参观南通市濠阳小筑

ZW

<p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张謇纪念馆(濠阳小筑)</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">馆址原名濠阳小筑,是近代实业家张謇晚年生活起居的私宅,1917年动工建成,因坐落于濠河北岸向阳地带而得名 。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">当年张謇64岁,为避开长子家中喧闹,专门修建此宅静心办公、读书、会客,在此度过人生最后十余年 。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">占地面积1860平方米,建筑面积1200平方米。主体为中式回廊式庭院,白墙黛瓦、青砖门框,保留江南传统民居院落格局,曲径、圆窗、连廊错落有致,整体氛围幽静典雅。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">入户正门,白墙木柱搭配石阶,形制简约素雅。穿门即入内院,这里曾是张謇日常出入、会客议事的门户,沉淀着他晚年的岁月。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">旧时敞厅,专供车马仆从休憩,门悬楹联以先贤喻宅院底蕴。木构花窗兼具中西风格,现陈列史料,诉说张謇实业兴邦过往。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">雕花廊檐配格扇木门,两侧楹联古朴雅致:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">上联:</span><span style="font-size:22px; color:rgb(237, 35, 8);">背郭初成旁人错比扬雄宅</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">下联:</span><span style="font-size:22px; color:rgb(237, 35, 8);">临江留誉异代应教庾信居</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">背郭:背靠城郭,点明濠阳小筑背靠城池的选址;初成:刚刚建成。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">扬雄、庾信皆为古代文人名士,联文夸赞此宅人文底蕴,堪与先贤故居媲美。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">青灰砖墙搭配深褐色中式格扇木门与西式百叶侧窗,门前三级石阶,廊侧设传统回纹木护栏。屋内陈列书画摆件,屋外绿植丛生,闹中取静,是张謇当年休憩赏景、静心读书的居所,建筑融合江南传统院落与近代西式装饰风格。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">门前对联</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">上联:</span><span style="font-size:22px; color:rgb(237, 35, 8);">篱门巨叔亲裁柳</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">下联:</span><span style="font-size:22px; color:rgb(237, 35, 8);">隔岸公园列次花</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">“巨叔”是文人雅称。“巨” 喻德行高远、名望厚重,“叔”是古时对年长高士的尊称;结合句中 “裁柳”,化用陶渊明自号五柳先生、宅边遍植杨柳的经典典故。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">“篱门” 取自陶渊明 “采菊东篱下”,代指清幽朴素的柴门宅院。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">对联整体释义</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">上联:自家篱院门前,效仿陶渊明亲手栽植杨柳;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">下联:宅院对岸的园林之中,各类花木依次次第盛放。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">整副对联以陶渊明隐逸田园的意象入笔,勾勒出院内杨柳、对岸繁花的闲适景致,烘托濠阳小筑安静雅致的居住氛围,贴合张謇晚年放下实业俗务、居于宅中修身静养的心境。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">室内展示</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张謇任职简表(按年份排序)</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">1. 1898年:任江苏商务局总理</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">2. 1899年:任学部咨议</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">3. 1904年:任清廷商部头等顾问官</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">4. 1905年:任江苏教育会会长</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">5. 1906年:任江苏铁路公司协理</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">6. 1907年:创设中国公学</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">7. 1909年:任江苏咨议局议长、中国图书公司总理</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">8. 1910年:任通州地方议会议长、南洋劝业会审查长</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">9. 1911年:任中央教育会会长、江苏两淮盐总理;民国政府导淮督办、江苏民政长、南京临时政府实业总长</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">10. 1913年:任民国政府农商部总长、全国水利局总裁(1915年底辞去农商总长、水利局总裁)</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">11. 1916年:任中国银行股东联合会会长、中国纱厂联合会会长</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">12. 1917年:任中国农学会名誉会长</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">13. 1918年:任全国主张国际税法平等会会长</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">14. 1919年:任江苏运河督办</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">15. 1920年:任中国矿学会会长、中国工程师学会会长</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">16. 1921年:任民国政府上海吴淞商埠局督办、中日菲远东运动会名誉会长、太平洋会议高等顾问</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">17. 1922年:任中国交通银行总理、华商纱厂联合会会长、商办招商局股权会会长、中国纱厂联合会会长</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">18. 1923年:任民国政府扬子江水道委员会副会长</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">濠阳小筑,东西三路,南北两进,是一座富有中国传统特色的回廊式庭院住宅。花墙、漏窗、月亮门、花架散见园中,梅兰竹菊、玉兰、海棠、牡丹、桂花满目皆是,是南通传统宅院的代表之一。