<p class="ql-block"><b style="font-size:20px;"> 【双调•驻马听】</b></p><p class="ql-block"> 次牌。小令兼用。幺篇同始调,用者极少。首四句须作扇面对。五、六句亦须对。第七句可为厶平平△。</p><p class="ql-block">谱:×仄平平▲,×仄平平×厶上(平)△;×平×厶▲,×平×仄仄平平△。×平×仄仄平平△,×平×仄平平厶△。平厶上(平)△,×平×仄平平厶△。</p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);"> (本次课后作业布置)</b></p> <p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">〔双调·驻马听〕习作逐篇拆解</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);"> 主讲:彭云</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">选两篇当代散曲习作,一篇合规范本、一篇常见病例,对照上面的创作技巧,拆解对仗、章法、语言得失。</p><p class="ql-block">例一【范本】〔双调·驻马听〕郊晚</p><p class="ql-block">残岫衔霞,数点归鸦投暮沙;</p><p class="ql-block">平芜凝霭,一湾流水绕人家。</p><p class="ql-block">风摇野树落残花,心随远径牵清暇。</p><p class="ql-block">尘念罢,闲将夕色酬杯斝。</p><p class="ql-block"><b>一、格律与对仗核验</b></p><p class="ql-block">谱式对照:</p><p class="ql-block">〔双调·驻马听〕语言特色</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">驻马听隶属于双调,宫调声情定评是健捷激袅,语言整体基调疏宕开阔,不主柔媚缠绵。结合元人范本与当代散曲创作实践,分五点梳理,附例句对照,同时区分曲与词的语言边界</p><p class="ql-block"><b>一、开合有致,疏密相间,节奏感鲜</b></p><p class="ql-block">句式是四‑七‑四‑七‑七‑七‑三‑七,长短错落,天然形成“铺展—收紧—顿挫—荡开”的语言节奏</p><p class="ql-block">1. 开篇两个四字句,用语凝练,粗笔勾勒意象骨架;接续七字句铺陈画面,把意境拉开</p><p class="ql-block">2. 五、六两句成对,由外景向内情收拢,语言由舒展转向沉敛</p><p class="ql-block">3. 第七句三字短句陡然收束,语言一勒、停顿蓄势;末句七字再度放开,余韵远扬</p><p class="ql-block">白朴《驻马听·吹》</p><p class="ql-block">裂石穿云,玉管宜横清更洁。(舒展</p><p class="ql-block">霜天沙漠,鹧鸪风里欲偏斜。(舒展</p><p class="ql-block">凤凰台上暮云遮,梅花惊作黄昏雪。(向内收拢,转入想象)</p><p class="ql-block">人静也,(三字顿挫)</p><p class="ql-block">一声吹落江楼月。(再度宕开</p><p class="ql-block">语言忌全程平缓平铺,要有一张一弛的起伏感</p><p class="ql-block"><b>二、雅而能宕,忌全盘词</b></p><p class="ql-block">驻马听很容易写得像婉约词,这是创作最常见的语言误区</p><p class="ql-block">词的语言:敛、柔、幽婉,情绪向内收,含蓄压抑</p><p class="ql-block">驻马听的曲语:雅而有宕气,景可以静,情思要向外舒展、有逸出之势</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">例</p><p class="ql-block">词式写法(偏软,曲味不足):“轻烟绕榭,一枕幽怀凝暮夜</p><p class="ql-block">曲式写法(疏宕):“寒烟叠野,万叠清愁随远野</p><p class="ql-block"><b>要点:</b></p><p class="ql-block">可以清雅,但不可缠绵脂粉;用词避免过于纤巧、细碎</p><p class="ql-block"><b>三、意对为主,对仗用语不刻意骈</b></p><p class="ql-block">两处强制对仗(扇面对、五六句对)决定了开篇语言的对仗属性,但散曲之对,重意不重字</p><p class="ql-block">1. 