<p class="ql-block"> 诗词鉴赏《怀古诗是古典诗词中极具分量的一类,通过凭吊古迹、咏叹史实来感慨兴衰、寄托哀思……(下)》</p><p class="ql-block"> 《南乡子·登京口北固亭有怀》</p><p class="ql-block"> 宋·辛弃疾</p><p class="ql-block"> 何处望神州?满眼风光北固楼。千古兴亡多少事?悠悠。不尽长江滚滚流。</p><p class="ql-block"> 年少万兜鍪,坐断东南战未休。天下英雄谁敌手?曹刘。生子当如孙仲谋。 </p><p class="ql-block"> 这首词通篇三问三答,互相呼应,感怆雄壮,意境高远,是一首怀古的杰作。</p><p class="ql-block"> 《桂枝香·金陵怀古》</p><p class="ql-block"> 宋·王安石 </p><p class="ql-block"> 登临送目,正故国晚秋,天气初肃。千里澄江似练,翠峰如簇。</p><p class="ql-block"> 归帆去棹残阳里,背西风,酒旗斜矗。彩舟云淡,星河鹭起,画图难足。</p><p class="ql-block"> 念往昔,繁华竞逐,叹门外楼头,悲恨相续。千古凭高对此,谩嗟荣辱。</p><p class="ql-block"> 六朝旧事随流水,但寒烟衰草凝绿。至今商女,时时犹唱,后庭遗曲。 </p><p class="ql-block"> 全词情景交融,境界雄浑阔大,风格沉郁悲壮,把壮丽的景色和历史内容和谐地融合在一起,自成一格,堪称名篇。</p><p class="ql-block"> 据说,苏轼读了这首词,不觉叹息曰:“此老乃野狐精也。”</p><p class="ql-block"> 《台城》</p><p class="ql-block"> 唐·韦庄</p><p class="ql-block"> 江雨霏霏江草齐,六朝如梦鸟空啼。</p><p class="ql-block"> 无情最是台城柳,依旧烟笼十里堤。</p><p class="ql-block"> 江南春景依然美丽,六朝的古城早已消失不见。</p><p class="ql-block"> 全诗用情景陪衬与情景反衬两种手法,语言含蓄,感慨深沉,空灵蕴藉,神完气足,具有很强的艺术感染力。</p><p class="ql-block"> 《苏台览古》</p><p class="ql-block"> 唐·李白</p><p class="ql-block"> 旧苑荒台杨柳新,菱歌清唱不胜春。</p><p class="ql-block"> 只今惟有西江月,曾照吴王宫里人。</p><p class="ql-block"> 曾经的红墙绿柳,只今变成断井残垣。无边春色,不仅令人想起它曾有过的繁华,更令人想起它曾经历过的落寞。</p><p class="ql-block"> 《批点唐诗正声》:千万怨恨人,便不能为一语。</p><p class="ql-block"> 《登古邺城》</p><p class="ql-block"> 唐·岑参</p><p class="ql-block"> 下马登邺城,城空复何见。</p><p class="ql-block"> 东风吹野火,暮入飞云殿。</p><p class="ql-block"> 城隅南对望陵台,漳水东流不复回。</p><p class="ql-block"> 武帝宫中人去尽,年年春色为谁来。</p><p class="ql-block"> 岑参登邺城,荒城破败萧森,看着东流奔逝的漳河、年年不变的春色而生发山河依旧、古人长已矣的悲慨。全诗语言素淡自然,朴茂浑涵。</p><p class="ql-block"> 明·高棅《批点唐诗正声》:音节感慨,末句尤不堪诵。</p><p class="ql-block"> 《金陵怀古》</p><p class="ql-block"> 唐·许浑</p><p class="ql-block"> 玉树歌残王气终,景阳兵合戍楼空。</p><p class="ql-block"> 松楸远近千官冢,禾黍高低六代宫。</p><p class="ql-block"> 石燕拂云晴亦雨,江豚吹浪夜还风。</p><p class="ql-block"> 英雄一去豪华尽,惟有青山似洛中。</p><p class="ql-block"> 金陵曾是六朝古都,繁盛至极,如今,已经成为历史的遗迹。诗人慨叹金陵繁华一去不返、人间权势终归于尽。