</span></p><p class="ql-block"> </p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张謇精神五大内核</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">1. “士负国家之责”——爱国情怀</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">2. “洞明世界大势”——开放胸襟</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">3. “独力开辟新路”——创新精神</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">4. “言忠信行笃敬”——诚信品格</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">5. “兼济天下苍生”——社会责任</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">1. 士负国家之责</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">身为读书人主动扛起救国重担,张謇弃官回乡办实业、兴学堂,以一己之力挽救国家贫弱,是他一生行动的根基。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">2. 洞明世界大势</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">放眼全球学习先进工业、教育制度,不固守旧制,引进西方技术与理念,结合本土国情探索发展道路。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">3. 独力开辟新路</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">开创“实业+教育”救国新模式,自办纱厂、师范、博物苑,走出前人未曾尝试的救国路径。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">4. 言忠信行笃敬</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">待人做事坚守诚信,经营实业重信誉,办学治家恪守敦厚恭敬的处世准则。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">5. 兼济天下苍生</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">兴办慈善、水利、公共福利事业,办学普及底层民众教育,心系普通百姓疾苦,践行济世理想。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">此展板凝练张謇五大精神内核,涵盖爱国担当、开放眼界、开拓创新、诚信立身、济世为民,完整概括其实业兴邦、造福百姓的一生追求。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张謇名言</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">天之生人也,与草木无异。若遗留一二有用事业,与草木同生,即不与草木同腐。故踊跃从公者,做一分便是一分,做一寸便是一寸。鄙人之办事,亦本此意。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">译文:人降生到世间,本和草木没有两样。如果能留下一两件有益于世人的事业,便能和草木一同长存,不会像草木一样腐朽消亡。所以投身公共事业的人,付出一分努力就有一分价值,前进一寸便有一寸收获。我一生兴办各项事业,都是秉持这个想法。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张謇提出,人要靠实干,留利世事业实现不朽,主张脚踏实地积寸功,正是其投身实业救国、兴教济民的初心写照。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">展板文字整理</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">左侧标题:开路先锋</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张謇1853—1926,字季直,号啬庵,出生于江苏南通。光绪二十年(1894)状元,著名实业家、教育家。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">甲午战败后弃官返乡,认定实业为救国之本,大力发展近代实业,书写了中国民族工商业发展的壮丽现代化序章,张謇以士负国家之责的自觉,开拓实业、兴办教育、改良市政、兴修水利,逐步建设成为闻名全国的模范县,被当代学者誉为 “中国近代第一城”。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张謇是中国现代化事业的开拓者,也是他那个时代实干兴邦的杰出代表。他怀揣家国理想,志存高远,以洞明世界大势的视野,开拓新路、创新精神,践行诚信品格和社会责任,成就一笔弥足珍贵的精神财富。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">右侧大标题:张謇所创 “中国第一”</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 第一组(社会事业)</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">1. 中国第一个立宪团体——预备立宪公会</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">2. 中国第一个省议会——江苏咨议局</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">3. 中国第一部《森林法》</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">4. 中国第一部《狩猎法》</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">5. 中国第一个植树节</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">第二组(城市与产业体系)</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">1. “中国近代第一城”——南通</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">2. 中国第一个完整县域测绘——《南通县测图》测绘</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">3. 中国第一个民营资本集团——大生资本集团</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">4. 中国第一个生态化产业循环系统——大生企业产业链</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">5. 中国第一个农业股份制企业——通海垦牧公司</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">6. 中国第一个现代化渔业公司——江浙渔业公司</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">第三组(教育体系)</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">1. 中国第一所师范学校——民立通州师范学校</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">2. 中国第一所本科民办女子师范学校——通州女子师范学校</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">3. 中国第一所盲哑合一特殊教育学校——狼山盲哑学校</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">4. 中国第一所盲哑师范教育机构——南通盲哑师范讲习所</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">5. 中国第一所纺织专业学校——南通纺织专门学校</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">6. 中国第一所刺绣职业学校——南通织绣传习所</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">7. 中国第一所水利高等学校——河海工程专门学校</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">8. 