第十六讲:豫卦 赵中原主讲

莎翁重

<p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">第十六讲 豫卦:先王以作乐崇德,殷荐之上帝</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;"> 【豫卦原文】</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>豫:利建侯行师。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>初六:鸣豫,凶。</b></p><p class="ql-block"><b>六二:介于石,不终日,贞吉。</b></p><p class="ql-block"><b>六三:盱豫,悔;迟有悔。</b></p><p class="ql-block"><b>九四:由豫,大有得,勿疑,朋盍簪。</b></p><p class="ql-block"><b>六五:贞疾,恒不死。</b></p><p class="ql-block"><b>上六:冥豫,成有渝,无咎。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;"> 【小序】</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 豫卦,是《易经》中最快乐的一个字。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 雷地豫。上震下坤——雷在地上,震动大地,唤醒万物。这就是豫:和悦、安乐、豫乐。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> “豫”字有三层含义:一是喜悦、安乐;二是预备、事先;三是参与、游豫。这三层意思,其实是一体的:真正的快乐,不是放纵,而是有备无患的从容。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 《说文解字》说:“豫,象之大者。”贾谊注:“豫,乐也。”为什么大象代表快乐?因为大象体型庞大,行动从容,不慌不忙,有一种“先预而后乐”的笃定。你看大象走路,慢悠悠的,从来不急——因为它足够强大,不需要着急。这就是“豫”的状态:因为准备充分,所以从容不迫;因为从容不迫,所以内心和悦。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 《彖传》说:“豫,刚应而志行,顺以动,故豫。”——刚柔相应,志向得以推行,顺应天时而行动,所以和悦。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 《象传》说:“雷出地奋,豫。先王以作乐崇德,殷荐之上帝,以配祖考。”——雷声从大地中迸发出来,万物振奋,这就是豫卦。先王因此制作音乐,推崇德行,用盛大的祭品献给上帝,并配享祖先。音乐、祭祀、快乐、德行——在豫卦中是一体的。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 人生不能只有“劳”(谦卦的劳),还要有“豫”。奋斗后的喜悦,成功后的庆祝,劳作后的休息,都是“豫”。但是,豫卦也警告:快乐有度,乐极生悲;安乐不忘忧,豫时要思危。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;"> 【卦象原文与释义】</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 豫:利建侯行师。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 豫卦,有利于建立诸侯、出兵行师。为什么快乐的时候反而适合做这些大事?因为内心和悦,上下同心,士气高涨,做什么事都顺利。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 《彖》曰: 豫,刚应而志行,顺以动,故豫。豫顺以动,故天地如之,而况建侯行师乎?天地以顺动,故日月不过,而四时不忒;圣人以顺动,则刑罚清而民服。豫之时义大矣哉!</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> “刚应而志行”——九四阳爻,是豫卦唯一的阳爻,众阴爻响应它,所以志向能够推行。“顺以动”——顺应规律而动,所以和悦。“天地以顺动,故日月不过,而四时不忒”——天地顺应规律运行,所以日月运行不差,四季交替不错。“圣人以顺动,则刑罚清而民服”——圣人顺应规律行动,刑罚清明,百姓信服。“豫之时义大矣哉!”——豫卦顺应时势的意义,太重大了!</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 《象》曰: 雷出地奋,豫。先王以作乐崇德,殷荐之上帝,以配祖考。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 雷声从大地中迸发,万物振奋,这就是豫卦。先王因此制作音乐,推崇德行,祭祀上帝和祖先。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 初六:鸣豫,凶。</b></p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block"><b> 自鸣得意的快乐,凶。初六是豫卦的开始,就像一个人刚有点成就就到处炫耀、自鸣得意。“鸣豫”——把自己的快乐喊出来让别人知道。结果呢?凶。因为张扬会招致嫉妒、祸害。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 六二:介于石,不终日,贞吉。