君子慎独

滏流東漸

<p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">摄影:滏流东渐</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">文字:摘自成语</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:22px; color:rgb(128, 128, 128);">君子慎独</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">汉语成语</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">君子慎独是汉语成语,出自《礼记·中庸》《礼记·大学》,指君子在独处无人监督时仍恪守道德规范,自觉约束言行。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">《中庸》强调“莫见乎隐,莫显乎微”,将慎独视为道德修养方法,要求人在隐蔽细微处保持戒惧;《大学》提出“诚于中,形于外”,主张通过意念真诚达到内外一致的境界。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">朱熹在《中庸集注》中解释为保持内心之“诚”,东汉郑玄注“慎其闲居之所为”,陆九渊则认为“慎独即不自欺”。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">其核心在于群居独处皆固守本心,克己复礼。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">该理念源于儒家经典,东汉杨震以“四知”拒金、元代许衡“不食无主之梨”为其践行典范。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">刘少奇在《论共产党员的修养》中引用慎独思想,强调党员干部在独处时亦需严守纪律。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">拼音</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">jūn zǐ shèn dú</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">出处</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">《礼记·中庸》《礼记·大学》</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">释 义</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">不要在别人见不到听不到的地方放松对自己的要求,也不要因为细小的事情而不拘小节,所以君子要慎独,即使一个人独处、没有人注意,也要谨言慎行。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">出 处</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">《中庸》有云:“是故君子戒慎乎其所不睹,恐惧乎其所不闻。莫见乎隐,莫显乎微,故君子慎其独也。”</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><br></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">例 句</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">五代晋·刘昫等·《旧唐书》:南纪有良史才,足以自立,而协比权幸,颠沛终身。君子慎独,庸可忽诸。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">《朱子语类》:“德润身,心广体胖”,言君子慎独之至,其善之形于外者证验如此。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">当代·佚名·《人民日报》·1956.02:我常对朋友们说,共产党是集体圣贤,比“君子慎独”的单干圣贤伟大得多。</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">基本介绍</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">细思卉人工夫,其效之尤著者,约有四端:曰慎独则心泰,曰主敬则身强,曰求仁则人悦,曰思诚则神钦。慎独者,遏欲不忽隐微,循理不问须臾,内省不疚,故心泰。主敬者,外而整齐严肃,内而专静纯一,斋庄不懈,故身强。求仁者,体则存心养性,用则民胞物与,大公无我,故人悦。思诚者,心则忠贞不贰,言则笃实不欺,至诚相感,故神钦。四者之功夫果至,则四者之效验自臻一余老矣,亦尚思少致吾功,以求万一之效耳。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">尝谓独也者,君子与小人共焉者也。小人以其为独而生一念之妄,积妄生肆,而欺人之事成。君子懔其为独而生一念之诚,积诚为慎,而自慊之功密。其间离合几微之端,可得而论矣。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">盖《大学》自格致以后,前言往行,既资其扩充;日用细故,亦深其阅历。心之际乎事者,已能剖析乎公私;心之丽乎理者,又足精研其得失,、则夫善之当为,小善之宜去,早画然其灼见矣。而彼小人者,乃不能实有所见,而行其所知。于是一善当前,幸人之萸我察也,则趋焉而不决?一不</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">善当前,幸人之莫或伺也,则去之而不力。幽独之中,情伪斯出,所谓欺也。惟夫君子者,惧一善之不力,则冥冥者有堕行;一不善之不去,则涓涓者无已时。漏而懔如帝天,方寸而坚如金石。独知之地,慎之义慎。此圣经之要领,而后贤所切究者也。</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:right;"><span style="font-size:20px; color:rgb(128, 128, 128);">2026.8.16 </span></p>