中国第一所水产高等学校——江苏省立水产学校</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">9. 中国第一所航海高等学校——吴淞商船学校</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">10. 中国第一所渔业学校——吴淞渔业小学</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">第四组(公共文教民生)</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">1. 中国第一个实施义务教育的县——南通县</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">2. 中国第一座气象台——军山气象台</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">3. 中国第一座公共博物馆——南通博物苑</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">花厅,用于会客接待。厅内彩窗雅致,陈列书画文稿,张謇常在此赏花吟诗、挥毫会友,尽显文人闲适意趣。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">花厅正中案台,中间悬挂山水古画,两侧配行书对联,案上陈设座钟、青花瓷瓶等。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">对联:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">上联:</span><span style="font-size:22px; color:rgb(237, 35, 8);">遥闻诗酒皆推胜</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">下联:</span><span style="font-size:22px; color:rgb(237, 35, 8);">便入林泉真自豪</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 落款:翁同龢</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">远观世人以诗酒雅集,皆推赏这般隐逸清雅之境,抒发归隐山林、寄情诗文山水的闲适心境;走进山林泉石之间,心中自有坦荡豪情。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">翁同龢,晚清重臣、两代帝师,也是张謇的科考恩师,书法造诣深厚,这副对联赠予张謇,挂在此处正契合主人晚年栖居小院、寄情山水的生活。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">三张照片中的人</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">1. 第一张(上方)</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张謇站在画面左二位置,右二为范当世,其余是同行友人,为早年文人同游合影。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">范当世(1854—1904),原名范铸,字无错,号肯堂、伯子,江苏通州人,晚清顶尖诗文大家,桐城派后期代表,与张謇同乡至交,同列 “江苏五才子” 。一生仕途困顿,以诗文、教书终老;也是南通新式教育早期推动者,和张謇志同道合,时常一同论世、唱和作诗。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">其文风沉郁苍凉,多写家国忧患、身世坎坷;古文厚重深醇,晚清文坛评价极高,著有《范伯子诗文集》传世。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">《晚凉置酒坐诸君堂下即席赋诗》(流传最广)</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">使君为月我为星,却为诸君放晚晴。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">祇可谈天说瀛海,不须想帝梦瑶京。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">眼前瓜果新离土,脚下蓬蒿半掩城。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">问客尔从繁会至,筝琶何似席间清。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">写友人闲聚清谈,对比市井喧嚣,尽显文人淡泊胸襟。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 《八月十四宿芒稻河》</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">客路怜华月,推篷已满襟。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">鸣虫和幽草,宿鸟起疏林。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">秋晚东风急,过江淮水深。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">悬悲老人意,念此不成吟。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">羁旅秋夜,月色凄清,寄寓漂泊愁绪,是其抒情五言典范。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">《光绪三十年中秋月》(晚年名作)</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">噫余瘦削不成影,见汝盈盈在上头。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">一世闺人齐仰叹,万方兵气未全休。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">孤悬天地谁长护,独照江湖有客愁。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">此意苍茫吾不语,自携清泪看中秋。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">晚年感怀家国战乱、自身潦倒,沉郁悲怆,最能代表他诗风。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">2. 第二张(中间)</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张謇七十大寿纪念合影,到场宾客包含英、美、德、法多国外宾,地点设于总商会,见证张謇海内外广泛声望。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">3. 第三张(下方)</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">画面右侧是张謇,中间为沈曾植,左侧是刘世珩。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">沈曾植:清末大儒、书法大家;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"><span class="ql-cursor"></span> 刘世珩:近代藏书、实业名家,三人皆为清末文化与实业界名士。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">吴昌硕《设色岁寒图轴》</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张謇与吴昌硕的交往,实为两位大家之间的互相交流与欣赏。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">吴昌硕曾应张謇所求,题写了 “磊落矶” 与 “小磊落矶” 两幅字,分别镌刻在狼山北麓林溪精舍西侧溪畔的两块落石上。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">这幅《设色岁寒图》是吴昌硕赠予张謇的博古花卉画,画面绘青铜古鼎、水仙、红梅,配长短诗文题跋,取岁寒君子之意,见证二人深厚交谊。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">画中红梅、水仙象征坚贞高洁,古鼎代表文脉古韵,是吴昌硕典型金石花卉画风。