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 像石头一样坚定不移,不等到一天结束就能看清形势,坚守正道吉祥。“介于石”——像石头一样坚硬、安稳、不动摇。“不终日”——不用等到一天结束,很快就能做出判断。这一爻讲的是:真正的快乐,来自内心的坚定和敏锐。不被外界干扰,不随波逐流。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 六三:盱豫,悔;迟有悔。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 向上迎合、讨好得来的快乐,会有悔恨;迟疑不决、犹豫不决,也会有悔恨。六三阴爻居阳位,位置不当。它想要快乐,但方式错了——要么讨好上级(盱豫),要么犹豫不决(迟)。两条路,都会悔恨。快乐不是求来的,不是迎合来的,是自己内心的状态。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 九四:由豫,大有得,勿疑,朋盍簪。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 快乐由自己主导,大有收获,不要迟疑,朋友会像簪子聚合头发一样聚拢过来。九四是豫卦的唯一阳爻,是快乐的主导者。它的快乐“由”自己——不由外界决定,不由他人施舍。因为它“大有得”——内心充实、实力雄厚。所以“勿疑”——不要怀疑自己。“朋盍簪”——朋友会像簪子束发一样聚合在你周围。这是真正的“豫”:以实力为底气的从容。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 六五:贞疾,恒不死。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 坚守正道却身患疾病,但能长久存活,不会灭亡。六五是君位,阴爻居阳位,柔弱不正。它“贞”——还在坚守正道,但“疾”——有毛病、有隐患。不过因为能守正,所以“恒不死”——不会灭亡,能苟活下去。这一爻警告:在安乐中不能失去警惕。即使有病,只要守正,就不会死。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 上六:冥豫,成有渝,无咎。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 昏昧的快乐,事情已成但还能改变,没有过错。上六是最高的阴爻,沉溺在快乐中不能自拔——这就是“冥豫”。但它已经走到了尽头,“成有渝”——事情已成定局,但还有改变的可能。只要改变,还能“无咎”。这一爻警告:快乐到昏昧,要及时醒悟,悬崖勒马。</b></p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">  【哲学思维】</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 豫卦的核心哲学是:快乐不是放纵,而是有备而来的从容。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 很多人误解“快乐”,以为快乐就是放纵吃喝、无度玩乐、及时行乐。那是“冥豫”——昏昧的快乐,乐极生悲。真正的快乐,是九四“由豫”——由自己主导的、有实力的、有底气的快乐。你因为努力而成功,所以快乐;你因为准备充分,所以从容;你因为内心充实,所以不需要从外界获取快乐。</b></p><p class="ql-block"><b> 豫卦的第二个哲学命题:顺以动。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> “顺以动”是豫卦的关键。顺应规律而动,才能和悦。逆规律而动,只会痛苦。春天的种子,顺应节气而发芽,是快乐;你非要冬天播种,只有焦虑。工作顺应能力和发展阶段,是快乐;你非要跳级、攀比,只有痛苦。孩子的成长,顺应天性,是快乐;你非要拔苗助长,只有两败俱伤。豫卦的“顺”,是尊重规律、尊重自我、尊重现实。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>豫卦的第三个哲学命题:豫与谦的关系。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 谦卦之后是豫卦。谦卦讲的是“劳谦”——有功劳而谦卑;豫卦讲的是“由豫”——有实力而快乐。先有谦(收敛、积蓄),后有豫(从容、和悦)。没有谦的积累,就没有豫的底气。一个真正谦卑的人,往往是快乐的,因为他不需要证明自己。一个真正快乐的人,往往是谦卑的,因为他不需要炫耀自己。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;"> 豫卦的第四个哲学命题:乐极生悲,豫中思危。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 初六“鸣豫”凶,上六“冥豫”无咎但有危。豫卦一直警告:快乐不能过度、不能张扬、不能昏昧。六五“贞疾,恒不死”——即使在安乐中,也要像有病一样保持警惕。居安思危,才能长治久安。历史上多少王朝,死于“冥豫”——沉溺享乐,忘记危机。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 豫卦的哲学终点是:“豫之时义大矣哉!”——顺应时势的快乐,意义重大。不是什么时候都可以“豫”,要在对的时机、对的方式、对的程度。农闲时可以休息,农忙时不能;成功时可以庆祝,但庆祝完要继续努力;年轻时可以享受,但不要透支未来。把握“时”,才能真“豫”。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;"> 【政治经济】</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 国家治理中的“豫”,是“与民同乐”。