<p class="ql-block">原文(节选)~</p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:20px;">《离骚》</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;">先秦•屈原</p> <p class="ql-block ql-indent-1">长太息以掩涕兮,哀民生之多艰。</p><p class="ql-block ql-indent-1">余虽好修姱以鞿羁兮,謇朝谇而夕替。</p><p class="ql-block ql-indent-1">既替余以蕙纕兮,又申之以揽茝。</p><p class="ql-block ql-indent-1">亦余心之所善兮,虽九死其犹未悔。</p><p class="ql-block ql-indent-1">怨灵修之浩荡兮,终不察夫民心。</p><p class="ql-block ql-indent-1">众女嫉余之蛾眉兮,谣诼谓余以善淫。</p><p class="ql-block ql-indent-1">固时俗之工巧兮,偭规矩而改错。</p> <p class="ql-block ql-indent-1">背绳墨以追曲兮,竟周容以为度。</p><p class="ql-block ql-indent-1">忳郁邑余侘傺兮,吾独穷困乎此时也。</p><p class="ql-block ql-indent-1">宁溢死以流亡兮,余不忍为此态也。</p><p class="ql-block ql-indent-1">鸷鸟之不群兮,自前世而固然。</p><p class="ql-block ql-indent-1">何方圜之能周兮,夫孰异道而相安?</p><p class="ql-block ql-indent-1">屈心而抑志兮,忍尤而攘诟。</p><p class="ql-block ql-indent-1">伏清白以死直兮,固前圣之所厚。</p><p class="ql-block ql-indent-1">悔相道之不察兮,延伫乎吾将反。</p><p class="ql-block ql-indent-1">回朕车以复路兮,及行迷之未远。</p> <p class="ql-block ql-indent-1">步余马于兰皋兮,驰椒丘且焉止息。</p><p class="ql-block ql-indent-1">进不入以离尤兮,退将复修吾初服。</p><p class="ql-block ql-indent-1">制芰荷以为衣兮,集芙蓉以为裳。</p><p class="ql-block ql-indent-1">不吾知其亦已兮,苟余情其信芳。</p><p class="ql-block ql-indent-1">高余冠之岌岌兮,长余佩之陆离。</p><p class="ql-block ql-indent-1">芳与泽其杂糅兮,唯昭质其犹未亏。</p><p class="ql-block ql-indent-1">忽反顾以游目兮,将往观乎四荒。</p><p class="ql-block ql-indent-1">佩缤纷其繁饰兮,芳菲菲其弥章。</p><p class="ql-block ql-indent-1">民生各有所乐兮,余独好修以为常。</p><p class="ql-block ql-indent-1">虽体解吾犹未变兮,岂余心之可惩。</p> <p class="ql-block"><b>译文~</b></p> <p class="ql-block">我揩着眼泪啊声声长叹,可怜人生道路多么艰难。</p><p class="ql-block">我虽爱好修洁严于责己,早晨被辱骂晚上又丢官。</p><p class="ql-block">他们弹劾我佩带蕙草啊,又指责我爱好采集茝兰。</p><p class="ql-block">这是我心中追求的东西,就是多次死亡也不后悔。</p><p class="ql-block">怨就怨楚王这样糊涂啊,他始终不体察别人心情。</p><p class="ql-block">那些小人妒忌我的丰姿,造谣诬蔑说我妖艳好淫。</p><p class="ql-block">庸人本来善于投机取巧,背弃规矩而又改变政策。</p><p class="ql-block">违背是非标准追求邪曲,争着苟合取悦作为法则。</p><p class="ql-block">忧愁烦闷啊我失意不安,现在孤独穷困多么艰难。</p><p class="ql-block">宁可马上死去魂魄离散,媚俗取巧啊我坚决不干。</p><p class="ql-block">雄鹰不与那些燕雀同群,原本自古以来就是这般。</p><p class="ql-block">方和圆怎能够互相配,志向不同何能彼此相安?</p><p class="ql-block">宁愿委曲心志压抑情感,宁把斥责咒骂统统承担。</p><p class="ql-block">保持清白节操死于直道,这本为古代圣贤所称赞。</p><p class="ql-block">后悔当初不曾看清前途,迟疑了一阵我又将回头。</p><p class="ql-block">调转我的车走回原路啊,趁着迷途未远赶快罢休。</p><p class="ql-block">我打马在兰草水边行走,跑上椒木小山暂且停留。</p><p class="ql-block">既然进取不成反而获罪,那就回来把我旧服重修。</p><p class="ql-block">我要把菱叶裁剪成上衣,我并用荷花把下裳织就。</p><p class="ql-block">没有人了解我也就罢了,只要内心真正馥郁芳柔。</p><p class="ql-block">把我的帽子加得高高的,把我的佩带增得长悠悠。