扇面对:不求字字工稳,允许宽对、意对,用语自然流动,避免骈文式雕琢板滞</p><p class="ql-block">2. 五、六句:忌“合掌”,两句用语、情思要有递进,不能同义重复</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>反面例子(工而板滞)</b></p><p class="ql-block">疏林映水,几缕斜阳浮浅绮</p><p class="ql-block">远岫横空,数点寒鸦栖晚堤</p><p class="ql-block">字字工对,但过于雕琢,失却散曲流动之气</p><p class="ql-block"><b>四、虚实相生,善用虚笔与夸张、通</b></p><p class="ql-block">元人驻马听的经典语言手法,实景打底,后段以虚境升华,由眼前实景生出想象、幻觉、情思</p><p class="ql-block">“梅花惊作黄昏雪”“一声吹落江楼月</p><p class="ql-block">笛声是实,梅花飞雪、吹落江月是虚,通感+夸张,瞬间拓宽意境</p><p class="ql-block"><b>当代创作的语言要点</b></p><p class="ql-block">前四句尽量依托实景,五至八句适度引入虚写情思,避免通篇写实、语言板实无灵气;也不可完全悬空、没有实景根基</p><p class="ql-block"><b>五、雅俗兼容,小令忌过度俚俗打</b></p><p class="ql-block">驻马听有两种成熟语言路径</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">1. 清雅一路(主流):用词凝练,书卷气适度,保持疏朗开阔,适合怀人、咏景、感怀</p><p class="ql-block">2. 本色一路:适度口语、生活化词语,但两处对仗句仍需保持文气,不可通篇大白话、打油腔</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>边界提示:</b></p><p class="ql-block">单支小令正格,不宜大量衬字、市井俚语;只有入散套时,才可放开口语化表达</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简短总结(速记</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">1. 长短相济,节奏起伏</p><p class="ql-block">2. 雅而能宕,不堕词柔</p><p class="ql-block">3. 对仗宽活,不事骈雕</p><p class="ql-block">4. 虚实相济,善用虚笔</p><p class="ql-block">5. 雅俗有度,小令忌俚碎</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>【双调·驻马听】家味萦怀</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);">彭云(高安)</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">老灶浮香,寸缕温情萦故乡,疏篱凝翠,半畦青辣映秋光。慢烹家味慰牵肠,凉吹别绪添惆怅。思念长,梦回柴院牵娘样。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>语言评析:</b></p><p class="ql-block">以家常实景起笔,用语平实;五、六句由景入怀,情思向内收拢;三字顿挫,结句虚写归梦,开合有度,无柔腻之态,贴合本牌语言特质。</p><p class="ql-block"> ×仄平平▲,×仄平平×厶平△;</p><p class="ql-block">×平×厶▲,×平×仄仄平平△。</p><p class="ql-block">×平×仄仄平平△,</p><p class="ql-block">×平×仄平平厶△。</p><p class="ql-block">平厶平△,</p><p class="ql-block">×平×仄平平厶△。</p><p class="ql-block">扇面对(1‑3、2‑4隔句对)</p><p class="ql-block"><b>【双调•驻马听】秋望</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);">彭云(高安)</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);"><span class="ql-cursor"></span></b></p><p class="ql-block">远岫衔霞,数点归鸦寻树叉;</p><p class="ql-block">平芜凝霭,半湾流水绕人家。