赏读《诗经》2026年7月上旬

健康乐

<p class="ql-block">赏读《诗经》</p><p class="ql-block">7月1日 </p><p class="ql-block">《小雅•鸿雁》1/3</p><p class="ql-block">鸿雁于飞,肃肃其羽。</p><p class="ql-block">之子于征,劬劳于野。</p><p class="ql-block">爰及矜人,哀此鳏寡。</p><p class="ql-block">译文</p><p class="ql-block">鸿雁翩翩空中飞,</p><p class="ql-block">扇动双翅嗖嗖响。</p><p class="ql-block">那人离家出远门,</p><p class="ql-block">野外奔波苦尽尝。</p><p class="ql-block">可怜都是穷苦人,</p><p class="ql-block">鳏寡孤独心悲伤。</p><p class="ql-block">注释</p><p class="ql-block">鸿雁:水鸟名,即大雁;或谓大者叫鸿,小者叫雁。</p><p class="ql-block">于:语助词。</p><p class="ql-block">肃肃:鸟飞时扇动翅膀的声音。</p><p class="ql-block">之子:那人,指服劳役的人。征:远行。</p><p class="ql-block">劬(qú)劳:勤劳辛苦。</p><p class="ql-block">爰(yuán):语助词。矜(jīn)人:穷苦的人。</p><p class="ql-block">鳏(guān):老而无妻者。寡:老而无夫者。</p><p class="ql-block">《小雅·鸿雁》是中国古代第一部诗歌总集《诗经》中的一首诗。这是一首“饥者歌其食,劳者歌其事”的现实主义诗作。全诗分三章,每章六句,首章写出行野外,次章写工地筑墙,末章表述哀怨,通篇以鸿雁于飞起兴或自比,渲染了一种悲鸣低徊的气氛。比兴结合与重章叠唱手法的运用,增强了诗歌的形象性和艺术表现力。</p><p class="ql-block">全诗三章根据所述内容的不同,或是兴而比,或是比而兴。第一章以鸿雁振羽高飞兴流民远行的劬劳。</p><p class="ql-block">——克敏</p> <p class="ql-block">赏读《诗经》</p><p class="ql-block">7月2日 </p><p class="ql-block">《小雅•鸿雁》2/3</p><p class="ql-block">鸿雁于飞,集于中泽。</p><p class="ql-block">之子于垣,百堵皆作。</p><p class="ql-block">虽则劬劳,其究安宅?</p><p class="ql-block">译文</p><p class="ql-block">鸿雁翩翩空中飞,</p><p class="ql-block">聚在沼泽的中央。</p><p class="ql-block">那人筑墙服苦役,</p><p class="ql-block">先后筑起百堵墙。</p><p class="ql-block">虽然辛苦又劳累,</p><p class="ql-block">不知安身在何方。</p><p class="ql-block">注释</p><p class="ql-block">集:停。中泽:即泽中。</p><p class="ql-block">于垣:筑墙。</p><p class="ql-block">堵:长、高各一丈的墙叫一堵。作:筑起。</p><p class="ql-block">究:终。宅:居住。</p><p class="ql-block">第二章以鸿雁集于泽中,兴流民聚集一处筑墙。这两章都是兴中有比,具有象征意味。</p><p class="ql-block">——克敏</p> <p class="ql-block">赏读《诗经》</p><p class="ql-block">7月3日 </p><p class="ql-block">《小雅•鸿雁》3/3</p><p class="ql-block">鸿雁于飞,哀鸣嗷嗷。</p><p class="ql-block">维此哲人,谓我劬劳。</p><p class="ql-block">维彼愚人,谓我宣骄。</p><p class="ql-block">译文</p><p class="ql-block">鸿雁翩翩空中飞,</p><p class="ql-block">阵阵哀鸣声嗷嗷。</p><p class="ql-block">惟有那些明白人,</p><p class="ql-block">知我作歌唱辛劳。</p><p class="ql-block">惟有那些糊涂虫,</p><p class="ql-block">说我闲暇发牢骚。</p><p class="ql-block">注释</p><p class="ql-block">嗷(áo)嗷:鸿雁的哀鸣声。