乔应甲楹联艺术全国论坛纪要系列文献 (十一②)

田园蕴梦

<p class="ql-block"> <b>从《半九亭集》联</b></p><p class="ql-block"><b> 说到明季仕人的用世心态</b></p><p class="ql-block"><b> 殷 宪</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;"> 【山西省楹联艺术家协会副主席大同大学教授】</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">注:</b><i style="font-size:15px;">文续→&lt;乔应甲楹联艺术全国论坛纪要系列文献 (十一①)&gt;</i></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">翟公门外宜罗雀; </b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">陶令园中好劝杯。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">彭泽折腰,孰与林间捧腹;</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">流光似箭,何如月下飞觞。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">门栽陶柳浓荫敷;</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">园种邵瓜野味长。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">花气薰人白社可无陶令酒;</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">春光满眼青门堪种邵平瓜。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">种树书成,门栽多柳希元亮;</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">传家经在,身卧东山慕谢安。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">笑范蠡浮生碌碌,南山南,北山北,屏石伴云,不使世人知住处;</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">羡渊明遁世飘飘,觉今是,悟昨非,中车野服,早寻荒径静初心。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">靖节荒径归去有辞非妄语;</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">文清居近读书无录不名言。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">绶带轻裘,羊叔子今生不梦;</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">葛巾野服,陶渊明再世相逢。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">居世出尘,依稀彭泽陶元亮;</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">安贫乐道,仿佛稽山贺季真。</b></p><p class="ql-block"> 陶渊明"归去来"、"东篱采菊"、"不为五斗米折腰"、"门前五柳"等典故尽人皆知,不必再说什么。上引这些对联中又引出了另一些典故,如汉廷尉崔公"门可罗雀",秦东陵邵平长安"城东种瓜",晋谢安"身卧东山",越范蠡"泛舟五湖",明薛瑄《读书录》,唐贺知章安贫乐道,等等。</p><p class="ql-block"> 此外还有用屈原、向秀典的:</p><p class="ql-block"> <b style="font-size:15px;">风月无边向子堪寻追五岳;</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;"> 公卿久谢屈平欲吊问三湘。</b></p><p class="ql-block"> 用苏东坡、欧阳修典的:</p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">赤壁临江流芳剩有闲风景;</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">醉翁具酒乘兴无可卜夜游。</b></p><p class="ql-block"> 用上古许由"颖水洗耳"、巢父"上流牵牛"、夏末卞随务光投水、商时伯夷叔齐让位、善卷先生洞居(钟山逸叟则为明人《封神演义》作者许仲琳)以及庄老神交、孔颜心契等典故的有:</p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">许由颖水人争慕,</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">巢父上流世所稀。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">口当缄则绒,金人背上铭千古;</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">耳可洗则洗,巢父枝头醒万年。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">伯夷叔齐,正气凛同日星贯;</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">卞随务光,一死渺若鸿毛轻。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">庄老神交,自有同人气象;</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">孔颜心契,难忘克己工夫。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">庄周钩濮水,著书寓言辞腐鼠;</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">贾谊之长沙,痛苦流涕见忠心。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">静念田园,春早菲,秋晚菘,仍交付钟山病叟;</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">适情山水,冬披裘,夏服葛,窃比于善卷先生。</b></p><p class="ql-block"> 用两汉魏晋"贾谊之谪"、"班超封侯"、宗少文、庞德公轶事、"三叟说寿"、孔稚珪"北山移文"典的有:</p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">白犊可牵,谁知贾谊三年谪;</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">青山在望,那管班超万里侯。