</p><p class="ql-block">手摇枫树数飞花,心随幽径追春夏。</p><p class="ql-block">尘念罢,慢将秋雨填秋画。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">句1「远岫衔霞」对句3「平芜凝霭」(远景山‑原野,意象正对)</p><p class="ql-block">句2「数点归鸦投暮沙」对句4「半湾流水绕人家」(禽鸟‑流水,动景相对)</p><p class="ql-block">标准扇面对,没有做成“1‑2对、3‑4对”的并列对。</p><p class="ql-block">五、六句对仗</p><p class="ql-block">五:风摇枫树数飞花</p><p class="ql-block">六:心随幽径追春夏</p><p class="ql-block">景→情,外物对内心,意对为主,不求字字工稳,符合散曲对仗宽松原则。</p><p class="ql-block"><b>二、章法拆解(起承转合)</b></p><p class="ql-block"><b>起(1‑4句):</b></p><p class="ql-block">铺写傍晚郊野实景,远山、归鸦、平芜、流水,画面由高到平,拉开空间;</p><p class="ql-block"><b>承转(5‑6句):</b></p><p class="ql-block">由眼前之景转入内心,风吹落花触发起悠然闲意,由外景入内怀,是全曲转折枢纽;</p><p class="ql-block"><b>顿挫(第7句三字):</b></p><p class="ql-block">尘念罢,陡然收束俗虑,情绪停顿蓄力;</p><p class="ql-block"><b>合(第8句结句):</b></p><p class="ql-block">闲赏夕光、寄情杯酒,宕开一笔,以逸怀收束,有余味,不说尽。</p><p class="ql-block"><b>三、语言特色点评</b></p><p class="ql-block">整体清雅,没有词化缠绵,保持双调健捷疏朗的气质;雅而不涩,意象平实,虚实平衡,是当代驻马听很规范的写法。</p><p class="ql-block"><b>例二【病例】〔双调·驻马听〕忆旧</b></p><p class="ql-block">风软烟轻,柳岸莺啼春乍醒;</p><p class="ql-block">溪光弄影,阶前草长漫闲庭。</p><p class="ql-block">儿时旧事满心怀,韶华远去空嗟慨。</p><p class="ql-block">思未改,年年梦里常相待。</p><p class="ql-block">一、硬伤:对仗失误(本曲最典型问题)</p><p class="ql-block">前四句不是扇面对,写成两组普通对句:</p><p class="ql-block">句1「风软烟轻」对句2「柳岸莺啼春乍醒」;句3「溪光弄影」对句4「阶前草长漫闲庭」</p><p class="ql-block">变成(1‑2)、(3‑4)两两成对,违背驻马听“首四句扇面对(一三联、二四联)”体例,属于曲牌硬伤。</p><p class="ql-block">正确扇面对排布示范调整:</p><p class="ql-block">风软烟轻,柳岸莺啼春乍醒;</p><p class="ql-block">溪光叠暝,阶前草长漫闲庭。</p><p class="ql-block">「风软烟轻」对「溪光叠暝」(1‑3);「柳岸莺啼春乍醒」对「阶前草长漫闲庭」(2‑4)</p><p class="ql-block">❷五六句:儿时旧事满心怀,韶华远去空嗟慨</p><p class="ql-block">两句只做平行陈述,没有对仗意识,景情转折的枢纽松散,章法断档。</p><p class="ql-block"><b>二、章法问题</b></p><p class="ql-block">1‑4句写景,五六句直接抒情,转折太突兀;第七句“思未改”三字顿挫无力,只是直白陈述,缺少情绪蓄力;结句“年年梦里常相待”过于平白,余韵不足。</p><p class="ql-block"><b>三、语言瑕疵</b></p><p class="ql-block">词语偏浅白,意象陈熟(风软烟轻、莺啼、闲庭),缺少驻马听应有的开阔、跌宕感,通篇平铺,一张一弛的节奏感消失。</p><p class="ql-block">修订改稿(保留原意,修正体例)</p><p class="ql-block"><b>〔双调·驻马听〕忆旧</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);">彭云(高安)</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">雨软烟轻,柳岸莺啼春乍醒;</p><p class="ql-block">溪光疏影,院前苔长漫闲庭。