</p><p class="ql-block">虽然芳洁污垢混杂一起,只有纯洁品质不会腐朽。</p><p class="ql-block">我忽然回头啊纵目远望,我将游观四面遥远地方。</p><p class="ql-block">佩着五彩缤纷华丽装饰,散发出一阵阵浓郁清香。</p><p class="ql-block">人们各有自己的爱好啊,我独爱好修饰习以为常。</p><p class="ql-block">即使粉身碎骨也不改变,难道我能受警戒而彷徨。</p> <p class="ql-block"><b>逐句翻译注释~</b></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:20px;">离骚</b><span style="font-size:20px;">(</span>节选)</p><p class="ql-block" style="text-align:center;">先秦•屈原</p> <p class="ql-block"><b>长太息以掩涕兮,哀民生之多艰。</b></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px; color:rgb(21, 100, 250);">(我揩着眼泪啊声声长叹,哀叹人民的生活多么艰难。)</span></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(21, 100, 250);"></b><b>余虽好修姱以鞿羁兮,謇朝谇而夕替。</b></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px; color:rgb(21, 100, 250);">(我虽然崇尚美德而约束自己,(可)早上进谏晚上即遭贬黜。)</span></p><p class="ql-block"><b>既替余以蕙纕兮,又申之以揽茝。</b></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(21, 100, 250); font-size:15px;">(他们弹劾我佩带蕙草啊,又指责我爱好采集茝兰。)</span></p><p class="ql-block"><b>亦余心之所善兮,虽九死其犹未悔。</b></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px; color:rgb(21, 100, 250);">(这是我心中追求的东西,就是多次死亡也不后悔。)</span></p><p class="ql-block"><b> 怨灵修之浩荡兮,终不察夫民心。</b></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(21, 100, 250); font-size:15px;">(怨就怨楚王这样糊涂啊,他始终不体察别人心情。)</span></p> <p class="ql-block"><b>众女嫉余之蛾眉兮,谣诼谓余以善淫。</b></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px; color:rgb(21, 100, 250);">(众多小人嫉妒我秀美的蛾眉,诽谤我好做淫邪之事。)</span></p><p class="ql-block"><b>固时俗之工巧兮,偭规矩而改错。</b></p><p class="ql-block">(<span style="color:rgb(21, 100, 250); font-size:15px;">世俗本来善于投机取巧,背弃规矩而任意改变措施。)</span></p> <p class="ql-block"><b>背绳墨以追曲兮,竟周容以为度。</b></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(21, 100, 250); font-size:15px;">(违背是非标准追求邪曲,争着苟合取悦作为法则。)</span></p><p class="ql-block"> <b>忳郁邑余侘傺兮,吾独穷困乎此时也。</b></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px; color:rgb(21, 100, 250);">(忧愁烦闷啊我失意不安,现在孤独穷困多么艰难。)</span></p><p class="ql-block"><b>宁溘死以流亡兮,余不忍为此态也。</b></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px; color:rgb(21, 100, 250);">(宁可马上死去魂魄离散,媚俗取巧啊我坚决不干。)</span></p><p class="ql-block"><b>鸷鸟之不群兮,自前世而固然。</b></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px; color:rgb(21, 100, 250);">(雄鹰不与那些燕雀同群,原本自古以来就是这般。)</span></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(21, 100, 250);"></b><b>何方圜之能周兮,夫孰异道而相安?</b></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px; color:rgb(21, 100, 250);">(方枘和圆凿怎能够相合,志向不同何能彼此相安?)