</p><p class="ql-block"> 《满江红·赤壁怀古》</p><p class="ql-block"> 宋·戴复古</p><p class="ql-block"> 赤壁矶头,一番过、一番怀古。</p><p class="ql-block"> 想当时,周郎年少,气吞区宇。</p><p class="ql-block"> 万骑临江貔虎噪,千艘列炬鱼龙怒。</p><p class="ql-block"> 卷长波、一鼓困曹瞒,今如许?</p><p class="ql-block"> 江上。渡,江边路。形胜地,兴亡处。</p><p class="ql-block"> 览遗踪,胜读史书言语。</p><p class="ql-block"> 几度东风吹世换,千年往事随潮去。</p><p class="ql-block"> 问道傍、杨柳为谁春,摇金缕。</p><p class="ql-block"> 词的上片缅怀三国赤壁之战,盛赞周瑜”气吞区宇“、火烧曹兵的雄才大略。下片寻访遗踪,感叹兴亡,抒发忧时伤世之情,表达了作者对时局的深深忧虑。</p><p class="ql-block"> 词的风格豪健,语言朴素、自然,是怀古词中的一篇佳作。</p><p class="ql-block"> 《山坡羊·潼关怀古》</p><p class="ql-block"> 元·张养浩</p><p class="ql-block"> 峰峦如聚,波涛如怒,山河表里潼关路。</p><p class="ql-block"> 望西都,意踌蹰。</p><p class="ql-block"> 伤心秦汉经行处,宫阙万间都做了土。</p><p class="ql-block"> 兴,百姓苦;亡,百姓苦!</p><p class="ql-block"> “兴,百姓苦;亡,百姓苦!”道尽千载盛衰下的百姓苦难,振聋发聩,天地动容。</p><p class="ql-block"> 《木兰花慢·彭城怀古》</p><p class="ql-block"> 元·萨都剌</p><p class="ql-block"> 古徐州形胜,消磨尽,几英雄。</p><p class="ql-block"> 想铁甲重瞳,乌骓汗血,玉帐连空。</p><p class="ql-block"> 楚歌八千兵散,料梦魂,应不到江东。</p><p class="ql-block"> 空有黄河如带,乱山回合云龙。</p><p class="ql-block"> 汉家陵阙起秋风,禾黍满关中。</p><p class="ql-block"> 更戏马台荒,画眉人远,燕子楼空。</p><p class="ql-block"> 人生百年如寄,且开怀,一饮尽千钟。</p><p class="ql-block"> 回首荒城斜日,倚栏目送飞鸿。 </p><p class="ql-block"> 词人追忆项羽的历史事迹,感慨历史如过眼烟云,个人得失虽然让人惆怅,在这流动的历史大河面前却渺小至极,如此一想,再回首看这荒城、落日、飞鸿,看透人世间不过如此。</p><p class="ql-block"> 《山坡羊·骊山怀古》</p><p class="ql-block"> 元·张养浩</p><p class="ql-block"> 骊山四顾,阿房一炬,当时奢侈今何处?</p><p class="ql-block"> 只见草萧疏,水萦纡。至今遗恨迷烟树。</p><p class="ql-block"> 列国周齐秦汉楚。</p><p class="ql-block"> 赢,都变做了土;输,都变做了土。</p><p class="ql-block"> 作者途经骊山时,触目伤怀,引史为证,感情痛切,风格沉郁,抒发了世事无常、徒增悲叹的感叹。</p><p class="ql-block"> 《卖花声·怀古》</p><p class="ql-block"> 元·张可久</p><p class="ql-block"> 阿房舞殿翻罗袖,金谷名园起玉楼,</p><p class="ql-block"> 隋堤古柳缆龙舟。</p><p class="ql-block"> 不堪回首,东风还又,野花开暮春时候。</p><p class="ql-block"> 美人自刎乌江岸,战火曾烧赤壁山,将军空老玉门关。</p><p class="ql-block"> 伤心秦汉,生民涂炭,读书人一声长叹。</p><p class="ql-block"> 这首曲慨叹秦汉时期的战争,抒发了连年的战争给百姓带来的深重灾难,表现了作者对劳动人民的深切同情。</p><p class="ql-block"> 怀古诗多苍茫伤感,但其中的人事代谢,岁月无常是人生中的常态,须我们细细读,细细生活,才会有所感悟。 </p><p class="ql-block"> 全文完 </p><p class="ql-block"> 编辑:云鹰</p> <p class="ql-block"> 怀古与咏史微殊</p><p class="ql-block"> 怀古诗:侧重身临旧地,触景生情,必写景与古迹环境,情景交融 。</p><p class="ql-block"> 咏史诗:侧重翻阅史书,针对具体人事发议论,未必亲至现场,长于精辟史评 。</p><p class="ql-block"> 此类诗词常通过“草木依旧、人事全非”的意象(如野草、夕阳、燕子、流水)构建苍凉意境,将历史沧桑感与个人命运紧密交织。</p> <p class="ql-block"> 鉴赏怀古诗可以按照“辨题材—明史实—析意象—懂手法—悟情感”的完整路径展开,步骤清晰可落地。</p><p class="ql-block"> 一、先辨明怀古诗的题材属性</p><p class="ql-block"> 看标题标志:标题中出现古迹名、古人名,或带有“怀古”、“咏怀”、“登”、“临”等字样,即可判定为怀古诗,如《念奴娇·赤壁怀古》《乌衣巷》。</p><p class="ql-block"> 区分核心特征:怀古诗是诗人亲临古迹后触景生情创作,和仅靠翻阅史书写作的咏史诗有明显区别。</p><p class="ql-block"> 二、厘清相关史实与创作背景</p><p class="ql-block"> 梳理核心史实:先弄清诗中涉及的历史事件、人物生平与典故出处,比如读《蜀相》要先了解三顾茅庐、诸葛亮北伐的相关史实。</p><p class="ql-block"> 做到知人论世:结合诗人所处的时代背景、自身境遇,理解他登临古迹时的真实心境,比如杜甫写《蜀相》时正处仕途失意阶段。</p><p class="ql-block"> 重视注释提示:试卷或文本附带的注释,往往会点明创作背景、冷门典故,是破解史实难点的关键线索。</p><p class="ql-block"> 三、拆解怀古诗的典型意象</p><p class="ql-block"> 怀古诗有几类高频典型意象,承载着固定的沧桑感:</p><p class="ql-block"> 古都类:咸阳、长安、金陵、汴京等前代都城,象征朝代兴衰。</p><p class="ql-block"> 遗迹类:赤壁、马嵬坡、华清宫、乌衣巷等历史事件发生地,关联特定历史记忆。</p><p class="ql-block"> 符号类:黍离、芦荻、野草、夕阳、燕子等,烘托昔盛今衰的苍凉氛围。</p><p class="ql-block"> 四、掌握专属的核心表达技巧</p><p class="ql-block"> 怀古诗有几类标志性手法,是鉴赏的重点:</p><p class="ql-block"> 借古讽今:借历史典故批判当下现实,比如《西塞山怀古》借六朝分裂的历史,警示晚唐割据势力。</p><p class="ql-block"> 盛衰对比:将历史的繁华和当下的荒凉对照,比如《乌衣巷》用王谢堂前和寻常百姓家对比,凸显世事变迁。</p> <p class="ql-block"> 怀古伤己:将古人的建功立业和自身的壮志难酬对比,比如《念奴娇·赤壁怀古》中苏轼以周瑜的年少得志反衬自己的失意。</p><p class="ql-block"> 以乐衬哀:用明丽的春景反衬遗迹的冷清,比如《蜀相》中“映阶碧草自春色”,以春色无人欣赏烘托英雄逝去的落寞。</p><p class="ql-block"> 五、体悟多层情感主旨</p><p class="ql-block"> 怀古诗的情感通常不是单一的,可从三个维度拆解:</p><p class="ql-block"> 怀古层面:感慨朝代更迭、历史变迁,追慕古代英雄的功业,抒发对先贤的敬仰或惋惜。</p><p class="ql-block"> 讽今层面:批判当朝统治者的昏庸腐朽、骄奢淫逸,暗含对国家前途的隐忧。</p><p class="ql-block"> 伤己层面:借古人的际遇类比自身,抒发怀才不遇、壮志难酬的身世之叹。</p><p class="ql-block"> 六、通用鉴赏答题步骤</p><p class="ql-block"> 点明诗中描写的古地、古人、古事内容,还原基本史实。</p><p class="ql-block"> 识别诗歌用到的怀古专属手法,分析其表达效果。</p><p class="ql-block"> 结合背景和诗人境遇,逐层拆解“怀古—讽今—伤己”的多层情感。</p>