<p class="ql-block">白城市~职业技术学院非遗馆分馆</p><p class="ql-block">通榆政协文史馆李锐士诗意雕影馆</p><p class="ql-block">通榆县~关心下一代~工作委员会</p><p class="ql-block">通榆县第九中学校省级非遗展览室</p><p class="ql-block">通榆第二实验小学非遗传承工作室</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 大元王朝与大蒙古国一脉相承,以下对成吉思汗到元顺帝的 17位蒙古—元朝最高统治者,含大汗、摄政皇后、皇帝,的综合能力进行梳理、评分并排名。</span></p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 一、成吉思汗(铁木真):生卒:1162年-1227年,65岁。在位:1206年-1227年(21年)得位过程:统一蒙古诸部,1206年被推举为“成吉思汗”,建立大蒙古国。死亡原因:1227年征西夏途中病逝(一说坠马伤重)。综合能力评分: 10分</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 理由:世界史上最杰出的军事统帅之一,统一蒙古诸部,创建大蒙古国;颁布《大扎撒》,创立千户制、怯薛军、文字,奠定帝国根基。其征服活动深刻影响欧亚格局,战略眼光与组织能力冠绝古今。</span></p> <p class="ql-block">《咏元太祖成吉思汗铁木真五首》</p><p class="ql-block">其一</p><p class="ql-block">狼纛高擎大漠龙,天骄崛起扫群雄。</p><p class="ql-block">千军雷动三河畔,万帐云屯六纛东。</p><p class="ql-block">铁骑嘶风青海暗,雕弓射日黑山空。</p><p class="ql-block">岂知身后兴亡事,犹听长河落日红。</p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">斡难河畔日初升,九旆飘扬大纛登。</p><p class="ql-block">法典初颁明号令,怯薛始建树威棱。</p><p class="ql-block">千户制就山河固,文字创成教化兴。</p><p class="ql-block">一代天骄开霸业,长教后世仰神鹰。</p><p class="ql-block">其三</p><p class="ql-block">铁骑长驱破玉关,征西万里凯歌还。</p><p class="ql-block">花剌城阙烟尘暗,印度河冰弓马闲。</p><p class="ql-block">拓土开疆惊宇宙,扬威异域震瀛寰。</p><p class="ql-block">谁知天意限南北,六盘山前泪暗潸。</p><p class="ql-block">其四</p><p class="ql-block">大漠西征箭满弓,亚欧横扫气如虹。</p><p class="ql-block">钦察冰河驰铁骑,波兰雪野逐惊鸿。</p><p class="ql-block">但见天骄驰绝域,岂知汗国裂长空。</p><p class="ql-block">至今犹说苍狼后,敢向天边觅苍龙。</p><p class="ql-block">其五</p><p class="ql-block">弯弓射雕气自豪,纵横万里卷征袍。</p><p class="ql-block">灭金已见黄河改,亡夏旋闻贺兰高。</p><p class="ql-block">大扎撒成新律令,长生天佑旧旌旄。</p><p class="ql-block">英雄老去遗恨在,犹向西风听怒涛。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 二、 窝阔台汗(元太宗):生卒:1186年-1241年,55岁。在位:1229年-1241年(12年)得位过程:成吉思汗第三子,经忽里台大会推举即位。死亡原因:1241年酗酒中风,暴卒于行宫。综合能力评分: 8.5分</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 理由:成吉思汗指定的继承人,在位期间灭金,置十路课税所,建和林城,完善驿站系统,使帝国行政规范化。但酗酒无度,晚年疏于政务,削弱了其功绩。</span></p> <p class="ql-block">《咏元太宗窝阔台汗五首》</p><p class="ql-block">其一(继承)</p><p class="ql-block">漠北风烟会大庭,天骄第三子扬灵。</p><p class="ql-block">继承圣武开基业,推举宗藩立汗廷。</p><p class="ql-block">万里山河归掌握,一时豪杰聚星形。</p><p class="ql-block">但看举酒忽里台,王气葱茏满幄屏。</p><p class="ql-block">其二(灭金)</p><p class="ql-block">铁骑曾经扫汴梁,长驱直下破金汤。</p><p class="ql-block">三峰积雪兵威壮,五国浮云王气荒。</p><p class="ql-block">黄钺初临定中原,紫宸已改旧时妆。</p><p class="ql-block">干戈扰攘十年事,留与人间说铿锵。</p><p class="ql-block">其三(建制)</p><p class="ql-block">十路财源课税新,和林城阙接天门。</p><p class="ql-block">驿传星使驰金辔,令出龙廷动玉宸。</p><p class="ql-block">立法垂章承大统,安民戡乱布鸿钧。</p><p class="ql-block">若非酒祸伤身早,应见规模更绝伦。</p><p class="ql-block">其四(酒殇)</p><p class="ql-block">血色残阳没行宫,醉乡深处殒英雄。</p><p class="ql-block">金樽未冷龙蛇化,玉体先僵柱石空。</p><p class="ql-block">北伐旌旗犹在望,西征鼓角尚随虹。</p><p class="ql-block">可怜一代经纶手,消得沉沉大梦中。</p><p class="ql-block">其五(评章)</p><p class="ql-block">八骏名高继往踪,半生功业半生慵。