</p><p class="ql-block">哲人:通情达理的人。</p><p class="ql-block">宣骄:骄奢。</p><p class="ql-block">第三章以鸿雁哀鸣自比而作此歌,是比中含兴。比兴意蕴的交融渗透,增强了诗歌的形象性和艺术表现力。由于此诗贴切的喻意,以后“哀鸿”“鸿雁”即成了苦难流民的代名词。</p><p class="ql-block">——克敏</p> <p class="ql-block">赏读《诗经》</p><p class="ql-block">7月4日 </p><p class="ql-block">《小雅•庭燎》1/3 </p><p class="ql-block">夜如何其?</p><p class="ql-block">夜未央,庭燎之光。</p><p class="ql-block">君子至止,鸾声将将。</p><p class="ql-block">译文</p><p class="ql-block">现在夜色啥时光?</p><p class="ql-block">夜色还早天未亮,</p><p class="ql-block">庭中火烛放光芒。</p><p class="ql-block">诸侯大臣快来到,</p><p class="ql-block">好像车铃叮当响。</p><p class="ql-block">注释</p><p class="ql-block">庭燎:宫廷中照亮的火炬。</p><p class="ql-block">其(jī):语尾助词。</p><p class="ql-block">央:尽。</p><p class="ql-block">君子:指上朝的诸侯大臣等人。</p><p class="ql-block">鸾:也作“銮”,铃。古代车马所佩的铃。将(qiāng)将:铃声。</p><p class="ql-block">《小雅·庭燎》》是中国古代第一部诗歌总集《诗经》中的一首诗。这是记述周王早晨视朝前与报时官对话的诗,描写宫廷早朝景象,赞美君王勤于朝政。全诗三章,每章五句,用问答体,通过对话透露对话人的性格。此诗由远及近,层次清楚,细节感人。有问有答,如见其人;有光有声,如临其境。</p><p class="ql-block">第一章写夜半之时不安于寝,急于视朝,看到外边已有亮光,知已燃起庭燎;又听到鸾声叮当,知诸侯已有入朝者。说明宣王中兴,政治稳定,百官、内侍皆不敢怠于事,诸侯公卿也谨于君臣大礼,严肃畏敬,及早入朝以待朝会;而宣王勤于政事、体贴臣下、重视朝仪的心情,也无形中见于言外。</p><p class="ql-block">——克敏</p> <p class="ql-block">赏读《诗经》</p><p class="ql-block">7月5日 </p><p class="ql-block">《小雅•庭燎》2/3</p><p class="ql-block">夜如何其?</p><p class="ql-block">夜未艾,庭燎晣晣。</p><p class="ql-block">君子至止,鸾声哕哕。</p><p class="ql-block">译文</p><p class="ql-block">现在夜色啥时光?</p><p class="ql-block">夜色还早无晨光,</p><p class="ql-block">庭中火烛明晃晃。</p><p class="ql-block">诸侯大臣快来到,</p><p class="ql-block">好像车铃响叮当。</p><p class="ql-block">注释</p><p class="ql-block">艾:尽。</p><p class="ql-block">晣(zhé)晣:明亮貌。</p><p class="ql-block">哕(huì)哕:鸾铃声。</p><p class="ql-block">第二章时间稍后,但黑夜尚未尽,庭燎之光一片通明,銮铃之声不断,诸侯正陆续来到。朱熹说:“哕哕,近而闻其徐行声有节也。”(《诗集传》)</p><p class="ql-block">——克敏</p> <p class="ql-block">赏读《诗经》</p><p class="ql-block">7月6日 </p><p class="ql-block">《小雅•庭燎》3/3</p><p class="ql-block">夜如何其?</p><p class="ql-block">夜乡晨,庭燎有辉。</p><p class="ql-block">君子至止,言观其旂。</p><p class="ql-block">译文</p><p class="ql-block">现在夜色啥时光?</p><p class="ql-block">夜色将尽露晨光,</p><p class="ql-block">庭中火烛仍明亮。</p><p class="ql-block">诸侯大臣快来到,</p><p class="ql-block">看见旌旗在飘扬。