</p><p class="ql-block">旧痕何惹故园情,流年深遣浮生哽。</p><p class="ql-block">幽绪凝,此生几许乡思冷。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">改后:1‑3、2‑4扇面对合规;五六句成对;七句顿挫、八句收束,章法完整。</p><p class="ql-block">驻马听快速自检清单(创作后自查)</p><p class="ql-block">前四句是不是隔句扇面对(1对3,2对4)</p><p class="ql-block">第五、第六句有没有成对?</p><p class="ql-block">第七句三字句,是否起到停顿、蓄势的顿挫效果?</p><p class="ql-block">整体声情:是开阔、沉郁、旷远,有没有写得过于柔腻、细碎?</p><p class="ql-block">结句是否留有余味,有没有把话说满、直白喊情?</p> <p class="ql-block"><b>【双调·驻马听】创作技巧</b></p><p class="ql-block">依据唐圭璋《元人小令格律》,以白朴《驻马听·吹》为范本,兼顾当代散曲实操要点</p><p class="ql-block"><b>一、曲牌基础认知</b></p><p class="ql-block">体制:小令兼入散套,幺篇几乎不用,一般只作单支小令;双调声情特点为健捷激袅,宜抒慷慨、旷远、沉郁、悠远之情,既可写景咏物,也可怀人述怀、感事咏史。</p><p class="ql-block">句式:四‑七‑四‑七‑七‑七‑三‑七,共八句。</p><p class="ql-block">押韵:第2、4、5、6、7、8句押韵,一韵到底;第1、3句不入韵。</p><p class="ql-block">硬性对仗(本曲最大难点)</p><p class="ql-block">首四句扇面对(隔句对):第1句对第3句,第2句对第4句;不是一二对、三四对。</p><p class="ql-block">例(白朴):</p><p class="ql-block">①裂石穿云,②玉管宜横清更洁。</p><p class="ql-block">③霜天沙漠,④鹧鸪风里欲偏斜。</p><p class="ql-block">「裂石穿云」对「霜天沙漠」(①‑③);「玉管宜横清更洁」对「鹧鸪风里欲偏斜」(②‑④),是标准扇面对。</p><p class="ql-block">第五、六句合璧对(两句正对),两句成对,收紧前四句铺陈的画面,转入情志。</p><p class="ql-block"><b>二、章法与创作技巧(起承转合)</b></p><p class="ql-block">1. 起(1‑4句,扇面对铺景)</p><p class="ql-block">前四句是画面的铺陈层,宜拉开空间、拉开意境。</p><p class="ql-block">四字句(1、3)抓意象骨架,粗笔点景;七字句(2、4)展开画面、渲染氛围;</p><p class="ql-block">扇面对忌刻板工对,重意对大于字对,意象一虚一实、一远一近;</p><p class="ql-block">避坑:很多习作把前四句写成两组普通对句(1‑2对、3‑4对),直接违背曲牌体例。</p><p class="ql-block"><b>2. 承转(5‑6句,五六对仗)</b></p><p class="ql-block">承接前幅画面,由“写景”转向“言情、述怀、议论”,是全曲枢纽。</p><p class="ql-block">两句对仗不必字字工稳,重脉络勾连;</p><p class="ql-block">由景入情,由外入内,不可以继续单纯铺陈景物。</p><p class="ql-block"><b>3. 顿挫(第7句,三字短句)</b></p><p class="ql-block">全曲节奏拐点,三字收束、顿挫蓄势。</p><p class="ql-block">用法:点题、轻叹、设问、感叹;宜短不宜铺陈,是情绪的停顿蓄力。例白朴“人静也”,三字宕开意境,静中生幽。</p><p class="ql-block"><b>4. 合(第8句,七字结句)</b></p><p class="ql-block">收束全篇,余韵要远。</p><p class="ql-block">常见写法:</p><p class="ql-block">①情景交融,以景结情;②直抒胸臆,点明主旨;③夸张想象,宕开一笔(如“一声吹落江楼月”)。</p><p class="ql-block">结句忌直白说教、把话说满,宜留余味。