</p><p class="ql-block">金源残灭归图籍,玉斝沉酣误衮龙。</p><p class="ql-block">驿站星罗疆域阔,和林云起殿檐重。</p><p class="ql-block">汗青自有春秋笔,不废山河世代雄。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 三、乃马真后(脱列哥那):生卒:约1185年-1246年,约61岁。摄政:1241年-1246年(5年)得位过程:窝阔台皇后,夫死称制摄政,直至长子贵由即位。死亡原因:1246年贵由即位后不久去世(一说被贵由幽禁后卒)。综合能力评分:4分</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 理由:摄政五年,能基本维持帝国运转,成功扶持长子贵由即位,但任人唯亲(重用奥都剌合蛮),法度紊乱,开母后干政之先例,能力有限。</span></p> <p class="ql-block">《咏乃马真后脱列哥那五首》</p><p class="ql-block">其一</p><p class="ql-block">称制垂帘五载秋,汗庭风雨暗金瓯。</p><p class="ql-block">西征将帅犹存赵,东阁裙钗竟列侯。</p><p class="ql-block">法度崩颓三令废,贤良弃掷百城忧。</p><p class="ql-block">但能继嗣扶宸极,算有微功掩宿羞。</p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">塞上穹庐掩日辉,可敦摄政换戎盔。</p><p class="ql-block">耶律楚材空泣砚,奥都剌合满朝绯。</p><p class="ql-block">宫闱暗结诸侯印,帷幄明争帝子杯。</p><p class="ql-block">五度春风吹草绿,汗廷始见贵由归。</p><p class="ql-block">其三</p><p class="ql-block">马湩金杯夜夜倾,毡帷谁记太宗盟。</p><p class="ql-block">但凭女智欺诸将,尽散皇恩市佞名。</p><p class="ql-block">西极尚驰征戍马,东归已废养民兵。</p><p class="ql-block">当年术赤留遗恨,都道蛾眉乱汗廷。</p><p class="ql-block">其四</p><p class="ql-block">六宫权诈胜干戈,称制光阴逐逝波。</p><p class="ql-block">贵种由来骄恣早,贤臣已自隐沦多。</p><p class="ql-block">虎符暗换胭脂印,龙驭空闻敕勒歌。</p><p class="ql-block">五载临朝何所似,沙碛孤驼负短蓑。</p><p class="ql-block">其五</p><p class="ql-block">摄政原非易事端,汗青斑驳记媸妍。</p><p class="ql-block">虽无武曌称皇智,却有吕雉弄权篇。</p><p class="ql-block">两子相争留笑柄,群酋共治赖长鞭。</p><p class="ql-block">残阳草没和林路,牧笛犹吹敕勒川。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 四、贵由汗(元定宗):生卒:1206年-1248年,42岁。在位:1246年-1248年(2年)。得位过程:乃马真后之子,经忽里台大会即位。死亡原因:1248年西征途中病逝(一说被拔都派人毒杀)。综合能力评分: 4.5分</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 理由:身体孱弱,在位不足两年,主要依赖母亲乃马真后留下的班底,对外征伐毫无进展,与拔都关系恶劣,帝国离心力加剧。无善政可述。</span></p> <p class="ql-block">《咏元定宗贵由汗五首》</p><p class="ql-block">其一</p><p class="ql-block">大漠风悲一脉延,母恩犹可踞金巅。</p><p class="ql-block">三朝遗老承残局,半载空名假重权。</p><p class="ql-block">帐下暗流争鹿鼎,膝前孱骨怯雕鞭。</p><p class="ql-block">惊闻西极干戈起,未战先输泪泫然。</p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">汗庭血雨洗雕鞍,母后垂帘旧制残。</p><p class="ql-block">海内未平蛇绕鼎,帐前已裂鹫争盘。</p><p class="ql-block">三征徒耗天兵锐,两载空悬大纛寒。</p><p class="ql-block">病骨岂堪承铁骑,西风猎猎葬金棺。</p><p class="ql-block">其三</p><p class="ql-block">宫闱毒计漫烟尘,孱主偏逢乱世昏。</p><p class="ql-block">拔都剑指金山月,野老心寒木几春。</p><p class="ql-block">空有威名承汗鼎,恨无雄略振龙鳞。</p><p class="ql-block">可怜四十匆匆逝,荒冢斜阳泣鬼神。</p><p class="ql-block">其四</p><p class="ql-block">短命天骄坠玉鞍,西征未半月光寒。</p><p class="ql-block">乃蛮遗毒余妖后,金帐离心起祸端。</p><p class="ql-block">宴上鸩酒疑旧恨,军前病骨叹新残。</p><p class="ql-block">一抔黄土埋庸主,从此苍鹰各不团。</p><p class="ql-block">其五</p><p class="ql-block">大统空悬两载秋,庸才岂可继龙旒。</p><p class="ql-block">惧内畏敌儿皇帝,耽酒贪杯肉髑髅。</p><p class="ql-block">西域枉劳征马瘦,中原坐视乱云游。</p><p class="ql-block">阴山猎火连天起,无主苍鹰尽白头。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 五、海迷失后(斡兀立·海迷失):生卒:约1210年-1252年,42岁。