</p><p class="ql-block">注释</p><p class="ql-block">乡(xiàng)晨:近晨,将亮。乡:同"向"。</p><p class="ql-block">有煇(huī):犹煇煇,光明貌。一说火光暗淡貌。朱熹《诗集传》:“火气也。天欲明而见其烟光相杂也。”</p><p class="ql-block">言:乃,爱。旂(qí):上面画有交龙、竿顶有铃的旗,为诸侯仪仗。</p><p class="ql-block">第三章写晨曦已见,天渐向明,庭燎已不显其明亮。按《说文》:“煇,光也。”段玉裁注:“析言之,则煇、光有别:朝旦为煇,日中为光。”又《礼记·玉藻》:“揖私朝,煇如也;登车则有光。”说清早由家别大夫之时天尚不太亮,至登车时已大亮。则“有煇”指不太亮的光。这一则可与《庄子·逍遥游》中所说“日月出矣,而爝火不息,其于光也,不亦难乎”相证,二则可知火炬即将燃尽,故光不如前之明亮。此时来朝诸侯和天子俱抬头看旂。郑玄笺云:“上二章闻鸾声尔。今夜向明,我见其旂,是朝之时也。朝礼别色始入。”观旂而识别其封爵官位。</p><p class="ql-block">——克敏</p> <p class="ql-block">赏读《诗经》</p><p class="ql-block">7月7日 </p><p class="ql-block">《小雅•沔水》1/3 </p><p class="ql-block">沔彼流水,朝宗于海。</p><p class="ql-block">鴥彼飞隼,载飞载止。</p><p class="ql-block">嗟我兄弟,邦人诸友。</p><p class="ql-block">莫肯念乱,谁无父母?</p><p class="ql-block">译文</p><p class="ql-block">条条河流水弥漫,</p><p class="ql-block">倾注大海去不休。</p><p class="ql-block">空中游隼迅捷飞,</p><p class="ql-block">时而飞翔时停留。</p><p class="ql-block">可叹可悲我兄弟,</p><p class="ql-block">还有乡亲与朋友。</p><p class="ql-block">没人想到止丧乱,</p><p class="ql-block">谁无父母任怀忧?</p><p class="ql-block">注释</p><p class="ql-block">沔(miǎn):流水满溢貌。</p><p class="ql-block">朝宗:归往。本意是指诸侯朝见天子。《周礼·春官大宗伯》:“春见曰朝,夏见曰宗。”后来借指百川归海。</p><p class="ql-block">鴥(yù):鸟疾飞貌。隼(sǔn):一类猛禽,中国常见的有游隼等。</p><p class="ql-block">载:句首语助词。</p><p class="ql-block">嗟:嗟叹。“嗟”字贯下两句,意即嗟叹我的兄弟即国人、诸友。</p><p class="ql-block">邦人:国人。</p><p class="ql-block">念:“尼”之假借,止。</p><p class="ql-block">《小雅·沔水》是中国古代第一部诗歌总集《诗经》中的一首诗。此诗三章,前二章每章八句,后一章六句。</p><p class="ql-block">第一章写诗人对当权者不制止祸乱深为叹息,指出祸乱发生,有父母的人会更加忧伤。</p><p class="ql-block">——克敏</p> <p class="ql-block">赏读《诗经》</p><p class="ql-block">7月8日 </p><p class="ql-block">《小雅•沔水》2/3</p><p class="ql-block">沔彼流水,其流汤汤。</p><p class="ql-block">鴥彼飞隼,载飞载扬。</p><p class="ql-block">念彼不迹,载起载行。</p><p class="ql-block">心之忧矣,不可弭忘。</p><p class="ql-block">译文</p><p class="ql-block">条条河流水弥漫,</p><p class="ql-block">水势浩荡奔腾急。</p><p class="ql-block">空中游隼迅捷飞,</p><p class="ql-block">高高翱翔可任意。</p><p class="ql-block">想到有人不循法,</p><p class="ql-block">坐立不安独悲凄。</p><p class="ql-block">心中愁苦无处诉,</p><p class="ql-block">久久难忘积胸臆。</p><p class="ql-block">注释</p><p class="ql-block">汤(shāng)汤:义同“荡荡”,水大流急貌。</p><p class="ql-block">不迹:不循法度。