曾国藩家书抄录

知足常乐

<p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 记得家里有《曾国藩家书》,近日没找见,不知道丢哪去了。二十多年前一直看此书,还做了很多摘抄。好在有微信读书,手机上轻松一点,尽在眼前。</p><p class="ql-block"> 曾文正公名言警句很多,但能实践做到,少之又少。如其“八本”言“居官以不要钱为本”,如今又有多少官员不忘初心,不贪不收?</p><p class="ql-block"> 闲来无事,现将其名言警句抄摘于此,以备查阅。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 灵明无著,物来顺应,未来不迎,当时不杂,既过不恋。</p> <p class="ql-block">治家十六字家训</p><p class="ql-block">家俭则兴,人勤则健;能勤能俭,永不贫贱。</p> <p class="ql-block">治家八字诀(祖父星冈公传下,曾国藩奉行)</p><p class="ql-block">书、蔬、鱼、猪;早、扫、考、宝</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">释义:读书、种菜、养鱼、养猪;早起、扫屋、祭祀祖先、善待亲邻。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 兄弟和,虽穷氓小户必兴;兄弟不和,虽世家宦族必败。</p><p class="ql-block"> 家俭则兴,人勤则健;能勤能俭,永不贫贱。</p><p class="ql-block"> 仕宦之家,不蓄积银钱,使子弟自觉一无可恃。(不留钱财,避免子弟骄奢)</p><p class="ql-block"> 居家戒争讼,讼则终凶;处世戒多言,言多必失。</p> <p class="ql-block">八本家训</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">读古书以训诂为本,作诗文以声调为本,事亲以得欢心为本,养生以少恼怒为本,立身以不妄语为本,居家以不晏起为本,居官以不要钱为本,行军以不扰民为本。</p> <p class="ql-block">  天下古今之庸人,皆以一惰字致败;天下古今之才人,皆以一傲字致败。</p><p class="ql-block"> 慎独则心安,主敬则身强,求仁则人悦,习劳则神钦。</p><p class="ql-block"> 不为圣贤,则为禽兽;只问耕耘,不问收获。</p><p class="ql-block"> 人之气质,由于天生,本难改变,惟读书可变化气质。</p> <p class="ql-block">  有福不可享尽,有势不可使尽。</p><p class="ql-block"> 兄弟和,虽穷氓小户必兴;兄弟不和,虽世家宦族必败。</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">一、修身养心</p><p class="ql-block">慎独则心安,主敬则身强,求仁则人悦,习劳则神钦。</p><p class="ql-block">不为圣贤,便为禽兽;莫问收获,但问耕耘。</p><p class="ql-block">人之气质,由于天生,本难改变,惟读书则可变化气质。</p><p class="ql-block">强字须从明字做出。</p><p class="ql-block">无故而怨天,则天必不许;无故而尤人,则人必不服。</p><p class="ql-block">治心以广大二字为药,治身以不药二字为药。</p><p class="ql-block">凶德致败者二端:曰长傲,曰多言。</p><p class="ql-block">立身之道,内刚外柔;肥家之道,上逊下顺。</p><p class="ql-block">精神愈用则愈出,阳气愈提则愈盛。</p><p class="ql-block">欲去骄字,不轻非笑人;欲去惰字,不晏起。</p><p class="ql-block">做人之道,大抵不外敬恕二字。</p><p class="ql-block">君子大过人处,只在虚心而已。</p><p class="ql-block">此心常快足宽平,是人生第一自强之道,第一寻乐之方。</p><p class="ql-block">凡事须存一悔字、硬字。</p><p class="ql-block">静能生慧,俭以养德。</p><p class="ql-block">自古圣贤豪杰,莫不由自立自强做出。</p><p class="ql-block">每日早起,醒后勿沾恋。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">二、治学读书</p><p class="ql-block">士人读书,第一要有志,第二要有识,第三要有恒。有志则不甘为下流;有识则知学问无尽;有恒则断无不成之事。</p><p class="ql-block">凡人做一事,便须全副精神注在此一事,首尾不懈,不可见异思迁。</p><p class="ql-block">读书之法,看、读、写、作,四者每日不可缺一。</p><p class="ql-block">不深思则不能造于道;不深思而得者,其得易失。</p><p class="ql-block">盖世人读书,最易犯两大病:一者好名,二者求速。</p><p class="ql-block">学问之道,无穷无尽,不可稍有自足之心。</p><p class="ql-block">读书不求强记,此亦养生之道。</p><p class="ql-block">凡读书,不必苦求强记,只须从容涵泳。</p><p class="ql-block">万卷虽多,而提要钩玄不过数语。</p><p class="ql-block">凡学之不勤,必其志尚未笃也。</p><p class="ql-block">望少年人于少壮时,从“有恒”痛下功夫。</p><p class="ql-block">读书如掘井,与其多掘数井而皆不及泉,何若老守一井,力求及泉。</p><p class="ql-block">学而废者,恃学而有骄;不学而废者,愧己而自卑。</p><p class="ql-block">凡天下事,虑之贵详,行之贵力。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">三、处世识人</p><p class="ql-block">轻财足以聚人,律己足以服人,量宽足以得人,身先足以率人。</p><p class="ql-block">久利之事勿为,众争之地勿往。</p><p class="ql-block">利可共而不可独,谋可寡而不可众。</p><p class="ql-block">观人之法:有操守而无官气,多条理而少大言。