摄政:1248年-1251年(3年)得位过程:贵由皇后,贵由死后称制摄政,试图立己子失烈门。死亡原因:1252年被蒙哥以“厌禳”罪名下令投入河中溺死。综合能力评分: 3分</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 理由:摄政期间毫无作为,无法控制朝局,企图立幼子失烈门失败,最终被蒙哥推翻并处死。政治判断力极差,导致窝阔台系彻底失势。</span></p> <p class="ql-block">《咏海迷失后斡兀立·海迷失五首》</p><p class="ql-block">(一)</p><p class="ql-block">塞外秋风卷败旗,可敦称制乱至极。</p><p class="ql-block">三载垂帘空摄政,一朝溺死断无机。</p><p class="ql-block">失烈门边孤注掷,和林城外万民离。</p><p class="ql-block">窝阔台系终难续,枉费心机付劫期。</p><p class="ql-block">(二)</p><p class="ql-block">短棹催舟入渺茫,贵由遗孀坐朝堂。</p><p class="ql-block">欲扶幼子登金殿,怎奈强藩据玉床。</p><p class="ql-block">厌禳名成三尺水,蒙哥刀冷九回肠。</p><p class="ql-block">可怜大漠孤烟直,不向胡尘问故王。</p><p class="ql-block">(三)</p><p class="ql-block">苍狼白鹿几沉沦,摄政三年战鼓频。</p><p class="ql-block">无计能安宗室乱,有谁肯听妇人陈。</p><p class="ql-block">风吹草海星垂野,血溅宫闱月暗奔。</p><p class="ql-block">若使当年贤德助,何须罗织罪加身。</p><p class="ql-block">(四)</p><p class="ql-block">斡难河畔起悲笳,称制空教月无华。</p><p class="ql-block">权柄难持如掬雪,谋猷已败似抟沙。</p><p class="ql-block">未成子继先遭戮,终使族衰徒叹嗟。</p><p class="ql-block">青史斑斑何处觅,寒鸦数点绕荒遐。</p><p class="ql-block">(五)</p><p class="ql-block">漠北烟云血染成,深宫犹自弄权衡。</p><p class="ql-block">三冬摄政终无策,一旦投河岂有情。</p><p class="ql-block">失烈门空嗟落日,和林城已变旗旌。</p><p class="ql-block">只今惟有西风夜,犹作冤魂呜咽声。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 六、蒙哥汗(元宪宗):生卒:1209年-1259年,50岁。在位:1251年-1259年(8年)得位过程:贵由堂弟,拖雷长子,在拔都支持下击败海迷失后及窝阔台系,被推举为大汗。死亡原因:1259年攻打南宋钓鱼城时病逝(一说中炮石重伤而亡)。综合能力评分:8.5分</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 理由:治政严明,清算窝阔台系弊政,对外扩张成果显著(灭大理、征安南、攻南宋),帝国疆域达至顶峰。惜暴卒于钓鱼城,未能完成统一,且对汉地治理稍显粗放。</span></p> <p class="ql-block">《咏元宪宗蒙哥汗五首》</p><p class="ql-block">其一</p><p class="ql-block">龙荒朔漠起苍狼,铁骑扬尘蔽日光。</p><p class="ql-block">三革弓鸣寒塞月,五牛旗展定河湟。</p><p class="ql-block">承祧自合推仁圣,戡乱谁言废旧章。</p><p class="ql-block">莫道窝台余孽在,天威一怒靖羌塘。</p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">金符诏下九霄开,万里滇池入眼来。</p><p class="ql-block">革囊竟渡金沙水,象辇初临点苍台。</p><p class="ql-block">段氏降幡悬佛寺,宋家飞檄过江淮。</p><p class="ql-block">谁知玉斧图中地,终付蒙哥铁马排。</p><p class="ql-block">其三</p><p class="ql-block">安南瘴疠锁重关,虎旅南征竟未还。</p><p class="ql-block">三路艨艟沉黑水,连营鼓角咽红山。</p><p class="ql-block">雕弓未挂心先死,金帐初开血尚斑。</p><p class="ql-block">太息苍天不假寿,竟教雄主堕凶顽。</p><p class="ql-block">其四</p><p class="ql-block">铁骑东来万壑秋,钓鱼城下战云愁。</p><p class="ql-block">砲车裂石惊山鬼,火鹞穿林动髑髅。</p><p class="ql-block">暑雨连旬粮道断,瘴烟终日旐旌收。</p><p class="ql-block">马鞭坠地龙吟杳,遗恨长江向北流。</p><p class="ql-block">其五</p><p class="ql-block">汗庭落日暗旌飞,四十汗国尽素帷。</p><p class="ql-block">创业应知天意在,守成每叹霸图微。</p><p class="ql-block">岂无良牧安中夏,终少仁心抚九陲。</p><p class="ql-block">今日犹闻钓鱼恨,征南旧事付残碑。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 七、忽必烈(元世祖):生卒:1215年-1294年,79岁。在位:1260年-1294年(34年,其中1271年改国号“大元”)得位过程:蒙哥弟,1260年在开平称汗,击败阿里不哥,夺取汗位。死亡原因:1294年病逝于大都。综合能力评分: 9.5分</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 理由:元朝实际开创者,改国号“大元”,灭亡南宋,完成中国历史上首次由少数民族完成的大一统;推行“汉法”,建立行省制度,重视农业与商业,大都成为国际都会。