极简宗教史·六(佛教·21)

随心

<p class="ql-block" style="text-align:center;"><br></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><br></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;">佛教的流传</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;">之</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;">中国篇</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;">(12)</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;"></b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;">儒、佛、道之争</b></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">儒、佛、道之争,是‌外来佛教与本土儒、道在思想、伦理和政治利益上的碰撞‌,</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;"><i>文化正统性的根本冲突</i></b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">“夷夏之辨”,始终是儒、佛、道之争最激烈的焦点。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">道教主张“夷夏之别”,道教认为佛教是“夷狄之教”,不适合华夏。</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">南朝宋末,道士顾欢作《夷夏论》。</p><p class="ql-block ql-indent-1">顾欢(公元420年—483年),南朝齐大臣。早年习儒,晚年信道,为道教上清派。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">《夷夏论》提出“佛非东华之道,道非西夷之法”。认为佛、道二家根本旨趣相通,但因各发于夷、夏,故风俗礼法有别。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:18px;">顾欢之论,意在抑佛而扬道。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1">尊道抑佛。认为佛教是“夷狄之教”,不适合华夏。顾欢先承认佛道义理一致(“道则佛也,佛则道也”),再用“舟车之喻”强调风俗土壤不同,佛教礼俗(如蹲踞)不可用于华夏。</p><p class="ql-block ql-indent-1">‌夷夏有别‌。华夏礼俗(全形守礼、棺殡椁葬)与夷狄风俗(剪发旷衣、火焚水沉)根本不同,不可互换。</p><p class="ql-block ql-indent-1">‌道先佛后‌。道经出于西周,佛经自东汉始有,故道教在先,佛教在后。</p><p class="ql-block ql-indent-1">优劣对比‌。佛教“文而博”但“繁而显”,道教“质而精”且“简而幽”;佛教“破恶”,道教“兴善”,道教更高明。</p><p class="ql-block ql-indent-1">‌现实批判‌。佛教“下弃妻孥,上废宗祀”,违背华夏伦常,“舍华效夷”,大谬。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:18px;">顾欢反问,“舍华效夷,义将安取”?唯有出自华夏的道教更适合中国国情。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:18px;">顾欢强调道教才是华夏信仰之正统。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">针对顾欢言论,明僧绍《正二教论》、谢镇之《折夷夏论》、朱昭之《难夷夏论》,朱广之《谘夷夏论》、释慧通《驳夷夏论》、释慧敏《戎华论》加以驳斥。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">顾欢尊道贬佛引发的规模浩大的佛、道之争,史称“夷夏之辨”。</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">为明道教之文化正统,道教徒编造出“老子化胡说”:老子西出函谷关,为教化胡人点化佛陀。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">中国历史上,老子出关西行传说传统久远。</p><p class="ql-block ql-indent-1">核心叙事发轫于西汉司马迁《史记》“老子骑牛西出函谷关”句。</p><p class="ql-block ql-indent-1">东汉襄楷云:“或言老子入夷狄为浮屠”。</p><p class="ql-block ql-indent-1">三国时期鱼豢《魏略·西戎传》亦载:“浮屠所载与中国《老子经》相出入,盖以为老子西出关,过西域之天竺,教胡”。