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张謇与梅兰芳等合影</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">拍摄时间:1922年6月19日</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">拍摄地点:江苏南通博物苑·谦亭 “味雪斋”前</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">梅兰芳(左3):京剧梅派创始人,一代戏曲宗师。此次是他第三次到访南通,专程为庆贺张謇七十大寿而来。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张謇(左4)</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张謇与梅兰芳相识于1914年,张謇十分赏识梅兰芳的艺术,多次邀请梅兰芳赴南通交流演出。</span></p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">韩国钧《行书七言联》</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">上联:</span><span style="font-size:22px; color:rgb(237, 35, 8);">栝柏豫章栋梁氣</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">下联:</span><span style="font-size:22px; color:rgb(237, 35, 8);">珊瑚玉樹枝柯交</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">栝柏、豫章:均为高大良材古木,古代喻栋梁之才;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 珊瑚玉树:喻英才、贤德之士;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">枝柯交:枝叶相交,喻贤才彼此交契、同道相契。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">韩国钧历任安徽巡按使、江苏省省长、江苏督军。张謇大生纱厂遇资金危机时,时任江苏省长的韩国钧主动调拨公款纾困。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">金泽荣(1850—1927),字于霖,号沧江,韩国近代著名爱国史学家、汉诗大家,世称金沧江。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">鲙鱼青春变素秋,流光不贷寂红楼。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">眼底已领秋风味,可有秋来再作愁。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">谁家白马少年郎,一抱吟床拥锦囊。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">莫漫啼红空自惜,岂分家无绣心肠。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">1905年朝鲜亡国,金泽荣弃官流亡,慕名投奔张謇。张謇敬重其学识与民族气节,将他安置在自家翰墨林印书局,专职编校中韩文史典籍,供给二十余年生计。在南通22年间,金泽荣依托翰墨林刊刻大量朝鲜古籍、个人诗文集(《韶濩堂集》《沧江稿》等),留存濒临断绝的朝鲜文史;张謇亦借他拓展东亚文化交流,二人诗文唱和频繁。</span></p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张謇 行书 扇面 </span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">此日黄槐微雨时,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">爱蔷菀藩花频至。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">識园果尚留其诗,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">筆因人動挹香與。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">描绘浴佛节当日微雨园林景致:雨中黄槐、盛放蔷薇,游园见果树、题诗留笔,借佛寺清幽景致抒发闲适淡然的心绪,是张謇游览寺院后即兴题写的纪景小诗。</span></p><p class="ql-block"> </p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">《张謇撰、江谦书女师新校演说词卷》</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">撰文:张謇,定下女子教育核心观点;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">誊写:江谦(1876—1942),字易园,近代知名教育家。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张謇提出:普及国民教育是立国之本,而女子教育是重中之重。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">女子教育的三重价值</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">家庭层面:女子为母亲,母亲学识品行直接教养子女,决定下一代根基;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">社会层面:提升全体女性文化素养,改良社会风气;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">国家层面:国民素质整体提升,直接关系国家兴衰强弱。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">清末民初女子受教育权长期缺失,张謇创办南通女子师范,专门培养女教师,从源头推广女子基础教育,打破“女子无才便是德”的旧观念。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">江谦。江西上饶婺源人,号阳复子;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">长期追随张謇,是张謇教育事业核心助手,参与筹建通州师范、南通女师等多所新式学堂。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">此件完整留存张謇女子教育学说原文,是研究近代妇女解放、新式教育的一手文献。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">《张謇书 金泽荣撰〈钱处士行状〉》</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 撰文:金泽荣(韩国近代文史大家),为南通本地隐士钱氏所作生平传记(行状,古代记述逝者品行事迹、供墓志撰文参考的文体);</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">书写:张謇亲笔行书誊录全文,是二人文字交谊的实物遗存。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 载体形制:带竖格笺纸长卷,通篇行书,卷末钤张謇自用印章,书写规整流畅,属张謇成熟期代表书迹。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">梁启超隶书</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">上联:</span><span style="font-size:22px; color:rgb(237, 35, 8);">九流分周孔之绪</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">下联:</span><span style="font-size:22px; color:rgb(237, 35, 8);">六艺悬日月不刊</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">落款:丙寅春 梁启超</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">钤印两方:梁启超自用名章、号章</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">丙寅为1926年,是梁启超晚年书法成熟期作品。