但晚年远征日本、安南失利,财政紊乱,储位之争埋下隐患。</span></p> <p class="ql-block">《咏元世祖忽必烈五首》</p><p class="ql-block">其一</p><p class="ql-block">大漠风烟起朔方,龙骧虎步定八荒。</p><p class="ql-block">开平帐下承天命,合剌山前破敌王。</p><p class="ql-block">万里车书归一统,千秋制度立新章。</p><p class="ql-block">汗庭尽改毡裘俗,紫阙朝衣列鹓行。</p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">铁骑曾临鄂渚秋,江南烟雨入貔貅。</p><p class="ql-block">临安玉碎降王去,崖海波沉孤屿游。</p><p class="ql-block">尽括东南输漕运,遍罗珍异贡琼楼。</p><p class="ql-block">谁知混一功成日,犹有遗民泣故丘。</p><p class="ql-block">其三</p><p class="ql-block">金莲川上聚群英,刘秉忠谋汉法行。</p><p class="ql-block">十路宣抚分郡县,中书省制总权衡。</p><p class="ql-block">通漕会水开新漕,劝课农桑废旧耕。</p><p class="ql-block">忽必烈名传宇宙,祖训依稀在耳鸣。</p><p class="ql-block">其四</p><p class="ql-block">征东楼船蔽海开,神风一夜没蓬莱。</p><p class="ql-block">日本空折元家戟,缅国徒伤汉使台。</p><p class="ql-block">安南瘴疠埋铜柱,占城炎云掩战盔。</p><p class="ql-block">老将犹思平四裔,九重深坐叹时才。</p><p class="ql-block">其五</p><p class="ql-block">紫檀殿里暮云昏,病骨难支七十春。</p><p class="ql-block">怯薛无声环玉榻,太医有泪溅金盆。</p><p class="ql-block">昔年创业思巴字,此日承危燕铁门。</p><p class="ql-block">大元终究归华夏,青史斑驳记汗勋。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 八、铁穆耳(元成宗):生卒:1265年-1307年,42岁。在位:1294年-1307年(13年)得位过程:忽必烈孙(真金子),真金早逝,忽必烈临终授印玺。死亡原因:1307年病逝。综合能力评分:7分</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 理由:守成之君,延续忽必烈晚年休养生息政策,成功平定西北海都之乱,维持帝国基本稳定。但无所创新,后期多病,政事渐弛。</span></p> <p class="ql-block">《咏元成宗铁穆耳五首》</p><p class="ql-block">其一</p><p class="ql-block">上都承统继皇图,守业何曾逊武都。</p><p class="ql-block">印玺初承世祖托,干戈渐息海隅枯。</p><p class="ql-block">三朝老臣扶玉座,九边烽火化青蚨。</p><p class="ql-block">成规未改先人策,休养苍生胜霸途。</p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">汗庭曾见海都狂,铁骑纵横犯朔方。</p><p class="ql-block">帐下将军挥白刃,漠南烽火照红妆。</p><p class="ql-block">金山箭定天山雪,瀚海尘消青海霜。</p><p class="ql-block">三十年中边患靖,至今人说此君王。</p><p class="ql-block">其三</p><p class="ql-block">减赋宽刑诏几行,春犁秋廪劝农桑。</p><p class="ql-block">江南漕运通京阙,岭表珠犀贡异乡。</p><p class="ql-block">驿道新开云外站,市舶频至海东洋。</p><p class="ql-block">承平犹记先朝苦,未许宫帏醉舞长。</p><p class="ql-block">其四</p><p class="ql-block">晚年多病困龙楼,政事渐弛日月流。</p><p class="ql-block">近侍弄权欺暗室,诸王争贡裂鸿沟。</p><p class="ql-block">可敦殿内频干政,怯薛营中暗结俦。</p><p class="ql-block">一代英明销病骨,深宫谁解帝王忧。</p><p class="ql-block">其五</p><p class="ql-block">上都秋雨泣宫槐,四十三年逝水排。</p><p class="ql-block">绝域尚传先帝诏,明堂已筑新王台。</p><p class="ql-block">守成虽逊开疆业,继体终非乱世材。</p><p class="ql-block">谁说蒙元无令主,成宗遗爱在蓬莱。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 九、海山(元武宗):生卒:1281年-1311年,30岁在位:1307年-1311年(4年)得位过程:成宗之侄。成宗无子,海山总兵漠北,弟爱育黎拔力八达发动政变迎立。死亡原因:1311年病逝(酗酒过度)。综合能力评分: 6分</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 理由:以军功总兵漠北,击败海都,声望极高。即位后滥行赏赐,大量封官,造成“朝官冗滥,俸禄虚耗”,并推行“至大银钞”导致通货膨胀。虽设立蒙古国子监,然总体负面多于正面。</span></p> <p class="ql-block">《咏元武宗海山五首》</p><p class="ql-block">其一</p><p class="ql-block">朔漠风高汗血驰,昆冈焰起凤鸾枝。</p><p class="ql-block">三边铁骑摧海都,九鼎金瓯付子时。</p><p class="ql-block">紫塞云屯龙虎气,玉棺泪溅鹡鸰诗。</p><p class="ql-block">酡颜未解黄泉近,三十华年悔已迟。