</p><p class="ql-block ql-indent-1">至西晋,道士王浮编《老子化胡经》。主要内容是:老子出函谷关,西行天竺,化身为释迦牟尼,创立佛教。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:18px;">经道教徒层累建构,形成包括试徐甲、训尹喜、会青羊、化胡王、演佛经、降外道等在内的系列故事集</span>《太上老君八十一化》。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">‌试徐甲‌。老子以吉祥草化作美女试探放牛的徐甲,徐甲动心违约讨薪,老子收回护身的太玄生符,徐甲当场化为白骨;经尹喜求情,老子又将其救活。</p><p class="ql-block ql-indent-1">训尹喜‌。老子在函谷关为关令尹喜讲授《道德经》及修炼要诀,尹喜得道,后来成为道教尊奉的“文始真人”。</p><p class="ql-block ql-indent-1">‌会青羊‌。老子与尹喜约定,“千日之后于成都青羊肆寻吾”。三年后尹喜如约前往,见一孩童牵青羊,正是老子化身;孩童引尹喜至李家,老子显现法相,二人重逢论道。‌‌</p><p class="ql-block ql-indent-1">化胡王‌。老子出函谷关后西行,抵达西域诸国,以神力慑伏当地胡王,使其皈依受戒。</p><p class="ql-block ql-indent-1">演佛经‌。老子向胡王演《金光明经》《妙法莲华经》《涅槃经》等佛典,令其归依。</p><p class="ql-block ql-indent-1">‌降外道‌。老子降伏九十六种外道,“不使冥生鬼神流布世间”。</p><p class="ql-block ql-indent-1">‌尹喜为佛‌。老子命尹喜降生为中天竺佛陀,自己则返回中夏。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">为抬高道教在佛道论争中自身地位而构建的<span style="font-size:18px;">故事,其核心文献可见诸敦煌本《老子化胡经》。‌</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p> <p class="ql-block ql-indent-1">敦煌藏经洞“化胡经”写卷。</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">对于《夷夏论》,佛教则针锋相对提出“天竺中国论”,宣称佛陀才是“万圣之宗”,试图重构文明中心的叙事,彻底动摇本土文化的正统根基 。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:18px;">袁粲(托名通公)</span>指出释迦牟尼诞生在老子出关之前。</p><p class="ql-block ql-indent-1">(.释迦摩尼生日说法不一:北传佛教认为是公元前 565 年,‌南传佛教多采用公元前 623 年。‌‌老子生于公元前571年。</p><p class="ql-block ql-indent-1">老子西出函谷关时间有两说:公元前 491 年‌,对应周敬王二十九年;公元前 485 年‌,对应周敬王三十五年,这是较多学术观点和《史记》相关推断的时间。)</p><p class="ql-block ql-indent-1">无论哪一种说法,老子出函谷关时,释迦摩尼确已出生。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">通公还提出,“孔、老治世为本,释氏出世为宗”,佛道宗旨本就不同,不能强行比附。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">对于“老子化胡说”,佛教更编造出“三圣东行说”。宣称孔子、颜回、老子三位中国文化史上的圣人都是佛陀派遣的“东行”弟子 。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">“三圣东行”最早出现在东晋时<span style="font-size:18px;">帛尸梨蜜多罗所译</span>《大灌顶经》中,该经卷六:“遣三圣化导震旦(中国)”,但未指明具体是谁 。</p><p class="ql-block ql-indent-1">至北周,道安在《二教论》中引用《清静法行经》,明确指明三圣具体身份——</p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:18px;">孔子是儒童菩萨,受佛派遣,来中国传播礼义 ;</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:18px;">颜回是光净菩萨,孔子弟子辅助教化;</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:18px;"><span class="ql-cursor"></span>老子是摩诃迦叶菩萨,负责教化道家一脉。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:18px;">“东行”的三圣具名化,成</span>为佛教回应道教的重要理论依据 。