咏二十四节气诗|鹭岛篇•立夏

郭勲陽

<p class="ql-block"><b style="color:rgb(176, 79, 187);">【2026 年5 月 5 日(丙午年三月十九)19:48:41•立夏】</b><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">“‌四时天气促相催,一夜薰风带暑来。‌”</b><span style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">(宋•赵友直‌《立夏》)当春日的最后一缕微风,轻轻拂过鹭岛的海面,立夏,便悄然来了。立夏是二十四节气的第七个节气,也是夏季的第一个节气。此时,北斗星的斗柄指向东南方,太阳到达黄经45°。《历书》说:“</span><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">斗指东南,维为立夏,万物至此皆长大,故名立夏也</b><span style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">。”《月令七十二候集解》也说:“</span><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">立,建始也,夏,假也,物至此时皆假大也。”</b><span style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">明代高濂的《遵生八笺》则写道:“</span><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">孟夏之日,天地始交,万物并秀。</b><span style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">”</span></p><p class="ql-block"> <span style="font-size:15px; color:rgb(22, 126, 251);">古人十分注重立夏礼俗,立夏这天,天子要亲率文武百官在南郊举行隆重的迎夏仪式。夏季在古代别称很多,其中就有</span><b style="font-size:15px; color:rgb(22, 126, 251);">朱雀、朱明、朱夏</b><span style="font-size:15px; color:rgb(22, 126, 251);">等,均为红色。古人以夏季位配南方,而南方五行属火,于是配以红色。史书记载,先秦时期迎夏仪式,君臣一律身着朱色礼服,佩带朱色玉饰,乘坐赤色马匹和朱红色的车子,连车子的旗帜也是朱红色的。</span></p><p class="ql-block"> <span style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">古时候,闽南人有在立夏日将红糟加入面条煮来食用的习俗。糟呈红色,即应节俗,也寓意吉祥。此俗演化到了后来,红糟已被海虾替代,海虾煮熟后也呈红色,表达了同样的心愿。闽南语的“</span><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">虾</b><span style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">”与“</span><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">夏</b><span style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">”谐音,“</span><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">吃虾面</b><span style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">”即“</span><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">吃夏面</b><span style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">”,当地俗话称:</span><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">“立夏吃虾面,吃了袂破病”</b><span style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">(意思是“吃了不生病”) 。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px; color:rgb(22, 126, 251);"> 关于“</span><b style="font-size:15px; color:rgb(22, 126, 251);">夏</b><span style="font-size:15px; color:rgb(22, 126, 251);">”,古代先民们还赋予了更深的意涵和更广的空间。中国史书记载的第一个朝代,就称</span><b style="font-size:15px; color:rgb(22, 126, 251);">“夏朝</b><span style="font-size:15px; color:rgb(22, 126, 251);">”,这是中国历史上的第一个国家,距今四千多年。《尚书·武成》疏曰: “</span><b style="font-size:15px; color:rgb(22, 126, 251);">夏,大也,故大国曰夏。”</b><span style="font-size:15px; color:rgb(22, 126, 251);">《春秋左传正义》说:</span><b style="font-size:15px; color:rgb(22, 126, 251);">“中国有礼仪之大,故称夏;有服章之美,谓之华。”</b></p><p class="ql-block"><span style="font-size:18px;">‌ </span><span style="font-size:15px; color:rgb(22, 126, 251);">按照气象学标准‌,连续5天日平均气温 ≥ 22℃,这5天的第一天即为当年的入夏时间,则2026年厦门早在4月9日就已经入夏了。监测数据‌显示:2026年4月9日至13日,厦门本站日平均气温分别达到22.0℃、24.3℃、24.4℃、24.8℃、25.0℃。4月9日入夏‌,比常年平均入夏时间‌(4月29日),偏早了20天。气象专家还表示,北半球受全球变暖和厄尔尼诺现象的影响,不仅夏季越来越长,气温也越来越高。另据中国天气网统计,1991年至今,我国多地(包括厦门、福州等)的入秋时间正在推迟,这样夏季的时间就会更长了。以厦门为例,2023年入夏时间4月14日,夏季时长211天;2024年入夏时间4月12日,夏季时长220天;2025年入夏时间4月16日,夏季时长212天。所谓“</span><b style="font-size:15px; color:rgb(22, 126, 251);">三春九夏</b><span style="font-size:15px; color:rgb(22, 126, 251);">”,说的正是“</span><b style="font-size:15px; color:rgb(22, 126, 251);">春短夏长</b><span style="font-size:15px; color:rgb(22, 126, 251);">”。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;"> 厦门2026年的夏天,是从山海步道的第一眼金色开始的。沿着蜿蜒的步道拾级而上,空气里浮动着淡淡的甜香——那是五月的相思树开始进入盛花期了。细细密密的小花球,一簇簇、一团团,灿若金绒,铺满了整片山坡。远远望去,如金色的云霞飘落山间,在碧海蓝天的映衬下,热烈而又温柔。</span></p><p class="ql-block"> <span style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">相思树,又名“</span><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">台湾相思</b><span style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">”,在厦门有着特殊的历史地位。1922年‌,植物学家在厦门岛内采集到了相思树标本,说明当时已有自然分布或人工栽培。大规模种植台湾相思树主要集中在 ‌二十世纪五、六十年代‌,为快速恢复厦门植被、保持水土立下了汗马功劳。在1986年厦门市市树评选中,台湾相思树仅次于凤凰木位列第二高票,彰显其深受市民的青睐。而“</span><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">相思</b><span style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">”树名,则蕴含着东方文化中最缠绵的情感。传说战国时期,宋康王夺韩凭之妻,夫妇殉情后,坟头各生大树,枝干相拥,根须交错,世人谓之“</span><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">相思树</b><span style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">”。这树,便成了生死相依的图腾。在闽台地区,相思树更被视为连接海峡两岸的文化与情感纽带。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;"> 走在厦门山海健康步道上,一侧是苍翠的山峦与满目金黄的相思花海,一侧是无垠的大海与远行的船影。风从海上来,穿过花间,带着微咸与清甜。这一刻,你会明白什么叫</span><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">“山海相连,相思成海</b><span style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;">”。</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:15px;"> 厦门的夏天,不似江南的缠绵,也不似北方的凛冽。它是午后的蝉鸣未起之前的那份清爽,是凤凰木还没烧红天边时,先由相思树点亮的金黄序曲</span>。</p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px; color:rgb(22, 126, 251);"> 时维孟夏,序属芳辰,鹭岛晴光正好,山海气韵如新。晓日临波,熏风拂岸,步云栈而望沧溟,循花径而寻幽境。相思满树,香染衣襟,层峦叠翠,海阔天遥。感节候之更迭,赏一城之清嘉,漫成一律,以纪鹭岛之初夏……</b></p><p class="ql-block"><b>七律·立夏走鹭岛山海步道观相思花海</b></p><p class="ql-block"> 文/勲陽</p><p class="ql-block">薰风昨夜拂芳洲,海甸新晴豁远眸。</p><p class="ql-block">云栈蜿蜒连碧岭,繁花烂熳绕清畴。</p><p class="ql-block">相思十里幽香远,沧海千重晓日浮。</p><p class="ql-block">莫道春归无觅处,一城初夏自风流。</p> <p class="ql-block"><b style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;">视频</b><span style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:15px;">•厦门初夏时节的山海健康步道与相思花海</span></p> <p class="ql-block"><a href="https://www.meipian.cn/5cy3i1iz" target="_blank">今日立夏|一夜熏风送春去,万物并秀迎夏来</a>(链接:本号2025年立夏文章)</p>