</p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">和林旧部拥旌摇,燕蓟新朝易帜旄。</p><p class="ql-block">岂有雄心安社稷,空将浊酒酹弓刀。</p><p class="ql-block">貂蝉满座麒麟阁,鼠雀争仓鹦鹉槽。</p><p class="ql-block">至大银钞如败絮,苍生膏血化寒涛。</p><p class="ql-block">其三</p><p class="ql-block">铁骑曾平漠北尘,龙庭忽现帝王身。</p><p class="ql-block">滥觴爵赏天颜怒,竞起楼台地力贫。</p><p class="ql-block">五夜笙歌催晓月,九重纶綍惑妖嫔。</p><p class="ql-block">谁知至大新钱贵,米价长安又几缗。</p><p class="ql-block">其四</p><p class="ql-block">总戎昔岁镇和林,海峤风高寇盗侵。</p><p class="ql-block">三战三捷威绝域,一成一旅定天心。</p><p class="ql-block">何期酒阵消英气,竟使兵符付孽臣。</p><p class="ql-block">蒙古字碑苔藓驳,空余猎火照秋砧。</p><p class="ql-block">其五</p><p class="ql-block">金戈铁马少年场,玉液琼浆老病床。</p><p class="ql-block">四载空劳医国手,九泉应悔醉乡方。</p><p class="ql-block">宫花寂寞铜驼陌,御柳萧疏铁骑墙。</p><p class="ql-block">遗恨滦河呜咽水,犹将浊浪打空仓。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 十、爱育黎拔力八达(元仁宗):生卒:1285年-1320年,35岁在位:1311年-1320年(9年)得位过程:武宗弟,以“兄终弟及”约定即位。死亡原因:1320年病逝。综合能力评分: 8分</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 理由:元朝中期最富文治气象的皇帝,力推“以儒治国”,恢复科举,编纂法典《风宪宏纲》,减免赋税,抑制权贵。但受制于母亲答己与权臣铁木迭儿,部分改革未能贯彻。</span></p> <p class="ql-block">《咏元仁宗爱育黎拔力八达五首》</p><p class="ql-block">其一</p><p class="ql-block">和林旧誓岂无凭,弟继兄终绍统承。</p><p class="ql-block">海宇初开新日月,宫闱犹护旧霜冰。</p><p class="ql-block">儒冠欲变夷风古,汉法将兴王业兴。</p><p class="ql-block">叵奈母氏干政切,九重深锁未飞腾。</p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">龙旂西返驾青宫,泪洒鼎湖遗诏同。</p><p class="ql-block">大漠寒烟迷雁碛,上都秋雨暗雕弓。</p><p class="ql-block">已闻玉册颁三殿,旋见铜驼卧五戎。</p><p class="ql-block">谁道毡裘难用夏,延春阁上待儒鸿。</p><p class="ql-block">其三</p><p class="ql-block">罢黜游歌息战氛,首开科第选才群。</p><p class="ql-block">杏坛始播中原雨,芹泮初披朔漠云。</p><p class="ql-block">凤宪新编垂法象,青宫旧学授星文。</p><p class="ql-block">可怜太液池边月,曾照词臣夜校勤。</p><p class="ql-block">其四</p><p class="ql-block">答吉帘垂玉座东,铁龙跋扈据要冲。</p><p class="ql-block">新除每被中宫夺,善政多为贵戚攻。</p><p class="ql-block">欲挽天河洗兵甲,难回日毂转崆峒。</p><p class="ql-block">谁知北阙丝纶下,半入西宫脂粉中。</p><p class="ql-block">其五</p><p class="ql-block">卅五春秋帝梦达,遗编犹记旧宣麻。</p><p class="ql-block">未销金匮儒臣泪,已断铜壶玉漏沙。</p><p class="ql-block">绝域葡萄来汗血,上林鹰犬罢天家。</p><p class="ql-block">只今惟剩滦河水,流尽兴亡照落霞。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 十一、硕德八剌(元英宗):生卒:1303年-1323年,20岁。在位:1320年-1323年(3年)得位过程:仁宗子,仁宗违背与武宗“传子不传弟”之约,立为太子。死亡原因:1323年被铁木迭儿余党铁失等刺杀于南坡,史称“南坡之变”。综合能力评分: 7.5分</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 理由:少年英主,即位后推行“至治新政”,重用拜住,裁汰冗官,颁行《大元通制》,试图遏制回回商人与保守贵族。改革触动既得利益,被弑于南坡,新政夭折,然其锐气值得肯定。</span></p> <p class="ql-block">《咏元英宗硕德八剌五首》</p><p class="ql-block">其一</p><p class="ql-block">少年天子气如虹,欲挽乾坤向至公。</p><p class="ql-block">法典初成颁大统,奸邪尽扫赖孤忠。</p><p class="ql-block">南坡血溅三更月,漠北风寒一梦中。</p><p class="ql-block">莫道仁宗传位误,权争自古半成空。</p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">入继承明法度张,拜相图治共朝堂。</p><p class="ql-block">新颁通制民称善,重振纲纪国有光。</p><p class="ql-block">回贾势倾裁冗费,旧勋威烈撤私仓。</p><p class="ql-block">可怜未竟经纶志,廿载青春殒北邙。