北塘避暑(1944)诗词鉴赏

娃哈哈

<p class="ql-block"><b>北塘避暑</b></p><p class="ql-block"><b> 宋·韩琦</b></p><p class="ql-block"><b>尽室林塘涤暑烦,旷然如不在尘寰。</b></p><p class="ql-block"><b>谁人敢议清风价,无乐能过百日闲。</b></p><p class="ql-block"><b>水鸟得鱼长自足,岭云含雨只空还。</b></p><p class="ql-block"><b>酒阑何物醒魂梦,万柄莲香一枕山。</b></p> <p class="ql-block">注释</p><p class="ql-block">涤(dí):消除。</p><p class="ql-block">尘寰(huán):人世间。</p><p class="ql-block">水鸟:鹭鸶。</p><p class="ql-block">阑:尽。</p> <p class="ql-block">译文</p><p class="ql-block"> 一家人来到林中塘边,洗尽了暑日的燥热烦念,胸怀豁然开朗,仿如不是生活在尘世间。</p><p class="ql-block"> 谁敢估量这清风的价值?没有任何快乐能胜过长日悠闲。</p><p class="ql-block"> 水鸟捉到鱼儿总是心满意足,岭上云片满含雨意又空自飞还。</p><p class="ql-block"> 酒醉后有什么能醒我心魂?塘里万枝香莲,枕上几座青山。</p> <p class="ql-block">  韩琦这首《北塘避暑》写于他因反对新法、出判大名府(旧称“北京”)的闲居时期。</p><p class="ql-block"> 表面记夏日林塘消暑,实则以“避暑”双关避世——避开自然界暑热,也避开官场炙手可热的纷扰,通篇是名相卸任后“两袖清风、知足自守”的精神自白。</p> <p class="ql-block">逐联疏解</p><p class="ql-block"><b>首联|尽室林塘涤暑烦,旷然如不在尘寰</b></p><p class="ql-block"> 全家到林塘边消夏,暑气与心烦一并洗去;“旷然”是诗眼,心境空阔到像脱离人世。此“暑”既是天热,也是宦海炎凉。</p> <p class="ql-block"><b>颔联|谁人敢议清风价,无乐能过百日闲</b></p><p class="ql-block"> 反用李白“清风朗月不用一钱买”之意,进一层说:清风无价可估,长日清闲便是极乐,不需丝竹管弦。“清风”兼指为人清廉、两袖清风。</p> <p class="ql-block"><b>颈联|水鸟得鱼长自足,岭云含雨只空还</b></p><p class="ql-block"> 近景水鸟得鱼便知足,远景岭云含雨却空自飞回。一有一无、一足一空,写自然生机,也写人生态度:可取则安享,不可留则任它去,来去无心。</p> <p class="ql-block"><b>尾联|酒阑何物醒魂梦,万柄莲香一枕山</b></p><p class="ql-block"> 酒醒后何物唤醒魂梦?不是茶汤,是满塘莲花香 + 枕边青山影。莲出淤泥不染,山沉稳不移,收束于物我相融的清凉之境。</p> <p class="ql-block"><b>诗眼与人格</b></p><p class="ql-block"> 陈衍评“三四笔力恣肆”,正指“谁人敢议清风价”这种宋诗特有的拗折反问。全诗句句写景、句句写品:</p><p class="ql-block">“清风”= 廉直无私</p><p class="ql-block">“水鸟”= 知足不贪</p><p class="ql-block">“岭云”= 去留无意</p><p class="ql-block">“莲香一枕山”= 高洁沉静的晚节自守</p> <p class="ql-block">  韩琦曾自警“不羞老圃秋容淡,且看黄花晚节香”,此诗即是夏日里的“晚节香”。</p> <p class="ql-block">  夏日读此诗,不必真到北塘——把手机放下一小时,开窗放风进来,便是“谁人敢议清风价”。</p><p class="ql-block"> (图文资料来自网络)</p>