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">整联大意</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">诸子百家学说皆源自周公、孔子的儒家道统;礼乐六艺如同日月高悬,是永世不可磨灭的文化根本。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">梁启超虽倡导维新革新,但始终尊崇中华传统儒学根基,此联抒发对中华文脉正统的推崇。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">梁启超与张謇交好,二人同为清末改良派核心人物,在实业、教育、立宪思想上多有交流,此联入藏南通博物苑,是近代维新文人文脉交流的实物见证。</span></p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">《朱铭盘行书册页》</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">朱铭盘(1852—1893),原字日新,后改俶僴,号曼君,江苏通州泰兴人,晚清近代诗人、文史学者。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">与周家禄、顾锡爵、张謇、范当世合称江淮五才子。与张謇终身交好,二人诗文唱和频繁,同为江海地区核心文人群体。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">草书释读</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">安云卿去</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">何必右军</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">故云故当</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">胜安云物论</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">殊不系技之妙</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">人那得知</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">“安云卿” 指东晋书法家安弘(字云卿),“右军”即王羲之(王右军);</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">“物论”指世人对书法高低的品评议论;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">“技之妙” 指书法技艺的精妙境界。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">文中之意:安云卿虽有名,但何必非要拿他和王羲之对比?说到底,书法真正的高妙,本就不在旁人的品评议论里;这种笔墨境界的妙处,寻常人是很难领会知晓的。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">这是朱铭盘论书法的随笔短句,核心观点:书法的精妙本心,不必纠结世人高下品评,不必执着拿不同书家分优劣,真正的笔墨意趣只自知于心。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">《范当世拟办通州小学要略稿》</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">范当世(1854—1905),原名铸,字铜士,更名无错,号肯堂、伯子,江苏通州人;晚清桐城派诗文大家,“江淮五才子”之一,近代南通新式教育核心倡导者。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">办学初衷:批判旧式私塾弊病:旧塾学费高昂、教学僵化,贫寒子弟无力读书,地方百姓识字率极低;主张普及初等小学,让城乡平民子弟都能入学,契合张謇“教育救国”的共识。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">经费筹措:分三类渠道——地方公款划拨、乡绅捐资、少量低廉学费;提出分期筹款方案,避免一次性大额出资给民众造成负担;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">校址布局:建议通州城内、金沙、西亭、石港等乡镇分区设立分校,覆盖城乡,方便孩童就近入学;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">学制与课程:参照新式西方初等教育,分低、高两级小学,增设算术、格致(自然科学)、修身、国文,打破传统只读经书的单一模式;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 师资培养:提出先开办简易师范讲习班,就地培养本土小学教员,解决新式教师稀缺难题;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 惠民政策:贫寒子弟减免学费,孤儿、佃户子女优先收容入学,兼顾底层民生。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 长远目标:以普及小学为根基,循序渐进发展中学、高等学堂,完整搭建南通本地新式教育体系,提升全民文化素质,以此振兴地方、强国固本。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">文稿为桐城派名家范当世亲笔,行文条理严谨、文辞精炼,兼具策论文献价值;行草书写流畅沉稳,是其存世少见的政务类手稿。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">《冯国璋致张謇函》</span></p><p class="ql-block"> <span style="font-size:22px;">红格笺纸行书信札,为冯国璋亲笔私人信函,是北洋军政人物与张謇往来的一手实物。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">开篇问候张謇(四兄大人侍史),提及张謇此前来信已收悉,知晓张謇赴沪处理实业事务,地方官员前来拜会,诸事皆已明晰。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">核心观点,1916年袁世凯复辟,全国反对,冯国璋时任江苏都督,信中明确两层立场:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 保障民生、安定地方:苏浙两地接壤,百姓生计紧密相连,当下军队调动、钱粮开支皆需谨慎,以安抚民心为首要,避免兵祸惊扰百姓;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">反对复辟帝制,维护共和秩序:直言当下时局危急,帝制复辟带来分裂隐患,各地谋划铲除复辟势力,</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张裕钊《致范肯堂函》</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张裕钊(1823—1894)字廉卿,晚清“曾门四学士”之一,桐城派古文大家、书法宗师,主讲莲池书院,是范当世的古文恩师。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">收信人:范当世(号肯堂)江苏通州文人,“江淮五才子”之一,青年时携张謇、朱铭盘拜入张裕钊门下习古文,被张裕钊称作 “通州三生”,二人师徒情谊深厚。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">书信开篇自述三月在通州与范当世相见的经过,感慨二人相隔山水、聚少离多,抒发师徒久别重逢的欣喜,同时表达对弟子才学的器重。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">核心:桐城派文论、治学观(全文主体)天地万物与文道同源</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">以山川、风云、草木、金石、虫鱼等自然万象起兴,提出天地间一切物象的盛衰消长,皆藏自然文理;古文创作要师法天地造化,从万物生机里汲取文气,反对空洞摹仿古人字句。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">文中论述:古来传世文章,皆出自胸襟坦荡、见识通达之人;若心性狭隘、格局浅薄,笔下文字必然局促卑弱。