</p><p class="ql-block">其三</p><p class="ql-block">上都春色正芳菲,骤起阴霾蔽日辉。</p><p class="ql-block">铁失操戈惊御驾,拜扶殉节溅龙瀡。</p><p class="ql-block">三载维新随水逝,九原遗恨逐云飞。</p><p class="ql-block">后来若问英宗事,野史犹书血染扉。</p><p class="ql-block">其四</p><p class="ql-block">大元宫阙起苍黄,少主临轩欲振纲。</p><p class="ql-block">敕令频颁清吏治,诏书屡下抑豪强。</p><p class="ql-block">谁知宿将藏戈甲,暗结边军入庙堂。</p><p class="ql-block">玄武门深终有鉴,南坡草浅却成殇。</p><p class="ql-block">其五</p><p class="ql-block">少年英主实堪哀,空负经天纬地才。</p><p class="ql-block">通制成书方颁布,革新大业遽摧怀。</p><p class="ql-block">权奸余党操刀迫,忠直孤臣溅血来。</p><p class="ql-block">若使天年终改制,何教青史泪盈腮。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 十二、也孙铁木儿(元泰定帝):生卒:1293年-1328年,35岁。在位:1323年-1328年(5年)得位过程:英宗堂侄。晋王,真金长孙,英宗被弑后被拥立。死亡原因:1328年病逝于上都。综合能力评分:5.5分</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 理由:以晋王入承大统,执政五年无显著建树,亦无重大过失,基本延续前朝旧制。重用回回人倒剌沙,民族政策相对平衡,但史籍对其记载简略,平庸之主。</span></p> <p class="ql-block">《咏元泰定帝也孙铁木儿五首》</p><p class="ql-block">其一(晋王入继)</p><p class="ql-block">龙旌北向镇藩疆,晋邸承祧入未央。</p><p class="ql-block">铁木真风遗朔漠,怯怜纽血染宫墙。</p><p class="ql-block">三朝嗣续凭金匮,九鼎安危托玉堂。</p><p class="ql-block">谁道泰阶平似水,也应无计避新霜。</p><p class="ql-block">其二(上都春秋)</p><p class="ql-block">金莲川上暮云收,五载宸旒照御楼。</p><p class="ql-block">延祐旧章循墨敕,至治新政罢吴钩。</p><p class="ql-block">毡车月落驼铃寂,猎骑风回雁字秋。</p><p class="ql-block">闻说昔年开府地,至今牧笛咽荒幽。</p><p class="ql-block">其三(倒剌沙事)</p><p class="ql-block">色目当朝拜相频,回回法度暂持钧。</p><p class="ql-block">天方教启通商路,伊利汗传恤民心。</p><p class="ql-block">诏减东南海运粟,恩加岭北戍边人。</p><p class="ql-block">短长休问青史笔,宽猛相参亦自珍。</p><p class="ql-block">其四(双都巡幸)</p><p class="ql-block">两都巡幸岁时同,卤簿霓旌卷塞鸿。</p><p class="ql-block">马湩金樽承露掌,羊裘玉帐射雕弓。</p><p class="ql-block">凉殿风来闻敕勒,温阊夜静奏云虹。</p><p class="ql-block">百年马上弦歌地,一半胡沙入汉宫。</p><p class="ql-block">其五(沙岭崩殂)</p><p class="ql-block">沙岭秋深北斗横,龙须忽堕泣神京。</p><p class="ql-block">未传金椟青宫诏,先启铜门白虎兵。</p><p class="ql-block">燕邸新尘迷旧鼎,和林残月照空营。</p><p class="ql-block">路人犹指上都路,猎火当年彻夜明。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 十三、 阿速吉八(天顺帝):生卒:1320年-1328年,8岁。在位:1328年9月-10月(约1个月)得位过程:泰定帝幼子,在上都被倒剌沙等拥立。死亡原因:上都陷落后不知所终,大概率被弑。综合能力评分:2分</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 理由:年仅8岁,在位仅一个月,完全为权臣倒剌沙的傀儡,上都陷落后下落不明(被弑)。无任何实际统治能力。</span></p> <p class="ql-block">《叹天顺帝阿速吉八五首》</p><p class="ql-block">一、</p><p class="ql-block">幼冲践祚乱云横,傀儡登基紫禁城。</p><p class="ql-block">上将拥旄争帝位,中书携玺换朝旌。</p><p class="ql-block">上都烽火连天起,大漠胡尘蔽日生。</p><p class="ql-block">卅日君王何处觅,空留青史诡名称。</p><p class="ql-block">二、</p><p class="ql-block">龙庭稚子泣穹庐,相国权谋锁玉除。</p><p class="ql-block">燕铁骑尘吞朔漠,倒沙血刃染宫珠。</p><p class="ql-block">三更劫火焚丹陛,百里悲风卷素卒。</p><p class="ql-block">三十天颜成谶语,可怜宗庙尽穷途。</p><p class="ql-block">三、</p><p class="ql-block">垂髫受命坐金銮,未解兵符斗倒澜。</p><p class="ql-block">叔父挥戈称正统,孤雏失恃泣雕鞍。</p><p class="ql-block">血盟已碎和林誓,玉玺频更土木残。</p><p class="ql-block">八月秋高风折木,可怜少帝骨犹寒。</p><p class="ql-block">四、</p><p class="ql-block">上都鼓角震穹苍,两阵旌旗蔽日光。