孟子问齐宣王:“独乐乐,与人乐乐,孰乐?”齐宣王说:“不若与人。”又问:“与少乐乐,与众乐乐,孰乐?”答:“不若与众。”这就是豫卦的“由豫”——君主的快乐,不是自己独享,而是让百姓也有快乐。古代帝王在丰收之年,与民同乐,举行祭祀、宴饮、歌舞。这就是“先王以作乐崇德”。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 经济周期中的“豫”,是繁荣期的管理。当一个经济体进入繁荣期(豫),政府应该做什么?不是无节制地花钱(冥豫),而是“介于石,不终日”——像石头一样清醒,敏锐地察觉泡沫和风险。然后“由豫”——用繁荣期的积累来“建侯行师”(投资基础设施、教育改革、科技创新)。这样,当衰退来临时,才能“恒不死”。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 企业管理中的“豫”,是松下幸之助说的“水库式经营”。在企业景气的时候,要像建水库一样储备资金、人才、技术。这就是“豫”——“预备”。不是为了囤积,而是为了“顺以动”——当机会来临时,有资源可以调动;当危机来临时,有储备可以抵御。很多企业死在繁荣期——盲目扩张、过度乐观(盱豫、冥豫),结果萧条一来就倒闭。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 个人理财中的“豫”,是“未雨绸缪”。收入高的时候,不要“鸣豫”——炫耀你的收入、买奢侈品、朋友圈晒账单。要“介于石”——像石头一样清醒,知道好日子不一定永远持续。把钱存下来、投资自己、购置资产。这就是“豫”的“预备”之义。等到收入减少或失业时,你才能“恒不死”。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 国际关系中的“豫”,是大国的战略定力。当国家处于上升期(豫),不要“鸣豫”——不要炫耀国力、不要争霸、不要过度扩张。要“介于石,不终日”——保持清醒,敏锐察觉国际局势的变化。要“由豫”——用上升期的资源,做好自己的事,增强综合国力。这样,即使遇到挫折,也能“恒不死”。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">【历史现代】</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 越王勾践的故事,是豫卦的反面教材。勾践被吴王夫差打败后,没有“介于石”,而是“盱豫”——讨好夫差,装作顺从。回国后,他没有真正“由豫”,而是卧薪尝胆,忍辱负重。这是“豫”吗?不,这是“否”。他的“豫”来得太晚了——灭吴之后,他骄傲了,开始杀戮功臣,文种被赐死,范蠡逃走。这就是“鸣豫,凶”。他没有守住“贞疾,恒不死”的警惕,所以越国很快衰落。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 文景之治,是豫卦的正面教材。汉文帝、汉景帝时期,国家进入繁荣期。他们没有“鸣豫”——不建宫殿、不搞排场、不对外扩张。他们“介于石”——像石头一样清醒,知道秦朝二世而亡的教训。他们“由豫”——用繁荣期的积累,轻徭薄赋,与民休息。他们没有“冥豫”——一直保持警惕。所以,文景之治为汉武帝的大一统奠定了坚实基础。这就是“利建侯行师”——前期积累,后期出击。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 开元盛世与安史之乱,是豫卦最典型的案例。唐玄宗前期,励精图治,开创开元盛世——这是“豫”。但后期,他开始“鸣豫”“冥豫”——宠爱杨贵妃,不理朝政,重用奸臣。《长恨歌》写“春宵苦短日高起,从此君王不早朝”——这就是“冥豫”。结果安史之乱爆发,盛世崩塌,唐玄宗逃到四川,杨贵妃被赐死。这就是“凶”。他没有做到“贞疾,恒不死”——在安乐中忘记了危机。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>现代企业中的豫卦:华为的“冬天”哲学。任正非在华为发展最好的时候,写了《华为的冬天》,说“华为的冬天要来了”。这是“介于石”——像石头一样清醒,不“鸣豫”。他要求全体员工“准备过冬”——储备资金、技术、人才。这就是“豫”——预备。结果当美国制裁来临时,华为有芯片备胎、有操作系统备胎,没有倒下。这就是“贞疾,恒不死”——一直保持疾病般的警惕,所以能长久存活。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">反例:安然公司。安然曾是全球最大的能源交易公司,连续六年被《财富》评为“最富创新能力”的公司。它“鸣豫”——太张扬了。它“盱豫”——讨好投资者,做假账。它“冥豫”——沉溺在成功中,看不见风险。结果2001年破产,成为美国历史上最大的破产案之一。这就是豫卦的反面:不“顺以动”,不守“贞”,不“恒不死”,所以轰然倒塌。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">【文学艺术】</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">《诗经·小雅·鹿鸣》,“呦呦鹿鸣,食野之苹。我有嘉宾,鼓瑟吹笙。”这是“豫”的文学表达——君臣宴饮,和乐融融。但这不是放纵的快乐,而是“作乐崇德”——用音乐来推崇德行。宴饮不是为了吃喝,是为了凝心聚力。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">《诗经·大雅·灵台》,“经始灵台,经之营之。庶民攻之,不日成之。经始勿亟,庶民子来。”文王建灵台,百姓像给父亲干活一样踊跃。文王不着急(经始勿亟),百姓反而更积极。这就是“顺以动”——顺应民心,百姓快乐,文王也快乐。