</span></p><p class="ql-block"><b>屈心而抑志兮,忍尤而攘诟。</b></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(21, 100, 250); font-size:15px;">(忍受着委屈压抑着意志,承受着无端责备和辱骂。)</span></p><p class="ql-block"><b>伏清白以死直兮,固前圣之所厚。</b></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(21, 100, 250); font-size:15px;">(保持清白节操死于直道,这本为古代圣贤所称赞。)</span></p><p class="ql-block"><b>悔相道之不察兮,延伫乎吾将反。</b></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px; color:rgb(21, 100, 250);">(后悔选择道路时没有看清,我久久伫立而想返回。)</span></p><p class="ql-block"><b>回朕车以复路兮,及行迷之未远。</b></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(21, 100, 250); font-size:15px;">(调转我的车走回原路啊,趁着迷途未远赶快罢休。)</span></p> <p class="ql-block"><b>步余马于兰皋兮,驰椒丘且焉止息。</b></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px; color:rgb(21, 100, 250);">(我打马在兰草水边行走,跑上椒木小山暂且停留。)</span></p><p class="ql-block"><b>进不入以离尤兮,退将复修吾初服。</b></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px; color:rgb(21, 100, 250);">(既然进取不成反而获罪,那就回来把我旧服重修。)</span></p><p class="ql-block"><b>制芰荷以为衣兮,集芙蓉以为裳。</b></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px; color:rgb(21, 100, 250);">(我要把菱叶裁剪成上衣,我并用荷花把下裳织就。)</span></p><p class="ql-block"><b>不吾知其亦已兮,苟余情其信芳。</b></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(21, 100, 250); font-size:15px;">(没有人了解我也就罢了,只要内心真正馥郁芳柔。)</span></p><p class="ql-block"><b>高余冠之岌岌兮,长余佩之陆离。</b></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(21, 100, 250); font-size:15px;">(把我的帽子加得高高的,把我的佩带增得长悠悠。)</span></p><p class="ql-block"><b>芳与泽其杂糅兮,唯昭质其犹未亏。</b></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(21, 100, 250); font-size:15px;">(虽然芳洁污垢混杂一起,只有纯洁品质不会腐朽。)</span></p><p class="ql-block"><b>忽反顾以游目兮,将往观乎四荒。</b></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(21, 100, 250); font-size:15px;">(我忽然回头啊纵目远望,我将游观四面遥远地方。</span><span style="color:rgb(21, 100, 250);">)</span></p><p class="ql-block"><b>佩缤纷其繁饰兮,芳菲菲其弥章。</b></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(21, 100, 250); font-size:15px;">(佩着五彩缤纷华丽装饰,散发出一阵阵浓郁清香。)</span></p><p class="ql-block"><b>民生各有所乐兮,余独好修以为常。</b></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px; color:rgb(21, 100, 250);">(人们各有自己的爱好啊,我独爱好修饰习以为常。)</span></p><p class="ql-block"><b>虽体解吾犹未变兮,岂余心之可惩。</b></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(21, 100, 250); font-size:15px;">(即使粉身碎骨也不改变,难道我能受警戒而彷徨。)</span></p> <p class="ql-block"><b>注释~</b></p> <p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">1.《离骚》是楚辞代表作,中国古代最长抒情诗。