</p><p class="ql-block"><b>实操创作口诀</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);">扇面拉开远景,对仗收束心怀,</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);">三字轻轻一顿,结句漫放余哀。</b></p><p class="ql-block"><b>三、语言特色</b></p><p class="ql-block">开合有度,疏密相间</p><p class="ql-block">前四句铺陈开阔,意象舒展;五六句收紧向内;七、八句顿挫悠远。一张一弛,节奏感极强。</p><p class="ql-block">雅俗兼容,曲味鲜明</p><p class="ql-block">元人原作偏清雅、重想象夸张;当代创作可两种路径:</p><p class="ql-block">①清雅一路:炼字含蓄,近词境,但不可完全词化,保留散曲疏朗之气;</p><p class="ql-block">②乡土白话一路:适度口语,但扇面对、五六对仍要保持文气,不可过于俚碎。</p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">注意点</b></p><p class="ql-block">驻马听不宜过度直白打油,双调健捷的声情,决定语言要有沉敛、舒展感。</p><p class="ql-block">长于想象,善用通感、夸张</p><p class="ql-block">白朴《吹》“梅花惊作黄昏雪、一声吹落江楼月”,以通感、虚写拓展意境,是此牌语言经典范式,实景之外要有一层虚境想象空间。</p><p class="ql-block"><b>衬字慎用</b></p><p class="ql-block">作为小令,正体格律尽量少加衬字;若入套数,可适度衬字增加口语感;单支小令以守正格为佳。</p><p class="ql-block"><b>四、创作避坑</b></p><p class="ql-block">①前四句做成普通两句对,忽略扇面对隔句对仗;</p><p class="ql-block">②五六句不对仗,两句平行铺景,没有转入情志;</p><p class="ql-block">③第七句三字句铺陈叙事,失去顿挫感;</p><p class="ql-block">④全曲一味写景,无内在情志,景与情割裂;</p><p class="ql-block">⑤语言过软过柔,违背双调“健捷激袅”声情特质。</p><p class="ql-block"><b>附:依前面《母亲的味道》主题示范</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>【双调·驻马听】家味牵怀</b></p><p class="ql-block">老灶浮香,寸缕温情萦故乡,疏篱凝翠,半畦青辣映秋光。慢烹家味慰牵肠,凉吹别绪添惆怅。思念长,梦回柴院牵娘样。</p><p class="ql-block">校验:①‑③、②‑④扇面对;五六句对仗;格律合规,一韵到底。</p> <p class="ql-block"><b>〔双调·驻马听〕语言特色</b></p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">驻马听隶属于双调,宫调声情定评是健捷激袅,语言整体基调疏宕开阔,不主柔媚缠绵。结合元人范本与当代散曲创作实践,分五点梳理,附例句对照,同时区分曲与词的语言边界。</p><p class="ql-block"><b>一、开合有致,疏密相间,节奏感鲜明</b></p><p class="ql-block">句式是四‑七‑四‑七‑七‑七‑三‑七,长短错落,天然形成“铺展—收紧—顿挫—荡开”的语言节奏。</p><p class="ql-block">1. 开篇两个四字句,用语凝练,粗笔勾勒意象骨架;接续七字句铺陈画面,把意境拉开;</p><p class="ql-block">2. 五、六两句成对,由外景向内情收拢,语言由舒展转向沉敛;</p><p class="ql-block">3. 第七句三字短句陡然收束,语言一勒、停顿蓄势;末句七字再度放开,余韵远扬。</p><p class="ql-block">白朴《驻马听·吹》</p><p class="ql-block">裂石穿云,玉管宜横清更洁。(舒展)</p><p class="ql-block">霜天沙漠,鹧鸪风里欲偏斜。(舒展)</p><p class="ql-block">凤凰台上暮云遮,梅花惊作黄昏雪。(向内收拢,转入想象)</p><p class="ql-block">人静也,(三字顿挫)</p><p class="ql-block">一声吹落江楼月。(再度宕开)</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">语言忌全程平缓平铺,要有一张一弛的起伏感。