</p><p class="ql-block">五夜哀鸿惊幼主,千骑玄甲护藩王。</p><p class="ql-block">相臣窃国终成噬,宗室操戈自取亡。</p><p class="ql-block">三十日君何所似,风中残烛雪中蝗。</p><p class="ql-block">五、</p><p class="ql-block">史笔含糊讳莫深,幼君踪迹渺难寻。</p><p class="ql-block">或言乱刃殒荒殿,或报残躯没野林。</p><p class="ql-block">滦水无声沉玉玺,西山有雾锁龙吟。</p><p class="ql-block">可怜七尺黄金冕,不抵民间一尺綅。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 十四、图帖睦尔(元文宗):生卒:1304年-1332年,28岁。第一次在位:1328年10月-1329年2月(约4个月,旋即让位)第二次在位:1329年-1332年(3年)得位过程:天顺帝堂兄,武宗次子。第一次在大都政变中击败天顺帝,自立为帝。第二次毒杀明宗后复位。死亡原因:1332年病逝。综合能力评分:6.5分</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 理由:汉文化修养极高,创建奎章阁,编修《经世大典》,重视文治。然两次通过政变夺位,毒杀兄长明宗,得位不正;在位期间权臣燕帖木儿专权,吏治腐败,统治能力平庸。</span></p> <p class="ql-block">《咏元文宗图帖睦尔五首》</p><p class="ql-block">其一</p><p class="ql-block">龙潜朔漠几经秋,两度称尊未足求。</p><p class="ql-block">天顺崩摧开霸业,明宗鸩毒起阴谋。</p><p class="ql-block">奎章阁外文星聚,大典篇中王气收。</p><p class="ql-block">可惜风流贤主誉,忍将骨肉等仇雠。</p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">燕邸潜龙起朔空,武皇遗胄立苍穹。</p><p class="ql-block">三军饮血屠城日,万姓吞声战火中。</p><p class="ql-block">让国虚名欺世眼,酖兄真相泣天公。</p><p class="ql-block">可怜玉带河边骨,犹是当年射虎童。</p><p class="ql-block">其三</p><p class="ql-block">大都宫阙锁春寒,血雨飘来帝座安。</p><p class="ql-block">铁木儿骄专国柄,经世典成付史官。</p><p class="ql-block">文星偶耀奎章阁,武略终亏饮马滩。</p><p class="ql-block">三十年来兴废事,一庭花月不堪看。</p><p class="ql-block">其四</p><p class="ql-block">重熙累洽本艰难,天位频争骨肉寒。</p><p class="ql-block">诛弟当年犹可说,杀兄今日更谁宽。</p><p class="ql-block">崇文空设银牌使,耀武虚悬玉靶鞍。</p><p class="ql-block">留得晚来钟簴改,秋风肠断白杨端。</p><p class="ql-block">其五</p><p class="ql-block">北来兵马暗尘沙,南望江淮落日花。</p><p class="ql-block">奎宿光芒虽灿烂,燕山风雨已咨嗟。</p><p class="ql-block">大典空存文治梦,深宫早种祸根芽。</p><p class="ql-block">若从季世论才艺,不及徽钦二帝家。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 十五、和世㻋(元明宗):生卒:1300年-1329年,29岁。在位:1329年1月-8月(约7个月)得位过程:文宗之兄,武宗长子,文宗“让位”,在和林即位,南下途中遭遇不测。死亡原因:1329年8月被文宗权臣燕帖木儿毒杀(或文宗授意)。综合能力评分:5分</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 理由:在位仅七个月,且实际权力被燕帖木儿与文宗架空,无任何独立施政记录。因曾得西北诸王拥立,具备一定人望,然未及施展即被毒死,能力无从证明。</span></p> <p class="ql-block">《咏元明宗和世㻋五首》</p><p class="ql-block">其一</p><p class="ql-block">龙潜朔漠几经秋,偶被推尊未展谋。</p><p class="ql-block">玉玺乍传兄弟让,铜驼旋叹棘荆稠。</p><p class="ql-block">和林帐冷星初落,瀚海风悲水逆流。</p><p class="ql-block">七月赍志天所妒,空余史笔恨难收。</p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">武皇遗胄本英豪,嗣位偏逢劫火高。</p><p class="ql-block">燕邸毒谋藏匕鬯,和林虚拥冠旌旄。</p><p class="ql-block">未央殿阙生秋草,大漠星辰暗宝刀。</p><p class="ql-block">三十载身如一梦,西风残照哭蓬蒿。</p><p class="ql-block">其三</p><p class="ql-block">让名徒负竟何成,天位虚悬七月兵。</p><p class="ql-block">北阙未瞻新黼扆,南辕先断旧霓旌。</p><p class="ql-block">燕山雾锁千峰黑,滦水波寒一叶轻。</p><p class="ql-block">地下若逢先帝问,羞言玉斧裂金瓶。</p><p class="ql-block">其四</p><p class="ql-block">至尊杯影暗藏戈,仁暴由来付逝波。</p><p class="ql-block">三让无成空载籍,独行有恨在关河。</p><p class="ql-block">风沙满面麒麟仆,日月蒙尘燕雀歌。</p><p class="ql-block">青史他年书短晷,人间不必重銮坡。