</b></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:15px;"> </span><b style="font-size:15px;"> “离”:</b><span style="font-size:15px;">遭遇;</span><b style="font-size:15px;">“骚”:</b><span style="font-size:15px;">忧愁。《离骚》意为 “遭遇忧患”。</span></p> <p class="ql-block"><b style="font-size:15px;"> 《离骚》</b><span style="font-size:15px;">是屈原作品中最长和最具代表性的一篇。篇中申述了他远大的政治理想,诉说了在政治斗争中所受的迫害,批判现实的黑暗,并藉幻想境界的描绘,表达了对楚国的热爱,体现了他对理想的不懈追求和为此九死不悔的精神。</span></p> <p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">2.汨罗江(读音mìluójiāng)</b></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px;"> </span><b style="font-size:15px;">释义</b><span style="font-size:15px;">:洞庭湖水系河流之一。在湖南东北部。战国时期楚国诗人屈原投此江殉节。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px;"> </span><b style="font-size:15px;">例句:</b><span style="font-size:15px;">每年端午节,汨罗江上都会举行龙舟比赛,纪念屈原。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:15px;">3.</span><b style="font-size:15px;">左徒</b><span style="font-size:15px;">:</span><b style="font-size:15px;">战国时楚国的官名,与后世左右拾遗相当。</b></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px;"> 主要职责是规劝皇帝、举荐人才。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px;"> 如《屈原列传》:“屈原者,名平,楚之同姓也。为楚怀王左徒。” </span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:15px;"> 左徒是什么官?《史记》里说,这个官“入则与王图议国事,以出号令;出则接遇宾客,应对诸侯”。翻译成今天的话,相当于副总理兼外交部长。</span></p> <p class="ql-block"><b>诗词赏析~</b></p><p class="ql-block"><b>1.主题归纳</b></p><p class="ql-block"> 《离骚》节选部分,诗人自叙身世,回顾了自己因洁身自好、坚持正道而受到小人中伤,处于被贬黜的困厄处境,表明了自己誓死不与小人同流合污的决绝态度,以及正道直行、抱洁守正的坚定决心。</p> <p class="ql-block"><b>2.详细赏析~</b></p><p class="ql-block"> 《离骚》作为长篇巨制,所表现的思想内容极其丰富,主要可概括为两个方面。一是描述了诗人和当朝统治者的矛盾,即理想与现实的对立;二是描述了诗人心灵的痛苦和纠结,即进取和退隐的矛盾。关于它的内容层次,历来有各种不同的分法。大致说来,全诗可分为三个部分再加一个礼辞。</p> <p class="ql-block"> 本文是《离骚》节选,主要涉及第一部分内容。第一部分从开头至“岂余心之可惩”,是以独白和自我形象的出现开始。诗人先自叙高贵的身世,表示自己具有与生俱来的的“内美”。再叙自己的道德和才干,具有先天禀赋,又有后天修养,早就该立志献身干一番大事业。接着叙述对楚怀王的期望,期望他修明法度,驾上骏马奔驰向前,诗人愿为楚国的变法图新作一个开路的先驱者。可是当时楚国统治集团内部却存在着革新和守旧两派的斗争。诗人举出贤君激励怀王效法,举出暴君的做法警戒怀王。但由于怀王昏聩守旧,弃约变心,结果是“党人”猖獗,世风腐败,连诗人精心培养的人才,也都从俗变节。诗人陷入孤立无援的境地,遭遇排斥。面临险恶的政治环境,诗人曾产生过退隐的念头,但最后仍表示为坚持正义而九死不悔,决心坚守自己修洁的美德和高尚的情操。</p><p class="ql-block"> </p> <p class="ql-block"> 全诗的主题思想,即通过诗人为崇高理想而奋斗终生的描写,强烈地抒发了他遭谗被害的苦闷和矛盾的心情,表达了他为国献身的精神,以及与国家同休戚共存亡的深挚的爱国主义和同情人民的感情,表现了他勇于追求真理和光明、坚持正义和理想的不屈不挠的斗争精神;同时深刻地揭露了以楚君为首的楚国贵族集团腐朽黑暗的本质,抨击他们颠倒是非、结党营私、谗害贤能、邪恶误国的罪行。</p> <p class="ql-block"><b>人物简介~</b></p> <p class="ql-block"> <b>屈原</b>是战国时期楚国诗人、政治家(约公元前340年—公元前278年),芈姓(一作嬭姓),屈氏,名平,字原,又自云名正则,字灵均,出生于楚国丹阳秭归(今湖北宜昌),战国时期楚国诗人、政治家。中国浪漫主义文学的奠基人,“楚辞”的创立者和代表作家,开辟了“香草美人”的传统,被誉为“楚辞之祖”,对后世诗歌产生了深远影响。