<p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">我们2026年6月11日到达遵义。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">提起游遵义,大家第一映象就是遵义会议会址。却少有人想到还有个世界文化遗产海龙屯。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">我本次黔行的重要目的地就是海龙屯,在已曾游过的会址草草过一眼,便奔海龙屯。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">古时遵义是播州土司(土司是古时设于边远地区的、自主性相当大的地方自治政权)驻地,南宋末为抵抗元军,播州土司在城外十多公里的龙岩山上筑起了一座屯堡,名海龙屯。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">至明代,播州土司杨应龙逐渐坐大,他夜郎自大,野心膨胀,征用民伕四万,历时八年,大规模扩建海龙屯,以之为土司府的战时政治中心。自以为坚不可摧。然后不服朝廷,攻占周边州府,形成动乱。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">明万历年,朝廷调集24万官军,发起“平播之役”。历时114天,在双方共战死十万人的惨烈战斗后,终于攻破海龙屯。杨土司自尽,持续了七百多年的土司制终结,实行改土归流。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">毁于战火的海龙屯自此淹没在荒草荆棘之中,无人问津。到四十多年前遗址才重新被人们发现并发掘,2001年列入国保文物,2015年列入世界文化遗产。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">海龙屯座落于海拔1300余米、相对高度近400米的龙岩山顶。龙岩山脉由西向东伸来,建屯处犹如一块半岛,南东北三方皆悬崖峭壁,唯西部有龙岩山脉的窄窄山脊相连,但荒山野岭几无路可通。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">海龙屯选择从东边峭壁上设上屯的正门,沿途修有六道关隘配合直崖与城墙,可谓步步设防。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">王宫设在山肩平地之上,老王宫和新王宫占地各约二万平方米。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">由西边山脊入屯的方向,亦修有三道关隘。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">海龙屯之雄险不亚于北方古长城之雄险处。尤其若是站到对面的各山去看,或是航拍,应是相当入镜的。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">当时看来,一只苍蝇要飞进来也是极其不易!</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">然而,在公元1600年的平播之役中,明廷王师最终还是从西路攻入屯堡。王宫被彻底捣毁,各关口城墙等工事也遭受不同程度破坏。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">什么固若金汤在绝对的兵力与长期围困前,还是免不得灰飞烟灭。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">后来的开发,主要是发掘出原有基址,在适当的地方架设栈道便于游客通行,基本未作修复,很好地保存了原有面貌。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">为免由东线上山之艰辛,我们是乘摆渡车上山,由西线进入,向东穿景区下山的。然而为了更直观地再现当年人们上屯堡的路线,本文仍以东线上山的顺序叙述。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">如果把龙岩山及东线上山的路比作一个人。铁柱关与铜柱关就相当于建在人的两只膝盖处,两关之间,以400米长、10来米高的石城墙连接。</span></p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">东线第一关:铁柱(铸)关</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">铜柱(铸)关</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">因道分两股,走了铁柱关一边,未能再去铜柱关了,只得在网上下载了铜柱关之正面与内面图。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">铁柱关与铜柱关之间的城墙顶部</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">铁柱关、铜柱关合路后上山的道路</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">飞虎关前的三十六级“天梯”</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">网上不少资料说这段阶梯坡度达45度,其实当地的标牌注明30度才是正确的。但每步台阶高度在50厘米以上,无论是是上还是下,须手足并用且能克服恐高心理才能完成。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;"></span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">仰望飞虎关</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">我不由得想,当年土司属下的那些官员,特别是年纪较大的官员,爬着去见土司时,是否会狼狈得威严尽失,斯文扫地?</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">由飞虎关前俯瞰“天梯”,仍不免战战兢兢</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">飞虎关正面</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">飞虎关里</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">飞虎关内面</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">由飞虎关上飞龙关之间的“龙虎大道”,当年清理时发现了修于南宋的古道。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">陡峭迂回的山路上方,终于看到了飞龙关的身影。它建在巨大的悬崖之上,望而生畏。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">飞龙关正面</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">飞龙关内面</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">由飞龙关关门几乎可以俯瞰约三百米高的山脚下,足见山崖之陡峭。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">飞龙关比以下三道关卡规模大得多,应该是东线六关的主要屯兵之处。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">据说战后未作清理,一直就是战争废墟状况。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">设想攻屯者若由东仰攻,飞虎关和飞龙关凭借极险要的地势,完全能做到一夫当关,万夫莫开。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">由于官军是由西线破城,那么,东线的关卡应该是从上往下逐一攻破的,从倒塌在地上杂乱的关城构件来看,战斗是异常惨烈的。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">断壁残垣之下,我疑心还有战士的骨骸和旧刀枪。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">这块全石窗格长约1.5米,宽约0.9米,雕工精细。石拱石墙皆严丝合缝,两面平整,可见当年的石匠手艺之精湛。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">一角未倒的关墙,状如石柱,让景色增添了几分苍凉。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">它同时也证明了,当年以石灰桐油糯米浆混合的粘结材料,或许比水泥沙浆更牢固耐久。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">朝天关</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">朝天关距飞凤关不远,二者的建筑是相连的。