<p class="ql-block" style="text-align:justify;"><span style="font-size:20px;">🥅《论语》颜渊第十二</span></p><p class="ql-block" style="text-align:justify;"><span style="font-size:20px;">编纂:祥云🌈</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">12.21</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">原文</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">樊迟从游于舞雩yú之下,曰:“敢问崇德、修慝tè、辨惑。”子曰:“善哉问!先事后得,非崇德与?攻其恶,无攻人之恶,非修慝与?一朝之忿,忘其身,以及其亲,非惑与?”</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">译文</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">樊迟陪孔子在舞雩台下游览,说:“请问怎样提升品德、去除心中邪念、辨别是非迷惑?”孔子说:“问得好!先踏实做事,再考虑收获,这不就是提升品德吗?反省自身过错,不苛责别人的过失,这不就是去除邪念吗?因一时怒气冲动,不顾自身安危,甚至连累亲人,这不就是糊涂吗?”</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">12.22</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">原文</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">樊迟问仁。子曰:“爱人。”问知。子曰:“知人。”樊迟未达。子曰:“举直错诸枉,能使枉者直。”樊迟退,见子夏,曰:“乡xiàng也吾见于夫子而问知,子曰:‘举直错诸枉,能使枉者直’,何谓也?”子夏曰:“富哉言乎!舜有天下,选于众,举皋陶gāoyáo,不仁者远矣。汤有天下,选于众,举伊尹,不仁者远矣。”</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">译文</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">樊迟问什么是仁。孔子说:“爱护他人。”又问什么是智。孔子说:“了解识人。”樊迟没听懂。孔子说:“选拔正直的人,安置在邪曲之人之上,能让邪曲之人归于正直。”樊迟退出来,见到子夏说:“刚才我向老师请教智,老师说‘举直错诸枉,能使枉者直’,是什么意思?”子夏说:“这话含义深厚!舜得天下,从众人里选出皋陶,不仁的人就远离了;商汤得天下,从众人里选出伊尹,不仁的人也就远离了。”</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">🥅注释:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">慝(tè);雩(yú);皋陶(gāo yáo);伊尹(yī yǐn);乡(xiàng,同“向”,刚才)</span></p><p class="ql-block" style="text-align:justify;"><br></p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8); font-size:20px;">义理评析</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">12.21樊迟请教怎样修养品德、消除私心、分清是非。孔子告诉他:踏踏实实地先做事,少计较回报,就是涵养德行;多反省自己的过错,不盯着挑别人毛病,就能去除心里的邪念;克制一时的情绪冲动,不意气用事,避免因怒火祸及自身与家人,才能不糊涂、明是非。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">12.22樊迟问仁与智。孔子说,仁就是关爱他人,智就是懂得识人。推举正直贤良的人,放在不正直的人之上,就能教化旁人向善。正如舜重用皋陶、商汤重用伊尹,天下风气随之变好。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">这两章讲的道理,都贴近日常:对内,做好自我约束、稳住情绪、踏实付出;对外,心怀善意、学会识人、支持正直之人,既是修身,也是处世。</span></p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">🥅历史人物故事</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">曹操《求贤令》</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">核心原文:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">今天下尚未定,此特求贤之急时也。若必廉士而后可用,则齐桓其何以霸世!</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">二三子其佐我明扬仄陋,唯才是举,吾得而用之。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">简要释义:如今天下未定,正是急需人才的时候。如果非要德行完美的人才可用,那齐桓公怎能称霸?诸位要帮我发掘埋没的贤才,只要有才干就举荐,我一定选拔任用。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">❤️补充小注:这是曹操建安十五年颁布《求贤令》的名句,也是他招揽人才、平定北方的用人纲领。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">👍曹操秉持唯才是举,打破门第、不拘小节,招揽大批能人,是他平定北方、奠定霸业的关键,代表人物有这几位:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">荀彧、荀攸:荀彧是战略总谋,为曹操规划根基、举荐贤才;荀攸随军出谋划策,平定吕布、袁绍,是核心谋主。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">郭嘉:多奇谋,预判人心,助力击败袁绍、平定北方,是曹操最倚重的谋士之一。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">贾诩:善洞察局势,献计破张绣、在官渡力主抗袁。