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">茅屋堪眠,梦来滩上逢严子;</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">竹林成趣,坐向窗前忆许由。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">宗少文卧游室,而丝桐振响;</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">庞德公登鹿门,而江汉澄清。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">五夜独眠,三叟可来问寿;</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">南窗寄傲,北山不必移文。</b></p><p class="ql-block"> 用魏晋以后王徽之"乘兴之舟"、吕安"千里命驾"、阮籍狂疏、稽康懒散、唐裴度之宅典的有:</p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">子猷舟一时乘兴;</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">吕安驾千里相从。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">疏逾步兵,官拙及关将隐矣;</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">懒过中散,时违叹鲁美归欤。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">窗草多情,装点仿裴晋公庄外;</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">蝈鸣成趣,闹喧类孔稚圭庭前。</b></p><p class="ql-block">三.遣词属对方面值得称道之处。</p><p class="ql-block"> 乔应甲的联作,由于其中有许多是联句,所以即使是在对联中也有一些不合联律。在创作手法上总的来说是"理"胜于"情",显得直白了些。但是其中也不乏为数可观的妙语、佳联。</p><p class="ql-block">(1)<b>直白平实而佳者如</b>:</p><p class="ql-block"> <b>水流任急境常静;</b></p><p class="ql-block"><b> 花落虽频意自闲。</b></p><p class="ql-block">——佳在闹中求静。</p><p class="ql-block"> <b>无地堪逃,闲眠颇得懒翁趣;</b></p><p class="ql-block"><b> 有天可庇,屏迹何劳蜗角争。</b></p><p class="ql-block">——佳处在"无地堪逃";"有天可庇"。无官一身轻,方可懒睡;屏迹物外自有苍天庇善类。</p><p class="ql-block"> <b>草径新开,斋前苔石为衾枕;</b></p><p class="ql-block"><b> 柴门半掩,阶下竹松照肺肝。</b></p><p class="ql-block">——辞稳而气正。</p><p class="ql-block"> <b>义命当安,万事总之归梦幻;</b></p><p class="ql-block"><b> 箪瓢可乐,一身何必计行藏。</b></p><p class="ql-block">——虽以道义为己任,却是仕途多舛,当安而不安,但万物终归于静。看开,放下,或行或藏,随遇而安。</p><p class="ql-block"><b>(2)句有奇气者如: </b></p><p class="ql-block"> <b>满园春色影参差,绿树荫中鸟道;</b></p><p class="ql-block"><b> 空谷足音声断续,白云深处人家。</b></p><p class="ql-block">——春色而有影,影在绿树荫中。鸟穿鸣于扶疏之间,树荫便是鸟道,亏他能想得出。此联精绝处在"鸟道"二字。</p><p class="ql-block"> <b>农圆营生愧乏盘飧供客馔;</b></p><p class="ql-block"><b> 朋侪纷集聊呼山鸟当琴声。</b></p><p class="ql-block">——归田而"愧乏盘飧供客馔",了无新意。有朋而无乐,"聊呼山鸟当琴声",便是神来之笔了。</p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">临园独步吟诗章,半拙半工,恰似青云道上;</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:15px;">绕径闲行看花事,乍开乍落,何异黄梁梦中。</b></p><p class="ql-block">——有半联可佳,便是佳联,此联则是上半下半俱佳,诚可谓是大佳矣。诗章半工半拙,其喻已切,宦绩半工半拙便是奇中见切了。下联以乍开乍落喻花事,春促可惜,春之促犹卢生黄梁梦之促,亦犹乔生仕宦之匆匆也。</p><p class="ql-block"><b>(3)妙语联珠,妙趣横生者如:</b></p><p class="ql-block"> <b>竹摇明月影参差,双清可对;</b></p><p class="ql-block"><b> 雁叫中秋声断续,两脚空忙。</b></p><p class="ql-block">——竹清月清,"双清可对",工稳而有新意,雁阵摩天,"两脚空忙",则是大巧大奇。</p><p class="ql-block"> <b>空谷足音,云对丹涧非人世;</b></p><p class="ql-block"><b> 牧童指点,月荫青帘是酒家。</b></p><p class="ql-block">——此联妙在"空谷足音"、"牧童指点"八字。足音对指点,初看词性不合,但细细品味,足、指、音、点,都可用作名词,足对指,音对点,合铆合榫。</p><p class="ql-block"> 余如</p><p class="ql-block"><b>"举足园亭,往来石道草妨步;</b></p><p class="ql-block"><b> 游心邺架,出入何妨竹碍冠",</b></p><p class="ql-block"><b>"到处题诗,笔底兴缘花影动;</b></p><p class="ql-block"><b>逢人浮白,杯中欢为鸟声留",</b></p><p class="ql-block"><b>"自鉴自修,宁教白屋垂青史;</b></p><p class="ql-block"><b>知休知足,莫使青山笑白头",</b></p><p class="ql-block"><b>"山岫间,苍狗白衣,不尽云中境界;</b></p><p class="ql-block"><b>竹窗外,蝉鸣鸦噪,方知静里乾坤"</b>,</p><p class="ql-block">都是佳联,值得称道。</p><p class="ql-block">(作者为山西省楹联艺术家协会副主席、大同大学教授)</p>