‌‌‌</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">“三圣东行说”,既反“老子化胡说”,又把道教纳入佛教体系 。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">围绕“佛道谁为正统”反复论战,实际上是争夺对中国文化正统地位的解释权。</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">其实,早期“化胡说”,与佛道皆有利:佛教初传依附黄老道术有利传播,夷夏文化认同可利观念平衡。早期化胡说并非单纯为打压佛教。</p><p class="ql-block ql-indent-1">正如后世有人指出:“汉世佛法初来,道教亦方萌芽,纷歧则势弱,相得则益彰。故佛道均藉老子化胡之说,会通两方教理。”</p><p class="ql-block ql-indent-1">只是后来道教徒利用并强化此说,意图将道教抬高到佛教之上。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:18px;">之后,双方围绕《老子化胡经》反复辩论。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:18px;"></span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;"><i>伦理与教义之争</i></b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">入世与出世‌,是儒佛道论争的焦点之一。</p><p class="ql-block ql-indent-1">儒家批评佛教出家制度违背“不孝有三,无后为大”之人伦大道,僧人剃发被视为“不仁不孝”。</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">刘虬以为道家的虚无与佛家的修空一揆。</p><p class="ql-block ql-indent-1">(“一揆”,汉语词汇,指‌同一道理或一个模样‌。一揆,最早出自《孟子·离娄下》“先圣后圣,其揆一也”,原指舜与周文王治国理念相同,后来引申为道理一致、模式一致的意思。 )</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">司徒中郎张融作《门律》,也以为道家与佛家并无二致,而以道为主,以示汝南周颙。</p><p class="ql-block ql-indent-1">颙复书加以非难,说般若所观,法性与老子所说虚无其为寂然不动虽同,而其义旨却大有差别。也往复论辩了几次。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">有道士托名张融作《三破论》,认为佛教“入国破国,入家破家,入身破身”。佛教“不施中国,本止西域”。依然不出《夷夏论》的范围。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">僧顺作《析三破论》、玄光作《辩惑论》、刘<span style="font-size:18px;">勰作《灭惑论》</span>反驳。</p><p class="ql-block ql-indent-1">刘勰《灭惑论》从儒、佛两家立场,对道进行全方位反驳。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p> <p class="ql-block ql-indent-1">刘勰塑像。</p> <p class="ql-block ql-indent-1">刘勰,杰出的文学理论家,虔诚的佛教徒。</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">刘勰《灭惑论》通过哲学思辨和历史考证,论证佛教与儒家伦理的兼容性,批判道教(特别是民间道教)的虚妄与社会危害,从而为佛教在中国社会的合法性和优越性提供理论依据‌。</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">《灭惑论》一如刘勰以往风格,行骈体。核心主要包含以下三个方面。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">其一,调和儒佛,主张“孔释教殊而道契”‌。</p><p class="ql-block ql-indent-1">这是刘勰最核心的理论贡献。他试图消除佛教与中国本土文化(特别是儒家伦理)的冲突:</p><p class="ql-block ql-indent-1">儒佛本质相通‌。刘勰提出“梵言‘菩提’,汉语曰‘道’”,认为佛教的终极真理(菩提/道)与儒家推崇的道在本质上是相通的。</p><p class="ql-block ql-indent-1">承认儒佛存在差异‌。虽然教化方式、语言、礼仪不同(“教殊”、“语隔”),但其根本宗旨和教化效果是一致的(“道契”、“化通”)。</p><p class="ql-block ql-indent-1">为孝道辩护‌。针对《三破论》指责佛教出家违背孝道,刘勰辩称佛教之孝在于通过修行超度祖先脱离苦海,是大孝;并引用泰伯断发文身等典故,说明外在形式(如头发、丧服)并非孝道的本质,内心对道的追求才是根本。</p><p class="ql-block ql-indent-1">泰伯,周太王古公亶父长子。