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">苏轼的“明月几时有,把酒问青天”,写于被贬密州时。他快乐吗?看似快乐,其实内心苍凉。但他的“豫”,不是来自外在境遇,而是来自内心的豁达。“人有悲欢离合,月有阴晴圆缺,此事古难全。”他认清了规律,所以能“顺以动”——顺应命运的起伏,在困境中保持内心的从容。这是“由豫”——不由外界,由自己。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">贝多芬的《欢乐颂》,是豫卦的音乐化身。席勒的诗“欢乐女神圣洁美丽,灿烂光芒照大地”,加上贝多芬的音乐,表达了人类对欢乐的向往。但贝多芬写这部作品时,已经全聋,生活困顿。他的欢乐不是来自“鸣豫”,而是来自内心的强大。他用音乐告诉世界:真正的欢乐,不受外界剥夺。这就是“由豫,大有得”。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">电影《音乐之声》,玛利亚带着孩子们唱歌、跳舞、演木偶剧,在战争的阴影下创造欢乐。上校一开始不允许孩子们唱歌(“冥豫”的反面——压抑快乐),后来被玛利亚感染,重新找到了家庭的欢乐。他们在阿尔卑斯山上唱“Do-Re-Mi”,那是“雷出地奋”——歌声从大地迸发,振奋人心。这是“豫”的教育意义:快乐不是罪,是力量。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">【生活日常】</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">初六“鸣豫”:你发了年终奖,在朋友圈晒金额;你升职了,请客炫耀;你买了新车,逢人就说。这就是“鸣豫”,凶。为什么凶?嫉妒你的人会恨你,借钱的人会找你,骗子会盯上你。快乐是好事,但别喊出来。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">六二“介于石”:你在股市赚了钱,没有声张,而是冷静分析——这是运气还是能力?你像石头一样不动摇。你很快判断:这只是牛市,不是自己厉害。于是你减仓、落袋为安。这就是“不终日”,不用等到熊市来才知道。守正,吉祥。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">六三“盱豫”:你为了讨好领导,陪笑、敬酒、送礼。你得到了夸奖,得到了小恩小惠,但你心里不踏实。你觉得“快乐”是讨好来的,不是自己挣来的——那是“盱豫”,悔恨。或者你“迟”——机会来了,你犹豫不决,不敢抓住。那也是悔恨。快乐不能靠讨好,也不能靠等待。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">九四“由豫”:你靠自己努力,取得了成绩。你的快乐,不由老板、不由同事、不由外界评价决定。你“大有得”——内心充实,实力雄厚。你不怀疑自己——“勿疑”。你的朋友、同事,自然聚拢在你周围——“朋盍簪”。这就是真正的“豫”。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">六五“贞疾”:你当上了部门经理,但你知道自己能力还有欠缺。你没有骄傲,而是“贞疾”——像有病一样警惕,每天学习、请教、反思。你“恒不死”——虽然不强,但能长久做下去。这是普通人的“豫”——不是最强,但可持续。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">上六“冥豫”:你退休了,整天打麻将、看电视、无所事事。你沉溺在“快乐”中,脑子越来越迟钝。这就是“冥豫”。但“成有渝”——还来得及改变。你去老年大学学书法,去公园打太极,去社区做志愿者。你改变了,所以“无咎”。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">豫卦核心日常智慧是:快乐要有底气,底气来自实力;快乐要有节制,节制来自清醒。 没有实力的快乐,是空中楼阁;没有节制的快乐,是乐极生悲。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">【国际风云】</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">国际关系中的“豫”,是战略定力与危机意识。一个大国在上升期,最忌讳“鸣豫”——炫耀武力、争霸扩张。历史上西班牙、英国、美国都曾“鸣豫”,结果都付出了代价。中国提出“不称霸”“不扩张”,是“介于石”——清醒地知道,炫耀只会招敌,收敛才能长久。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">美国的战略文化中有“天定命运”的傲慢,这是“鸣豫”。结果从越南到阿富汗,一次次陷入泥潭。如果它能在繁荣期“贞疾,恒不死”,保持警惕,也许不会一次次战略失误。但“美国例外论”让它很难做到“介于石”。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">中国的“韬光养晦”,是豫卦的战略运用。在国力不强时,不“鸣豫”;在国力增强时,不“盱豫”(讨好谁);在国力强大后,不“冥豫”(昏睡)。一直“贞疾”——保持危机感,所以“恒不死”。邓小平的“冷静观察、稳住阵脚、沉着应付、韬光养晦、善于守拙、决不当头”,是“豫”的战略表述。不是软弱,是“由豫”——有实力,但不张扬。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">全球化中的“豫”:全球化的黄金时代(1990-2016),是世界的“豫”。各国都在享受和平红利、发展红利。但在此期间,很多国家“冥豫”了——没有解决内部问题,没有为下一次危机做准备。结果2008年金融危机、2020年疫情、2022年战争,让世界进入“否”。