劝勉范当世修身养气,拓宽胸襟,方能写出雄浑厚重的古文。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">批评当时文人只雕琢辞藻、追逐浮华辞采,不重内在义理与精神骨力;主张作文以“意”为骨,以气为脉络,文字只是承载思想的载体,不可本末倒置。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">叮嘱范当世静心读书、体察世事,将阅历融入笔墨;告诫其不必急于求名,沉潜治学,厚积方能薄发,坚守桐城派 “义理、考据、辞章” 三者合一的治学准则。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">文末嘱托弟子互通书信,常汇报读书心得,落款标注为未定稿,可见是随手写就、未加删改的真情论学手札。</span></p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">光绪年间,范当世偕张謇、朱铭盘专程赴江宁拜谒张裕钊,张裕钊一见便赏识三人天赋,称 “一日得通州三生,古文之道有托付”,自此收范当世为入室弟子,系统传授桐城古文法门。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">黄炎培(1878—1965)出生于上海,毕业于南洋公学,中国教育家、实业家、政治家,中华职业教育社主要发起人,中国民主政治同盟主要创始人。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">黄炎培是张謇创办教育事业的得力助手和 “黄金搭档”。1905年,张謇创办江苏学务总会并任会长,黄炎培任评议员。张黄在中国教育事业上的二十年合作。学务总会后改称江苏省教育会,张謇任会长,黄炎培任副会长。二人推动近代江苏教育改革,并创办多所高校。1917年,张謇偕同黄炎培、梁启超等人发起创设中华职业教育学社。1920年,两人又共同发起建立苏社。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">蔡元培(1868—1940)字鹤卿,清光绪进士。教育家、革命家、政治家,民主进步人士,国民党中央执委、中华民国国民政府委员兼监察院院长,中华民国首任教育总长。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">1912年初,南京临时政府成立,张謇任实业部总长,蔡元培任教育部总长。1916年,二人共同具名推荐教学用书,为《科学杂志》题词以及创办教育社、学会等,以促进教育事业的发展。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"><span class="ql-cursor"></span>1920年,由张謇领衔,蔡元培等人参与创办东南大学。1918年到1919年,张謇与蔡元培在呼吁停止内战、修养民力、抵御外来侵略等方面几度联手,或发起成立和平期成会,或参与组织争取国际联盟同志会等。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">周馥(1837—1921)字玉山,号兰溪,安徽东至人。历任津海关道兼天津兵备道、直隶按察使、直隶总督兼北洋通商大臣等职,是清末民初重要政治人物。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张謇与周馥的交往始于1882年朝鲜 “壬午兵变”。周馥时任津海关道会办,张謇代表庆军与周办理了交涉、营务及海防等事务。日后交往中,二人志同道合。1904年周馥任两江总督,期间支持张謇创办江浙渔业公司、阜生蚕桑染织公司、大达内河小轮公司、天生港大达轮步公司、同仁泰盐业公司、通海垦牧公司、大兴面厂、资生铁冶厂等多家企业以及天生港的开埠,甚至包括江苏全省范围内的实业和教育等。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">端方(1861—1911)字午桥,号陶斋,清陕西巡抚、江苏巡抚、两江总督、直隶总督等。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">1904年,张謇去常熟吊唁翁同龢,途经苏州时,初次拜访时任江苏巡抚端方,张謇认为端方虽为满人,但 “言论甚明爽”。端方在江苏任职期间,张端二人交往甚密,涉及江浙渔业公司、江苏铁路公司、耀徐玻璃公司、南洋劝业会、导淮测量局、通州师范学校、南洋大学、南菁高等学堂、吴淞商船学校等诸多方面。为支持张謇创办南通博物苑,丰富藏品,端方亦捐赠了数件精美文物。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">黄兴(1874—1916)原名轸,改名兴,字克强,一字廑午,号竞武。华兴会会长、中国同盟会庶务,民国南京临时政府陆军总长等。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张謇与黄兴相识相交于武昌起义爆发后的南北议和期间。1911年,张謇与黄兴在上海会面,商议 “临时政府的筹建问题”。尽管政治立场不同,议和开始后,二人相知渐深。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"><span class="ql-cursor"></span>1912年,民国临时政府成立张謇与黄兴的政务交集频繁,二人共同协调国内不同政治派别的关系,还共同拟文呈报袁世凯,为中国公学陈请办学资金,共同发起建立中华民国矿业协会,大力支持中国第一个植树节的产生。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">熊希龄(1870—1937)字秉三,别号明志阁主人、双清居士。民国时期政治家、教育家、实业家和慈善家,曾任北洋政府第四任国务总理。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">1904年,张謇与熊希龄为筹建南洋渔业公司开始联系。之后几年,二人的交往多与实业、宪政有关。武昌起义爆发后,二人联合劝告蒙古人士赞成共和。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">民国建立,张謇与熊希龄的政治理念以及实业、教育的抱负都大致相同。1918年,张謇偕熊希龄致电北京政府,呼吁停战,各方派代表协商议和。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">梁启超(1873—1929)字卓如,一字任甫,号任公,又号饮冰室主人,广东省江门市新会区茶坑村人。中国近代思想家、政治家、教育家、史学家、文学家,戊戌变法领袖之一、中国近代维新派、新法家代表人物。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张梁二人相交始于1894年。1895年,应梁启超之邀,张謇列名上海强学会发起人。之后数十年里,张謇与梁启超交往非常密切。1897年,张謇、梁启超等人在上海筹办中国第一个女子学堂。1913年,张謇与梁启超分任农商部总长与司法部总长。1919年,“五四运动”爆发,张謇组建国民外交协会,请梁启超主持。梁启超由此建议国民外交协会发动不签字运动,抵制卖国条约。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">谭延闿《行书立幅》</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">飞车远道便长征,颇怪求安复却行。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">依约卅年曾过处,疏星微月九江城。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">1912年,时任湘督的谭延闿,接到张謇电文后,即向张謇表达了尽早改革清朝旧盐法的想法。之后二人在政治上有诸多合作。1930年,张孝若编著《南通张季直先生传记》,专门请谭延闿,题写书名。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">谭延闿。近代著名书法家、政治家,民国时期曾任湖南都督、国民政府主席,行书自成 “颜体行楷” 浑厚大气风格,与于右任、吴昌硕、胡汉民并称民国四大书法家。与张謇长期交好,在实业、盐政改良、共和议题上多有协作。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">《张謇致赵凤昌函》</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">赵凤昌(1856—1938),字竹君,晚号惜阴老人,张之洞幕僚。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">赵凤昌与张謇共同推动立宪运动。辛亥革命后,二人皆从立宪走向共和,后两人筹划南北和谈。英租界议事厅内正在进行南北和谈,而真正实质的和谈却在赵凤昌位于南洋路10号的私宅“惜阴堂”中进行,宅内决定着台前的走势。