</p><p class="ql-block">与多疑人共事,事必不成;与好利人共事,己必受累。</p><p class="ql-block">遇诡诈人变幻百端,吾一以至诚待之,彼术自穷。</p><p class="ql-block">多躁者必无沉毅之识,多畏者必无卓越之见,多欲者必无慷慨之节,多言者必无质实之心。</p><p class="ql-block">以责人之心责己,则寡过;以恕己之心恕人,则全交。</p><p class="ql-block">天下之至拙,能胜天下之至巧。</p><p class="ql-block">劝人不可指其过,须先美其长;人喜则语言易入,怒则言语难进。</p><p class="ql-block">凡事留余地,雅量能容人。</p><p class="ql-block">择众论之善者而从之。</p><p class="ql-block">处事速不如思,用意不如平心。</p><p class="ql-block">人以伪来,我以诚往。</p><p class="ql-block">誉望一损,远近滋疑。</p><p class="ql-block">银钱量力资助,办事竭力经营。</p><p class="ql-block">贤而多财,则损其志;愚而多财,则益其过。</p><p class="ql-block">凡与人交际,当求其诚信之素孚。</p><p class="ql-block">凡成大事,以识为主,以才为辅;人谋居半,天意居半。</p><p class="ql-block">眉宇间大有清气,志趣不庸鄙,将来或终有成就。</p><p class="ql-block">处事宜决断,不可游移两可。</p><p class="ql-block">君子但尽人事,不计天命,天命即在人事之中。</p><p class="ql-block">凡遇事须安详和缓以处之,若一慌忙,便恐有错。</p><p class="ql-block">天下有非望之福,亦有非望之祸。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">四、治家齐家</p><p class="ql-block">家勤则兴,人勤则健;能勤能俭,永不贫贱。</p><p class="ql-block">兄弟和,虽穷氓小户必兴;兄弟不和,虽世家宦族必败。</p><p class="ql-block">凡世家子弟,衣食起居无一不与寒士相同,庶可以成大器。</p><p class="ql-block">艰苦则筋骨渐强,娇养则精力愈弱。</p><p class="ql-block">凡一家之中,勤敬二字能守得住,未有不兴。</p><p class="ql-block">仕宦之家,不蓄积银钱,使子弟自觉一无可恃。</p><p class="ql-block">居家之道,惟崇俭可以长久。</p><p class="ql-block">和字能治家,敬字能立身。</p><p class="ql-block">凡富贵功名,皆人世浮荣,惟胸次浩大是真正受用。</p><p class="ql-block">乡间无朋友,实是第一恨事。</p><p class="ql-block">居家戒争讼,讼则终凶;处世戒多言,言多必失。</p><p class="ql-block">凡家庭和气,则福自生。</p><p class="ql-block">子弟之贤否,六分本于天生,四分由于家教。</p><p class="ql-block">知足则乐,务贪必忧。</p><p class="ql-block">不以爱妻子之心薄待双亲。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">五、成事立业</p><p class="ql-block">男儿自立,必须有倔强之气。</p><p class="ql-block">另起炉灶,重开世界。</p><p class="ql-block">心至苦,事至盛也。</p><p class="ql-block">何必择地,何必择时,但自问立志之真不真耳。</p><p class="ql-block">须有宁拙毋巧之意,而后可以持久。</p><p class="ql-block">少年经不得顺境,中年经不得闲境,晚年经不得逆境。</p><p class="ql-block">打仗先求稳当,次求变化;办事无声无息,既要精到,又要简捷。</p><p class="ql-block">天下事未有不由艰苦中得来,而可大可久者。</p><p class="ql-block">凡做事,贵在有恒,贵在专一。</p><p class="ql-block">以体察人才为第一要务。</p><p class="ql-block">出而任事,担当艰险,不可存避难之心。</p><p class="ql-block">庄敬日强,安肆日偷。</p><p class="ql-block">凡天下事,成于慎,败于肆。</p><p class="ql-block">事到手切莫急,缓缓体察条理。</p><p class="ql-block">盖天下万事,由勉强而臻自然。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">六、自省警言</p><p class="ql-block">余生平有三耻:学问各途,皆略涉其涯涘,独天文算学,毫无所知,一耻也;每作一事,治一业,辄有始无终,二耻也;少时作字,不能临摹一家之体,遂致屡变而无所成,三耻也。</p><p class="ql-block">余近岁以来,办理军务,亦常存敬畏之心。</p><p class="ql-block">爱惜声名,常存惴惴之心。</p><p class="ql-block">不宜锋芒太露,事事过露痕迹。</p><p class="ql-block">余常自警惕:傲气、多言两大病根。</p><p class="ql-block">不欺之心,便是修身根本。</p><p class="ql-block">名者,造物所忌,不可享尽。</p><p class="ql-block">人而无恒,终身一无所成。</p><p class="ql-block">多与人不合,难以成事。</p><p class="ql-block">立身以不妄语为本。</p> <p class="ql-block">天下古今之庸人,皆以一惰字致败;天下古今之才人,皆以一傲字致败。</p> <p class="ql-block">  轻财足以聚人,律己足以服人,量宽足以得人,身先足以率人。</p><p class="ql-block"> 久利之事勿为,众争之地勿往;利可共而不可独,谋可寡而不可众。</p><p class="ql-block"> 以责人之心责己,则寡过;以恕己之心恕人,则全交。</p><p class="ql-block"> 凡事须存悔字、硬字。悔,自省改过;硬,艰难之时咬牙坚持。</p>