如果各国能在“豫”时“贞疾”,也许能更好地应对“否”。这就是“豫之时义大矣哉”——繁荣期如果不做准备,萧条期就会很难过。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">【民俗人文】</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">“豫”字在《说文》中是“象之大者”,大象。大象在中国文化中是瑞兽,象征太平。明清两代,皇帝在天坛祈年殿祭祀时,会演奏《太平之曲》,其中有“象豫”的意象。皇帝要像大象一样,不急不躁,稳重从容。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">“犹豫”一词,与豫卦有关。“犹”是猴子,“豫”是大象。猴子多疑,大象从容。犹豫,就是在两者之间摇摆不定。豫卦六三“迟有悔”——犹豫不决,会悔恨。“犹”是病,“豫”是药。不“犹”,才能“豫”。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">“逸豫”一词,指安乐、安逸。但《尚书》说“位不期骄,禄不期侈”,地位高了容易骄傲,俸禄多了容易奢侈——“逸豫”过度,就变成“冥豫”。豫卦告诫我们:可以“逸豫”,但不能“冥豫”。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">“作乐崇德”是中国文化传统。音乐不只是娱乐,更是教化。古代帝王“功成作乐”——天下太平了,要制作音乐来歌颂功德、教化百姓。这是“豫”的功能——用快乐的形式,传递德行的内容。现在的春晚、国庆晚会,某种程度上延续了这个传统。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">民间智慧“乐极生悲”,就是对豫卦最朴素的解读。老百姓不懂“冥豫,成有渝”,但懂“别高兴得太早”“别笑得太大声,小心牙疼”。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">“未雨绸缪”也是“豫”——预备、事先。《诗经》说“迨天之未阴雨,彻彼桑土,绸缪牖户”——趁着天还没下雨,把门窗修好。这就是豫卦的“预备”之义。老百姓的“晴天修屋顶”,也是这个道理。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">节气中的“豫”:立春。立春是春天的开始,雷声未至,但大地已经在蓄积能量。这时要“豫”——预备春耕、预备一年的计划。农民说“一年之计在于春”,这是“豫”的民间智慧。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">  【尾章总结】</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 豫卦,从“鸣豫凶”到“冥豫无咎”,从自鸣得意到昏昧之乐,画出了一条“快乐”的完整光谱。它告诉我们:快乐不是罪,但快乐的姿态、时机、程度,决定它是福是祸。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 雷出地奋,豫。先王以作乐崇德,殷荐之上帝,以配祖考。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">豫卦给我们的智慧清单:</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>1. 不鸣豫——快乐不要炫耀,张扬招祸。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>2. 介于石——像石头一样清醒、坚定、敏锐。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>3. 不盱豫——快乐不靠讨好,不靠等待。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>4. 由豫——快乐来自内心,来自实力,不由外界决定。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>5. 贞疾——在安乐中保持警惕,像有病一样。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>6. 不冥豫——不沉溺享乐,及时醒悟。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>7. 顺以动——顺应规律而动,才有真正的快乐。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 在这个鼓励“及时行乐”“活在当下”的时代,豫卦是一剂清凉药。它说:可以快乐,但要清醒;可以放松,但要准备;可以庆祝,但别张扬。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 谦卦之后,豫卦。《周易》把这两个卦排在一起,是有深意的。先有谦(积蓄德行),后有豫(享受成果)。没有谦的“劳”,就没有豫的“乐”。没有谦的“卑”,就没有豫的“从容”。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 愿你有“劳谦”的实干,也有“由豫”的从容。愿你介于石,不终日;愿你由自己,朋盍簪。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 雷出地奋,万物振奋。愿你也能,在人生的春天,雷动大地,奋然而起。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> 下一卦:第十七卦 随卦(泽雷随,随时之义大矣哉)。</b></p>