由于南北方皆信任,张謇成为 “一手托南北” 的特殊人物。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">在此期间,张謇往往趋而谋之赵,张每自南通来沪,必住赵家,听取赵凤昌很多有益的建议。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">惜阴堂:赵凤昌私宅,是民国初年南北议和的核心秘密协商场所,南方革命党、北方袁世凯代表在此私下磋商关键条款。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">二人关系:张謇实业救国、立宪救国的思路长期与赵凤昌互通,南北对峙阶段,张謇往返南通上海,依托赵凤昌居中协调,平衡南北各方诉求。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 信件内容:四通信函均为张謇写给赵凤昌的亲笔信,内容围绕时局、和谈策略、各方人物斡旋事宜。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">展品二《袁世凯致张季直电文(抄件)》</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张季直 = 张謇(字季直),此件是袁世凯发给张謇电报的誊抄副本。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">电文可见片段</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">电稿开头:张季直先生鉴,寒电悉,熊秉三就近即电宋卿,详审二人,才具颇可爱惜,现托人讽宋卿缓减,望转致前途,勿涉袁世凯锐。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">人物对应</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">熊秉三:熊希龄(此前展品人物,曾任国务总理)</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;"> 宋卿:黎元洪,字宋卿,武昌起义后湖北军政府都督</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">民国初建,袁世凯通过电文与张謇沟通军政人事安排,借张謇的社会声望协调南方军政势力,是北洋与东南实业立宪派联络的一手史料。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">两件展品关联总结</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">1. 两类文书同属辛亥革命至南北和谈时期核心一手文献,分别记录两条关键沟通线:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 张謇 ↔ 赵凤昌:南北和谈幕后智囊的协商往来;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">袁世凯 ↔ 张謇:北洋政府与东南立宪实业领袖的军政沟通。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">2. 张謇是串联革命党、北洋、立宪派、实业界的关键枢纽人物,这两组文书完整印证了他 “居间调和南北” 的历史角色。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">六角亭</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">建筑本体原设计为八角形制,因紧贴西侧院墙,两角被墙体截断,仅露出六面,故称六角亭,也常被误称八角亭。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 建筑风格中西合璧,白墙灰裙脚搭配中式飞檐瓦顶,立面是西式弧形曲面,搭配中式木格花窗,是院内极具特色的西式小品建筑。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">庭院配盆景、灌木、乔木,园林造景精巧,与白墙黛瓦形成江南雅致景致。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">书案区设红木书桌、圈椅,是张謇读书、处理文稿、书写信札的位置;墙面挂老建筑照片、仕女卷轴,旁设花几陈设瓷瓶,营造文房雅致氛围。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">居中摆放圆桌与成套木椅,用于接待宾客、友人下棋闲谈;彩色复古吊灯是民国西式装饰,兼顾照明与装饰。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">东侧博古区红木多宝阁陈列文玩,墙面挂书画与相框,用于摆放藏品、展示往来手迹,对应之前展厅里张謇与熊希龄、梁启超、赵凤昌等人的交游文书。</span></p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张謇在此与各界友人商议实业、宪政、南北和谈事宜,闲暇时弈棋、作诗休憩;刺绣名家沈寿曾借此处作为绣室。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">此前展厅展出的张謇致赵凤昌函、与谭延闿、熊希龄往来手札,大量磋商沟通的构思、草稿均诞生于此亭。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">六角亭坐落于花厅西南侧,独立小庭院绿植环绕,闹中取静,是张謇晚年避开繁杂公务、静心会客思考的私密场所。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">弧形曲面墙面搭配连续花窗,采光通透,室内视野开阔;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">中式木构家具与西式吊灯、弧形墙体融合,体现张謇兼容中西的审美与革新思想。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">六角亭老照片,拍摄于民国时期,记录了濠阳小筑六角亭建成初期原始样貌,是复原如今六角亭室内外布局的核心参考史料。</span></p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张孝若前往欧美考察实业</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">1922年7月13日,民国总统黎元洪委派张孝若前往欧美考察实业。1923年9月17日,张孝若乘法国轮船 “安得来朋号” 离境,依次前往香港、越南、新加坡、法国、比利时、荷兰、德国、奥地利、瑞士、意大利、英国、美国、日本进行正式访问,自述此行 “为期历七个月零三天,经历十国,凡三万英里”。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">此图为1923年张孝若在意大利菲亚特汽车厂的留影。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张孝若,名怡祖,是张謇(张季直)独子,近代实业、外交人才,曾主持南通各项实业与教育事业,也是《南通张季直先生传记》的编撰者。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">1922年黎元洪委派其出访,核心任务是实地学习西方近代工业、交通、制造、教育体系,为南通乃至全国实业发展借鉴先进经验;此行不仅遍历欧美工业强国,返程途经东亚日本,兼顾东西方产业对比调研。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">归国后整理大量实业考察资料,将西方工厂管理、工艺技术、城市规划经验带回南通,助力张謇大生实业体系改良升级。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张孝若出使照</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">1922年7月民国总统黎元洪委派张孝若前往欧美考察实业。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">在考察期间,张孝若率领考察团 “勤审考察,随时讲求记录”。张孝若在法国期间参加在巴黎市政厅举行的欢迎会。面对法国朝野各界头面人物,他就华工关系与欧洲胜利的关系、中国留学生赴法勤工俭学与两国关系、滇越交通关系及合作之必要等问题发表演说。11月19日晚,世界各国最大无线电台请张孝若向总机演说。张孝若在演说中阐述了无线电与通商关系及学术之相助。11月20日晚他又赴法国大理院全国政治经济协会演说,表达了中国要求废除协定关税以求国际商业平等的正义要求。