</p><p class="ql-block"><b>二、雅而能宕,忌全盘词化</b></p><p class="ql-block">驻马听很容易写得像婉约词,这是创作最常见的语言误区。</p><p class="ql-block"><b>词的语言:</b></p><p class="ql-block">敛、柔、幽婉,情绪向内收,含蓄压抑;</p><p class="ql-block"><b>驻马听的曲语:</b></p><p class="ql-block">雅而有宕气,景可以静,情思要向外舒展、有逸出之势。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">例:</p><p class="ql-block">词式写法(偏软,曲味不足):“轻烟绕榭,一枕幽怀凝暮夜”</p><p class="ql-block">曲式写法(疏宕):“寒烟叠野,万叠清愁随远野”</p><p class="ql-block"><b>要点:</b></p><p class="ql-block">可以清雅,但不可缠绵脂粉;用词避免过于纤巧、细碎。</p><p class="ql-block"><b>三、意对为主,对仗用语不刻意骈化</b></p><p class="ql-block">两处强制对仗(扇面对、五六句对)决定了开篇语言的对仗属性,但散曲之对,重意不重字。</p><p class="ql-block">1. 扇面对:不求字字工稳,允许宽对、意对,用语自然流动,避免骈文式雕琢板滞;</p><p class="ql-block">2. 五、六句:忌“合掌”,两句用语、情思要有递进,不能同义重复。</p><p class="ql-block">反面例子(工而板滞):</p><p class="ql-block">疏林映水,几缕斜阳浮浅绮;</p><p class="ql-block">远岫横空,数点寒鸦栖晚堤。</p><p class="ql-block">字字工对,但过于雕琢,失却散曲流动之气。</p><p class="ql-block"><b>四、虚实相生,善用虚笔与夸张、通感</b></p><p class="ql-block">元人驻马听的经典语言手法,实景打底,后段以虚境升华,由眼前实景生出想象、幻觉、情思。</p><p class="ql-block">“梅花惊作黄昏雪”“一声吹落江楼月”</p><p class="ql-block">笛声是实,梅花飞雪、吹落江月是虚,通感+夸张,瞬间拓宽意境。</p><p class="ql-block"><b>当代创作语言要点:</b></p><p class="ql-block">前四句尽量依托实景,五至八句适度引入虚写情思,避免通篇写实、语言板实无灵气;也不可完全悬空、没有实景根基。</p><p class="ql-block"><b>五、雅俗兼容,小令忌过度俚俗打油</b></p><p class="ql-block">驻马听有两种成熟语言路径:</p><p class="ql-block">1. 清雅一路(主流):用词凝练,书卷气适度,保持疏朗开阔,适合怀人、咏景、感怀;</p><p class="ql-block">2. 本色一路:适度口语、生活化词语,但两处对仗句仍需保持文气,不可通篇大白话、打油腔。</p><p class="ql-block"><b> 边界提示:</b></p><p class="ql-block">单支小令正格,不宜大量衬字、市井俚语;只有入散套时,才可放开口语化表达。</p><p class="ql-block"><b>简短总结(速记)</b></p><p class="ql-block">1. 长短相济,节奏起伏;</p><p class="ql-block">2. 雅而能宕,不堕词柔;</p><p class="ql-block">3. 对仗宽活,不事骈雕;</p><p class="ql-block">4. 虚实相济,善用虚笔;</p><p class="ql-block">5. 雅俗有度,小令忌俚碎。</p><p class="ql-block"><b>例曲:</b></p><p class="ql-block"><b>【双调·驻马听】家味萦怀</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);">彭云(高安)</b></p><p class="ql-block">老灶凝香,一缕温情萦旧乡;</p><p class="ql-block">浅篱凝翠,半畦青菽映晓光。</p><p class="ql-block">闲烹淡味慰离肠,长牵别绪思慈相。</p><p class="ql-block">幽念漾,梦回柴院瞻萱样。</p><p class="ql-block"><b>语言评析:</b></p><p class="ql-block">以家常实景起笔,用语平实;五、六句由景入怀,情思向内收拢;三字顿挫,结句虚写归梦,开合有度,无柔腻之态,贴合本牌语言特质。</p>