据资料介绍,朝天关上之关楼,原是各关楼中最为雄壮的。现在关墙顶上仍完整清晰地可辨认出关楼柱基等遗迹。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">由朝天关下视,几乎可以看到山底的溪涧。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">往上看,可见到有并列双门的残墙,应是飞凤关的组成部分,只是未及认真研究它与飞凤关关体的关系。我姑称之为“双门”。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">由“双门”上望飞凤关。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">飞凤关</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">飞凤关内面</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">飞凤关内面两边上关楼的台阶</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">由飞凤关下望朝天关,实际看到的是“双门”及朝天关关顶。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">由飞凤关前往王宫的道路。飞凤关往前已较平坦了。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">上往新王宫的阶梯,开始正式且威严起来了,以营造土司高高在上权威的严肃气氛。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">由新王宫大门外望向上山的台阶</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">新王宫(稍靠山上另有老王宫,须绕南边才能到,我本次未去)遗址。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">王宫是土司的战时政治中心,完全按一座完备的土司府(日常政治中心)衙署的规格和配置建造。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">遗址上宫殿房间的条石墙基、石板地板、条石台阶水井等均未破坏,清晰可见。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">遗址上现有后来建造的一座三开间大的寺庙,也不知是为祭奠战死的士卒还是为镇众鬼魂而设。不过,据说原址就是海龙屯的寺庙。</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">宫后山上还有当年海龙屯的养牛养羊场,养鸡养鹅池遗址。</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><br></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:22px;">西线三关</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">为让读者对明军破屯路线有较直观的印象,这里按由外(西)及内(王宫)的顺序介绍西三关。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">后关(即西线最外的“头道关”)</span></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">从牌上提示可见,杨土司还是托大了,东线六关的建筑不遗余力,以为西线无路可通,且有陷阱群协防,因此后关建得比其他八关单薄,甚至城墙只是较矮的土墙。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">明军偏就由此攻入屯堡。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">由头道关看向二道关</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">二道关</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">关脚下有城壕,关门有吊桥</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">城门内有耳洞,可藏兵。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">由二道关回望头道关</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">二道关至三道关(万安关)之间,是按瓮城建造的。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">二道关与万安关内坪下之南侧石城墙</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">万安关</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">这是我的八个同伴。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">景区西入口处,有两树红杮,未辨假真,但觉得在白墙映衬下,十分美观,便匆匆拍下。</span></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><br></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:22px;">景区主入口处的仿古“土司小镇”</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><br></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">小镇实际真不大,设计将黔北民居建筑风格与海龙屯残缺关城形象结合起来,形成一种残缺美的特色。算是仿古旅游小镇中很成功的建筑。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">有湘南旅人游此,惊叹于龙岩山之雄险,海龙屯之奇崛,规模之宏大。恨古土司为一人之欲,劳万千百姓劳役,意欲筑万千年之王业,然夜郎自大螳臂当车者,终难敌国家之伟力。金汤之城,毁于一旦,徒留荒城残垣,令人喟叹!便思作歌咏之,奈才疏学浅,难以成章。幸有AI可以驱使,于是与AI几番拉扯,凑成一首《六州歌头》,录之于后,以为结篇。</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:22px;">六州歌头</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:22px;">海龙屯怀古</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">黔山万叠,孤嶂插云空。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">层岩断,危崖耸,涧涛汹,锁千重。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">四壁苍冥绝,东梯陡,西脊窄,猿难攀,鸟难渡,扼黔封。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">龙岩雄峙,拔地四百丈,天造藩墉。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">看六关横磴,飞虎峭梯浓,石叠千重,势争雄。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">昔杨氏世,据荒壤,分黔土,擅侯封。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">驱丁壮,开山麓,凿青琼,历八冬。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">四万民夫苦,营宫阙,储仓廪,陈兵械,筑伽藍,厩牧充。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">环屯雉堞绵亘,山颈处、殿宇穹隆。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">恃千寻天险,妄自拟宸宫,祸起兵戎。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">王师四合,分八路,征廿四,动宸衷。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">戈甲耀,烽烟沸,血川红,岁时穷。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">百四旬鏖战,从西隘,摧瓮障,焚玉宇,断豪宗,迹俱空。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">七百余年世胄,一朝尽、改土归流。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">剩残阶苔蚀,凭吊叹民穷,万古悲风。</span></p>