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">张謇即在日记中记道:“由沪无线电传怡儿在巴黎演说关税,极有价值。”</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">照片中张孝若穿出访欧美时的外交礼服。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">吴道愔《大士现女子身凌云之像》</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">此为1917年,张謇夫人吴道愔因其子张孝若赴美留学,为祈佑儿子 “海行安稳,旅途无恙”,亲自绘制的一幅观音像。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">画中题文:民国六年六月,儿子祖诒奉赴美留学。母虑涉山水、舟行偏海,姑居无日,自缮此像。家事纷境,历数载始成。儿子闻,已启聘。本年十一月九日奉朴院,吴道愔敬识。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 原意:民国六年(1917)六月,我的儿子张孝若遵照安排,要动身去美国读书。做母亲的我,时时担忧他一路翻山渡水、远渡茫茫大海,此去一别,不知什么时候才能再团聚。于是亲手画下这尊观音菩萨像,祈求菩萨护佑他平安。平日里家里大小杂事纷繁缠身,这幅画只能抽空慢慢画,断断续续终于完成。等画作完工时,儿子早已登船启程、远赴美洲了。于是在这一年十一月初九,把这幅观音像供奉在家中朴院,我吴道愔恭谨记下这段缘由。</span></p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">吴道愔是张謇续弦夫人,四十多岁才生下独子张孝若,老年得子,母子情深,这段落款把母亲的牵挂、不舍、虔诚祈愿完整记录下来。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">《海棠》</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 春尽不闻莺,庭阴眼忽明。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">艳阳丹的晕,香露绛丝莹。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">妍媚娇园杏,清疏逊岛樱。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">小阑回转处,眄睐独关情。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">《曼寿堂前移松》</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">小松移植自南山,高据池中叠石间。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">爱汝欣欣有生意,要将风雪保坚顽。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">首句:这株罗汉松幼苗是从南山移栽而来,栽种在水池叠石之间。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">末句:喜爱它蓬勃鲜活的生机,期许它历经风雪依旧保持坚贞顽强的品性,是张謇以松自喻,寄托坚韧不屈的志向。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">此树位于濠阳小筑曼寿堂庭院,2012年登记时树龄228年,属江苏省二级保护古树,张謇当年移栽并作诗留存。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">树下坐像为张謇铜像,与古罗汉松同处一院,对应《曼寿堂前移松》所咏之景。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">曼寿堂</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">楼上为张謇先生卧室及休息之处,楼下东室为张謇书房和接待室。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">曼寿堂主体为两层小楼,是张謇晚年起居核心居所,中西合璧,白墙木构,二层环绕雕花木回廊,搭配中式花格栏杆、红灯笼。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">匾额篆书三字:曼壽堂</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">左侧竖排小字落款:歲次癸亥冬仲 西厓書</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">书写人:金西厓(金绍坊,号西厓)</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">近代著名竹刻、书法名家,常为张謇题书匾额、刻制器物。对联则另请梦大题书。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">曼寿堂对联</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">上联:</span><span style="font-size:22px; color:rgb(237, 35, 8);">某樹某丘,敬愛有加,吾童子時釣遊所在</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">下联:</span><span style="font-size:22px; color:rgb(237, 35, 8);">可坐可濯,起居惟適,大丈夫亦閒處之為</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">上联落款:啬菴公集韩吕句。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">啬菴:张謇自号啬庵;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">集韩吕句:韩,韩愈,上联化用其《送杨少尹序》“某水某丘,吾童子时所钓游也”。张謇改“ 水” 为 “树” 贴合庭院实景。吕,吕祖谦,南宋理学家,下联安闲自适的处世立意取自其理学文论。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">落款纪年:癸亥即1923年。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">濯,临水休憩洗涤;钓游,代指童年旧游之地。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">这对联张謇亲撰,梦大题书。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">曼寿堂侧院</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">梅花纹瓦花窗。以弧形青瓦拼接成五瓣梅花造型,瓦心点缀白色圆钉固定,是江南园林经典漏窗样式。通风透光,隔绝内外院落却不遮挡视线;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">透过花窗可观赏另一侧绿植,一步一景; 梅花寓意高洁、长寿,贴合“曼寿堂”福寿安和的取名用意。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">白墙黛瓦搭配深色瓦窗,素雅简约,是张謇园林中西融合里保留的传统苏式造园手法。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">木构回廊。深棕朱红立柱、十字纹雕花栏杆,连通曼寿堂各厢房,雨天可漫步赏院,是近代中西合璧建筑特征:中式木作雕花+西式规整廊道布局。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">廊台沿边整齐摆放兰草盆栽,兰象征清雅,契合张謇文人气质。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">远处有紫藤攀援、阔叶绿树层层叠叠,院墙错落延伸,院落层次幽深,隔绝外部喧嚣。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">外墙</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">这濠阳小筑的清雅静谧,曼寿堂花木楹联皆显张謇心事。古松漏窗是江南的园韵,也能感悟到实业家晚年的心境,那是兼具风骨与温情的文人底色。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 2026年6月14日记</span></p>