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">张辽、乐进、于禁等武将:出身不拘,凭战功受重用,镇守前线、冲锋破敌。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">💡补充:这些人里,有的并非出身名门,甚至有过往污点,但曹操看重才干、用人所长。也恰恰印证《求贤令》“唯才是举”,和《论语》“举直错诸枉”形成对照——选拔人才重在能力,可也要守住“正直”的底线。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">🎁曹操《求贤令》提出唯才是举,打破了东汉末年只看门第、重虚名的选才旧习。不再苛求人才完美无缺,只要有治国用兵之才就加以任用,直接帮他聚拢人才、平定北方。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px; color:rgb(237, 35, 8);">对后世长远影响:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">冲击门阀固化的用人观念,给底层有能之士一条出路;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">树立务实用人样板,后世君主选贤常借鉴“不拘资历、看重实绩”的思路,像金世宗不拘资历提拔移剌道,就是同类理念。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">留下警示:只重才干、忽略德行也有隐患,恰好对照《论语》“举直错诸枉”——理想用人,应当才德兼顾。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">🥅历史人物故事</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">唐朝的史书记载着这样一件事:武则天曾问武三思:“朝中谁可称作忠臣?”武三思答道:“与我交好亲近的人,便是忠臣。”武则天当即反问:“这是什么道理?”武三思说:“我若是不认识、不亲近他,又怎能知晓他品行好坏?”</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">这则故事一针见血点破用人大忌:以亲疏好恶评判人才。也让我们明白,孔子所说“举直错诸枉”看似简单,落实起来格外不易——识人一旦掺杂私心、凭个人远近下判断,就很难公正选拔正直之人。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">💡补充提示:这个典故多见于后世文史故事,用来警示识人偏见。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">🥅历史人物故事</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">金世宗完颜雍在位28年,让金朝由乱转治、安定繁荣,秘诀便在用人之道:坚持唯贤唯才、不拘资历。他认为人才要在壮年启用,若死守资历,常会埋没贤才。都督府长史移剌道资历平平,按常规最多做到翰林学士,金世宗看中他出众才干与优良政绩,破格提拔,委以重任,他屡建奇功,最终官至宰相。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">由此可见,识人用人,不能单凭个人喜恶,也不可只看资历。稳妥的办法,是主动问询考察,查验实际政绩;若言行相符、确有本事,再量才任用,辅以赏罚分明的制度约束。这套识人用人的智慧,直到今天依然值得我们借鉴。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">人人都喜爱正直贤能之人,厌恶奸邪小人,这本是人之常情。“举直错诸枉”、任人唯贤、把人才放到合适岗位,这个道理,无论一国君主,还是单位管理者,嘴上都明白。可落到实处,却格外艰难。为政者必须拥有明辨是非的眼力、大公无私的胸怀;一旦亲近小人、疏远贤才,不仅事业危殆,更会让百姓蒙受苦难。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">金世宗完颜雍,是金朝第五位皇帝。他登基之时,海陵王连年大举南征、滥用民力,朝政混乱、民生凋敝。完颜雍及时停止对宋战事,促成和议,休兵息民;对内大力革除弊政、劝课农桑、整顿吏治,一手开创“大定盛世”,史书盛赞他为“小尧舜”。他治国出彩的关键,正是一套务实用人理念:唯贤唯才、不拘资历,主张趁人才壮年之时委以重任,不被资历条条框框埋没能人。就像移剌道,原本只是都督府长史,按资历最多做到翰林学士,金世宗看中他实干政绩,破格提拔重用,最终官至宰相、屡建大功。</span></p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">🥅历史人物</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">樊迟,名须,字子迟,是孔子弟子,属于孔门晚辈弟子,比孔子小46岁。他好学善问,在《论语》里多次向孔子求教,除了咱们读的《颜渊篇》问「崇德、修慝、辨惑」、问「仁与智」之外,还问过这些核心问题:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">问仁:孔子答「爱人」(就是12.22章)</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">问知:孔子答「知人」(同上)</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">问崇德、修慝、辨惑(12.21章)</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">还有向孔子请教种田、种菜,孔子直言“吾不如老农”“吾不如老圃”,这件事也很有名,能看出樊迟关注民生实务。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">樊迟的结局</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">正史没有记载他遭祸遇难。孔子去世后,樊迟曾在鲁国、齐国任职为官,传承儒学。他大约卒于公元前475年左右,善终。后世尊奉他,在孔庙配享,是七十二贤之一。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">🎁小结:樊迟是勤于发问、肯独立思考的弟子,他爱追问修身、治国、民生问题,也正是这些问答,留下了孔子很多重要思想。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">如果你愿意,我把这段精简一小段,直接加到咱们《颜渊篇》的分享稿开头,作为引子。</span></p>