欲诉谁消遣。未信此情难系绊,杨花犹有东风管。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">北宋·苏轼·蝶恋花·密州上元</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">灯火钱塘三五夜,明月如霜,照见人如画。帐底吹笙香吐麝,更无一点尘随马。</p><p class="ql-block ql-indent-1">寂寞山城人老也!击鼓吹箫,却入农桑社。火冷灯稀霜露下,昏昏雪意云垂野。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">北宋·晏几道·蝶恋花·初捻霜纨生怅望</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">初捻霜纨生怅望。隔叶莺声,似学秦娥唱。午睡醒来慵一饷。双纹翠簟铺寒浪。</p><p class="ql-block ql-indent-1">雨罢苹风吹碧涨。脉脉荷花,泪脸红相向。斜贴绿云新月上。弯环正是愁眉样。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">北宋·晏几道·蝶恋花·醉别西楼醒不记</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">醉别西楼醒不记。春梦秋云,聚散真容易。斜月半窗还少睡,画屏闲展吴山翠。</p><p class="ql-block ql-indent-1">衣上酒痕诗里字。点点行行,总是凄凉意。红烛自怜无好计,夜寒空替人垂泪。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">北宋·晏几道·蝶恋花·梦入江南烟水路</span></p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block ql-indent-1">梦入江南烟水路。行尽江南,不与离人遇。睡里消魂无说处,觉来惆怅消魂误。</p><p class="ql-block ql-indent-1">欲尽此情书尺素。浮雁沉鱼,终了无凭据。却倚缓弦歌别绪,断肠移破秦筝柱。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">北宋·贺铸·蝶恋花·几许伤春春复暮</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">几许伤春春复暮。杨柳清阴,偏碍游丝度。天际小山桃叶步,白蘋花满湔裙处。</p><p class="ql-block ql-indent-1">竟日微吟长短句,帘影灯昏,心寄胡琴语。数点雨声风约住,朦胧淡月云来去。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">北宋·周邦彦·蝶恋花·早行</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">月皎惊乌栖不定。更漏将残,轣辘牵金井。唤起两眸清炯炯。泪花落枕红绵冷。</p><p class="ql-block ql-indent-1">执手霜风吹鬓影。去意徊徨,别语愁难听。楼上阑干横斗柄。露寒人远鸡相应。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:18px; color:rgb(237, 35, 8);">金·完颜璟·蝶恋花·聚骨扇</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">几股湘江龙骨瘦。巧样翻腾,叠作湘波皱。金缕小钿花草斗。翠条更结同心扣。</p><p class="ql-block ql-indent-1">金殿珠帘闲永昼。一握清风,暂喜怀中透。忽听传宣须急奏。轻轻褪入香罗袖。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">南宋·朱淑真·蝶恋花·送春</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">楼外垂杨千万缕。欲系青春,少住春还去。犹自风前飘柳絮,随春且看归何处。</p><p class="ql-block ql-indent-1">绿满山川闻杜宇。便做无情,莫也愁人苦。把酒送春春不语,黄昏却下潇潇雨。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">清·纳兰性德·蝶恋花·出塞</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">今古河山无定据。画角声中,牧马频来去。满目荒凉谁可语?西风吹老丹枫树。</p><p class="ql-block ql-indent-1">从前幽怨应无数。铁马金戈,青冢黄昏路。一往情深深几许?深山夕照深秋雨。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">清·纳兰性德·蝶恋花·辛苦最怜天上月</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">辛苦最怜天上月,一昔如环,昔昔都成玦。若似月轮终皎洁,不辞冰雪为卿热。</p><p class="ql-block ql-indent-1">无那尘缘容易绝。燕子依然,软踏帘钩说。唱罢秋坟愁未歇,春丛认取双栖蝶。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">近代·王国维·蝶恋花·阅尽天涯离别苦</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">阅尽天涯离别苦,不道归来,零落花如许。花底相看无一语,绿窗春与天俱莫。</p><p class="ql-block ql-indent-1">待把相思灯下诉,一缕新欢,旧恨千千缕。最是人间留不住,朱颜辞镜花辞树。</p>