</p><p class="ql-block">弭(mǐ):止,消除。</p><p class="ql-block">第二章写诗人看到那些不法之徒为非作歹,便坐立不安,忧伤不止。</p><p class="ql-block">——克敏</p> <p class="ql-block">赏读《诗经》</p><p class="ql-block">7月9日 </p><p class="ql-block">《小雅•沔水》3/3</p><p class="ql-block">鴥彼飞隼,率彼中陵。</p><p class="ql-block">民之讹言,宁莫之惩?</p><p class="ql-block">我友敬矣,谗言其兴。</p><p class="ql-block">译文</p><p class="ql-block">空中游隼迅捷飞,</p><p class="ql-block">沿着山陵飞来回。</p><p class="ql-block">流言蜚语四处传,</p><p class="ql-block">无人制止和反对。</p><p class="ql-block">告诫朋友应警惕,</p><p class="ql-block">种种谣言正如沸。</p><p class="ql-block">注释</p><p class="ql-block">率:沿。中陵:陵中。陵,丘陵。</p><p class="ql-block">讹(é)言:谣言。</p><p class="ql-block">惩:止。</p><p class="ql-block">敬:同“警”,警戒。</p><p class="ql-block">谗言其兴:谗言如此兴盛。其:如此。</p><p class="ql-block">第三章写无人止谗息乱,诗人心中愤慨不平,劝告友人应自警自持,防止为谗言所伤。全诗以沔水飞隼起兴,反复表达诗人忧乱忧谗的心情。诗中比兴表现手法的连用,大大增强了诗的艺术表现力。</p><p class="ql-block">——克敏</p> <p class="ql-block">赏读《诗经》</p><p class="ql-block">7月10日 </p><p class="ql-block">《小雅•鹤鸣》1/2</p><p class="ql-block">鹤鸣于九皋,声闻于野。</p><p class="ql-block">鱼潜在渊,或在于渚。</p><p class="ql-block">乐彼之园,爰有树檀,其下维萚。</p><p class="ql-block">它山之石,可以为错。</p><p class="ql-block">译文</p><p class="ql-block">幽幽沼泽仙鹤鸣,</p><p class="ql-block">声传四野真亮清。</p><p class="ql-block">深深渊潭游鱼潜,</p><p class="ql-block">有时浮到渚边停。</p><p class="ql-block">在那园中真快乐,</p><p class="ql-block">檀树高高有浓荫,</p><p class="ql-block">下面灌木叶凋零。</p><p class="ql-block">他方山上有佳石,</p><p class="ql-block">可以用来磨玉英。</p><p class="ql-block">注释</p><p class="ql-block">九皋:皋,沼泽地。九:虚数,言沼泽之多。</p><p class="ql-block">渊:深水,潭。</p><p class="ql-block">渚:水中小洲,此处当指水滩。</p><p class="ql-block">爰(yuán):于是。檀(tán):古书中称檀的木很多,时无定指。常指豆科的黄檀,紫檀。</p><p class="ql-block">萚(tuò):酸枣一类的灌木。一说“萚”乃枯落的枝叶。</p><p class="ql-block">“它山”二句:利用其它山上的石头可以错琢器物。错:砺石,可以打磨玉器。</p><p class="ql-block">《小雅·鹤鸣》是中国古代现实主义诗集《诗经》中的一篇。历代学者对其主题有不同的看法,有人认为这首诗是讽谕周王朝最高统治者应该招用隐居山野的贤才。全诗二章,每章九句,大致上是写诗人在广袤的荒野听到鹤鸣声震动四野高入云霄,看到游鱼潜入深渊又跃上滩头,又看到园林檀树近旁的一座山峰,于是他想到山上的石头可以取作磨砺玉器的工具。全诗意脉贯串,结构完整,通篇运用比喻,富有艺术感染力。</p><p class="ql-block">朱熹在分析第一章时,将诗中四个比喻,概括为四种思想:即诚、理、爱、憎。并认为从这四者引申出去,可以作为“天下之理”——即普遍真理。他的说法看起来很辩证,都是用发展的变化的观点分析问题,而且兼顾一个问题的两个方面;然而他却是用程朱理学来说诗,这一点从他对第二章的解释中看得更加清楚。</p><p class="ql-block">——克敏</p>