成为中国文学史上的璀璨明珠,“逸响伟辞,卓绝一世”,屈原被评为世界四大文化名人之一。</p> <p class="ql-block"><b>创作背景~</b></p><p class="ql-block"> 屈原生活在时代大动荡、社会大变革的战国中后期。当时,新兴地主阶级与奴隶主贵族集团的残余势力,在诸侯国内部和宗国之间进行着复杂斗争。屈原力主革新政治、举贤授能、除残去秽、励精图治,触犯了楚国贵族集团的利益,受到贵族集团中顽固派的不断打击和排挤,其为之奋斗的政治理想得不到实现。于是,屈原就用诗歌倾吐自己的忧愁幽思,表达自己不愿与世俗同流合污的志向。《离骚》就是他根据楚国的政治现实和自己的不平遭遇,“发愤以抒情“而创作的一首政治抒情诗。</p> <p class="ql-block"> <b>写在后面</b>:今天是2026年6月19日(农历五月初五)星期五。气温26°~32° ,多云间中有雨。(实际情况是上午晴下午雷电霹雳暴雨)气象预报明天气温升高,最高气温34°。</p> <p class="ql-block"> 今天是端午节——2026年6月19日(丙午马年五月初五)端午节读离骚,虽然读到网上有文章写道好像每到一年端午节屈原都要死一次,其实就是说屈原虽然死了已有千百年,但他又一直到现在都活在这片华夏后土人民的心里,每年的端午节都在纪念屈原。</p> <p class="ql-block"> 我不是每年都在端午节要读一遍屈原和《离骚》,今天又来读离骚是因为翻看了2019年记下了那年在读幼儿园的小美课堂上画粽子、回家讲屈原的故事给我听,还说人们在端午节把粽子投进江里是怕屈原饿肚子,让屈原吃了粽子才不会饿瘦了,最后还问了一句说:“嬷嬷听了是不是很悲痛”!</p> <p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">端午节龙舟和粽子</b><span style="font-size:15px;">(小美在幼儿园课堂的作品)</span></p> <p class="ql-block"> 每年农历五月初五,中国人会做同一件事——向江里投粽子。</p> <p class="ql-block"> 这件事听起来荒诞,却藏着一个民族最深的记忆。我们不是在喂鱼,我们是在打捞一个人。</p> <p class="ql-block"> 公元前278年,汨罗江*的水很凉。</p> <p class="ql-block"> 一个六十二岁的老人,披着香草,戴着高冠,形容枯槁地站在江畔。他叫屈原。他曾是楚国的左徒*,是那个写下“路漫漫其修远兮,吾将上下而求索”的人。他把一整颗心交给了楚国,楚国却把他放逐了。</p> <p class="ql-block"> 不是一次,是两次。</p> <p class="ql-block"> 第一次放逐,他写《离骚》*。第二次放逐,他写《九章》。一个人被剥夺了所有权力之后,还能做什么?他选择用文字修建一座比宫殿更坚固的城。</p> <p class="ql-block"> 最终,秦将白起攻破郢都。消息传来那天,屈原抱起一块石头,走进了汨罗江。</p> <p class="ql-block"> 百姓划船去救,敲锣打鼓吓退鱼虾,把米饭包进竹叶投入江中——不是为了喂鱼,是求鱼别吃他。</p> <p class="ql-block"> 这个故事流传了两千三百年。到后来,没有人再问“屈原是不是真的投了江”,所有人都相信他投了。因为一个民族需要相信,总有人会为信念赴死。</p> <p class="ql-block">……</p> <p class="ql-block"> 两千三百年后,我们包粽子、赛龙舟、挂艾草,不过是在年年重复同一个动作——我们没有忘记。</p> <p class="ql-block"> 江水东流,粽叶青青。五月的风吹过来,带着艾草的苦香,也带着一个古老民族不肯熄灭的光。</p> <p class="ql-block">——节选自<span style="font-size:18px;">中国诗歌文学精品</span>《经典诗词朗诵:屈原 ·《离骚》》</p> <p class="ql-block"><b>资料来源~</b></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:15px;">1.《离骚》/搜狗汉语古诗文网</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:15px;">2.《经典诗词朗诵:屈原 ·《离骚》》/中国诗歌文学精品/2026年1月17日 </span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:15px;">3.《我们说了两千多年做人要“廉洁”,源头竟来自屈原!》/国家人文历史/2026年6月19日 </span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:15px;">4.《楚天舒|屈原:涉江·怀沙》/文明湖北/2026年6月19日 </span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:15px;">5.《线上活动|粽香书韵・共读《离骚》/武汉市江汉区图书馆/2026年6月16日 </span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:15px;">6.《五月五,江声远》/华夏文明导报/2026年6月19日 </span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;">感谢编辑部和老师们的鼓励!</p><p class="ql-block" style="text-align:center;">🌹🌹🌹</p>