“断发文身”,断,剪短,文,纹。古公亶父欲将王位传更为优秀的三子季历,以便再传给季历子姬昌——后来的周文王。 泰伯和二弟仲雍为遂父愿,远走吴地,剪短头发,身体纹上花纹,彻底融入当地文化,体现了他们对父愿的顺从——孝。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">其二,辨析佛、道真伪,扬佛抑道‌。</p><p class="ql-block ql-indent-1">刘勰对道教进行了细致的分层批判,以确立佛教的优越性。</p><p class="ql-block ql-indent-1">他将“道家”分为三类:上标老子、次述神仙、下袭张陵(天师道),以<span style="font-size:18px;">区分道家与道教‌。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1">肯定老子‌。承认老子是贤人,其“无为”思想有可取之处,但认为其仅止于世俗引导,缺乏出世智慧(“三世弗纪,慧业靡闻”)。</p><p class="ql-block ql-indent-1">批判神仙方术‌。认为追求长生不死、服药炼丹是愚昧的,形体终将毁灭,只有神识(精神)才是永恒的。</p><p class="ql-block ql-indent-1">抨击民间道教‌。指责张陵、葛洪等人的教法充满淫祀、巫术和欺诈,甚至导致社会动乱(如黄巾起义、孙恩之乱),是“左道惑众”。</p><p class="ql-block ql-indent-1">将佛法练神与道教练形‌相比较。指出佛教修炼的是无穷的神识,通向涅槃;而道教执着于必终的形体,是舍本逐末。‌‌</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">其三,针对佛教“入国破国、入家破家、入身破身”的“三破论”,刘勰逐一反驳。</p><p class="ql-block ql-indent-1">破国论‌。指出国家兴衰取决于政治得失,而非佛教存在与否。历史上汉初无佛法而国盛,秦末多沙门而国乱的说法不成立;相反,佛教劝善止恶,有助于社会稳定。</p><p class="ql-block ql-indent-1">破家论‌。重申出家并非遗弃父母,而是通过修行功德回向亲人,是更高层次的报恩。且佛教徒在家时亦遵守世俗礼法。</p><p class="ql-block ql-indent-1">破身论‌。解释剃发出家是为了去除装饰、澄净心神,是修道的必要手段,并非毁伤身体。对“不跪父母”,刘勰解释为“道尊故也”,即尊重佛法高于世俗礼节,且父母礼拜子女是因为子女已证道果,这是一种特殊的宗教礼仪,并非悖逆。‌‌</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">文章结尾说“暨我大梁受历,道铸域中,秉玉衡而齐七政,协金轮而教十善。地平天成,礼被乐洽”。 </p><p class="ql-block ql-indent-1">强调佛教与国之益处。</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">神灭与神不灭‌,则是伦理与教义论争的另一个主题。</p><p class="ql-block ql-indent-1">儒家主张人死神灭,佛教坚持因果报应和生死轮回。</p><p class="ql-block ql-indent-1">围绕“形神之辨”展开长期理论交锋。</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 宋初,沙门慧琳,作《黑白论》,论儒、佛的异同,而和佛理甚相违反,为众僧所摈斥。</p><p class="ql-block ql-indent-1">但何承天却加激赏,把此论送给宗炳评判。</p><p class="ql-block ql-indent-1">宗炳复书,破斥慧琳,与承天往复辩难。</p><p class="ql-block ql-indent-1">宗炳作《明佛论》,倡导“精神不灭,人可成佛,心作万有,诸法皆空”之说。他提出"精神四达,并流无极,上际于天,下盘于地",强调形虽灭而神不灭 。</p><p class="ql-block ql-indent-1">何承天作《达性论》反对:“生必有死,形毙神散,犹春荣秋落,四时代换。”颜延之又作《释达性论》,说“神理存没,傥异于枯荄变谢。”</p><p class="ql-block ql-indent-1">往复论辩之主要争点都是神灭与不灭。</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">南朝中,倡反佛之说最为著名者当为范缜。</p><p class="ql-block ql-indent-1">范缜(约公元450年—515年),字子真,汉族。南北朝著名唯物主义思想家、哲学家、政治家、文学家,杰出的无神论者。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p> <p class="ql-block ql-indent-1">范缜像。</p> <p class="ql-block ql-indent-1">范缜,“少孤贫而好学”。成人后,博通经术,对“三礼”(《周礼》《仪礼》《礼记》)造诣颇深。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">齐竟陵王萧子良,精信佛教。