</p><p class="ql-block">其五</p><p class="ql-block">铁马冰河入梦频,孤忠欲诉已无因。</p><p class="ql-block">昆冈火烈焚兄弟,燕邸鸩浓毒圣神。</p><p class="ql-block">五载北荒称制暂,一朝南面殒身新。</p><p class="ql-block">伤心最是和林路,杜宇啼残万古春。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 十六、懿璘质班(元宁宗):生卒:1326年-1332年,6岁。在位:1332年10月-11月(约1个月)得位过程:明宗次子,文宗遗诏立之。死亡原因:1332年病逝。综合能力评分: 1分</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 理由:年仅6岁,在位仅四十三天,尚未亲政即病逝,纯属名义君主。</span></p> <p class="ql-block">《咏元宁宗懿璘质班五首》</p><p class="ql-block">(其一)</p><p class="ql-block">襁褓未更朝市变,惊风已入帝王扉。</p><p class="ql-block">遗文空记垂裳诏,玉几犹随泣露归。</p><p class="ql-block">九域河山归懵懂,六宫草树锁斜晖。</p><p class="ql-block">可怜四十三宵月,不照深宫乳燕飞。</p><p class="ql-block">(其二)</p><p class="ql-block">龙庭夜半鼓催更,犹带金陵王气升。</p><p class="ql-block">五国城头啼杜宇,三生石上证枢情。</p><p class="ql-block">未谙尧舜传灯法,先效檀莱让冕卿?</p><p class="ql-block">太液秋深波影碎,空留雁唳过金陵。</p><p class="ql-block">(其三)</p><p class="ql-block">西风猎猎卷灵魂,玉座苔侵旧泪痕。</p><p class="ql-block">襁褓诏书藏凤匣,幽冥冠冕付麟孙。</p><p class="ql-block">未央宫冷铜驼泣,大漠沙沉铁骑昏。</p><p class="ql-block">谁道髫年无国谥?春秋一字重千门。</p><p class="ql-block">(其四)</p><p class="ql-block">天家骨肉总成仇,又见桐圭付稚眸。</p><p class="ql-block">燕铁木儿权炙手,和林城阙雾为旒。</p><p class="ql-block">未传清庙朱弦响,先化荒陵白露秋。</p><p class="ql-block">莫怨春秋书薨日,羊车曾过漠南州。</p><p class="ql-block">(其五)</p><p class="ql-block">四十余天帝位尊,史官搁笔费评论。</p><p class="ql-block">深宫药盏承朝露,大漠龙旗泣夜魂。</p><p class="ql-block">五让难全叔侄谊,三更已经定乾坤。</p><p class="ql-block">髫年未解垂裳义,留与诗人作话温。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 十七、妥懽帖睦尔(元惠宗/顺帝)生卒:1320年-1370年,50岁。在位:1333年-1370年(元朝在位36年,1368年北逃,北元至1370年)得位过:明宗长子,宁宗兄,被太后及权臣迎立。死亡原因:1370年病逝于应昌。综合能力评分: 5分</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);"> 理由:前期(至正新政)任用脱脱,恢复科举,修辽金宋三史,治理黄河,一度呈现中兴气象;后期怠政,沉迷密宗,权臣内讧,引发红巾军起义,最终北遁,元朝灭亡。功过参半,中下之资。</span></p> <p class="ql-block">《咏元顺帝妥懽帖睦尔五首》</p><p class="ql-block">其一</p><p class="ql-block">少年流徙瀚沙旁,诏立惊从宗室章。</p><p class="ql-block">燕邸风霜凝骨血,龙庭星斗换沧桑。</p><p class="ql-block">权臣迎立非由己,太后垂恩岂有常?</p><p class="ql-block">北阙初承新象辂,应知帝业本彷徨。</p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">初政承平号脱脱,三朝史笔定干戈。</p><p class="ql-block">河清暂见鱼书缓,士集重闻鹿鸣卓。</p><p class="ql-block">十道屯田分汉法,四蕃贡市息胡歌。</p><p class="ql-block">如何忽纵开河议,九鼎烟尘从此多。</p><p class="ql-block">其三</p><p class="ql-block">密咒声中玉漏沉,演揲法会夜森森。</p><p class="ql-block">宫娥学作天魔舞,权相争传赉币金。</p><p class="ql-block">齐鲁灾黎烹稚子,江淮义旅斩官禽。</p><p class="ql-block">上都钟鼓犹闻乐,已报红巾入汝阴。</p><p class="ql-block">其四</p><p class="ql-block">龙旗北指上都寒,回望大都烟霭残。</p><p class="ql-block">应昌城头新病骨,滦河波底旧衣冠。</p><p class="ql-block">百年九鼎归明主,万里孤臣泣可汗。</p><p class="ql-block">莫道毡帐非故国,塞云犹作大都看。</p><p class="ql-block">其五</p><p class="ql-block">三纪临朝半是非,早知新政晚颓围。</p><p class="ql-block">脱脱去后纲常坠,哈麻来时社稷微。</p><p class="ql-block">始觉胡尘侵汉鼎,终悲朔雪染龙瀡。</p><p class="ql-block">谁言荒主皆庸劣?能令华夷尽泪垂。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(255, 138, 0);">(感谢网友你的朋友乱码图文)</span></p>