</p><p class="ql-block ql-indent-1">永明七年(公元489年),萧子良在京都官舍约范缜及沈约等佛门信徒于其门,论辩。</p><p class="ql-block ql-indent-1">沈约等笃信因果;范缜坚称无佛。</p><p class="ql-block ql-indent-1">交锋过后,范缜将自己的观点加以系统整理和阐述,写出了《神灭论》一文。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">《神灭论》中范缜强调:</p><p class="ql-block ql-indent-1">“形之于质,犹利之于刃”;“舍利无刃,舍刃无利,未闻刃没而利存,岂容形亡而神在”。</p><p class="ql-block ql-indent-1">范缜用了通俗的“刃”、“利”之喻,把精神与肉体之间的关系,比作刀刃与刀刃的锋利之间的关系。锋利指的不是刀刃,刀刃指的也不是锋利。然而,离开刀刃也就无所谓锋利,离开了锋利也就无所谓刀刃。</p><p class="ql-block ql-indent-1">此喻恰当说明了形神不可分离,物质实体和它的属性关系,彻底地克服了形神平行、形神二元的缺陷,强调了形神一元。</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">天监六年(公元507年),梁武帝颁《敕答臣下神灭论》。大僧正法云作《与王公朝贵书》,将武帝敕旨抄送王公权贵,响应者有萧琛、曹思文、沈约等六十四人。</p><p class="ql-block ql-indent-1">范缜毫不示弱,改《神灭论》为问答体,沉着应战,据理驳斥。</p><p class="ql-block ql-indent-1">范缜“辩摧众口,日服千人”。</p> <p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">问答体《神灭论》之最后一段,铿锵有力,气势磅礴:</p><p class="ql-block ql-indent-1">问曰:“知此神灭,有何利用邪?”</p><p class="ql-block ql-indent-1">答曰:“浮屠害政,桑门蠹俗,风惊雾起,驰荡不休,吾哀其弊,思拯其溺。</p><p class="ql-block ql-indent-1">夫竭财以赴僧,破产以趋佛,而不恤亲戚,不怜穷匮者何?良由厚我之情深,济物之意浅。</p><p class="ql-block ql-indent-1">是以圭撮涉于贫友,吝情动于颜色;千钟委于富僧,欢意畅于容发。岂不以僧有多之期,友无遗秉之报,务施阙于周急,归德必于有己。又惑以茫昧之言,惧以阿鼻之苦,诱以虚诞之辞,欣以兜率之乐。</p><p class="ql-block ql-indent-1">故舍逢掖,袭横衣,废俎豆,列瓶钵,家家弃其亲爱,人人绝其嗣续。致使兵挫于行间,吏空于官府,粟罄于惰游,货殚于泥木。所以奸宄弗胜,颂声尚拥,惟此之故,其流莫已,其病无限。</p><p class="ql-block ql-indent-1">若陶甄禀于自然,森罗均于独化,忽焉自有,忽尔而无,来也不御,去也不追,乘夫天理,各安其性。</p><p class="ql-block ql-indent-1">小人甘其垄亩,君子保其恬素,耕而食,食不可穷也,蚕而衣,衣不可尽也,下有余以奉其上,上无为以待其下,可以全生,可以匡国,可以霸君,用此道也。”</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">儒、佛神灭、不灭的论争,贯穿整个南朝。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b><i>政治与武力冲突</i></b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">夷夏之辨表面是文化争论,背后是信众、土地、财富乃至政治影响力的全方位争夺。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">这种全方位的争夺,南北朝各自表现出明星不同的处置方式。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">南朝重义理‌。</p><p class="ql-block ql-indent-1">双方主要通过著书立说、宫廷辩论等理论论争方式对抗,绝少使用武力。如刘宋、南齐时期的多次文辩。</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">北朝重武力‌。</p><p class="ql-block ql-indent-1">冲突到激烈处常借助皇权解决。最典型的是‌北魏太武帝灭佛‌和‌北周武帝灭佛‌。</p><p class="ql-block ql-indent-1">两次灭佛的不同之处是:北魏太武帝灭佛显得“粗暴”了些,疾风暴雨式地杀了不少人、毁了许多寺。北周武帝则显得“文明”了许多,在多次组织儒道佛辩论后,才下诏“断佛道二教”。‌‌</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1">岂料,佛道争斗正酣日,终成自身掘墓人!</p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p>