<p class="ql-block">椤木石楠赋 xks0424c</p><p class="ql-block">丙午暮春,谷雨既过,霁日初晴。</p><p class="ql-block">余行于长宦溪畔,远眺涧边,忽见一树,亭亭若玉盖擎天,皛皛如雪云栖岭。</p><p class="ql-block">心异之,趋而往观,以究其情。</p> <p class="ql-block">其树高四丈余,冠展二丈许,干挺云霄,枝横苍空。</p><p class="ql-block">碧叶叠翠层层,纷呈流辉;</p><p class="ql-block">玉花攒聚簇簇,积素堆琼。</p><p class="ql-block">仰之若素练垂空映四野,望之疑瑶台降雪堆绿丛。</p><p class="ql-block">近而察之,胸径合抱两围之粗,褐皮皴裂状如龙鳞,虬根盘结形似蛟龙。</p><p class="ql-block">树龄逾百岁,巍然立于涧畔,若耆老拄杖,立观沧桑,静默无声。</p> <p class="ql-block">适有山翁杖藜而过,见余仰观,笑曰:“此木俗呼椤木钉,药名贵州石楠,黔人呼为千年红。幼枝初发,黄赤若丹砂,老成则紫褐转灰,形似泡桐。幼树枝干,密生硬刺,其形如钉,坚逾铁石,埋土经年不腐,锋芒犹利,故山民呼此俗名。吾乡多此木,尝植于墓头,以为镇守而长青;故老树大木,一二百年者,不绝于山中也。”</p> <p class="ql-block">余闻之,抚树而叹。</p><p class="ql-block">翁复言:“溯厥渊源,石楠古称石南。</p><p class="ql-block">始载于《别录》,垂一千八百年。</p><p class="ql-block">时珍释名曰:“生石间向阳处”,其号以传。</p><p class="ql-block">后增木旁,从乎植物之典。</p><p class="ql-block">洎乎光绪丁未,法兰西植物师莱维勒氏,采黔中标本,故定名贵州石楠。</p><p class="ql-block">于是本草增辉,山木繁衍。</p><p class="ql-block">盖其根扎岩隙,花凌碧涧,虽处僻壤,名达寰县。</p><p class="ql-block">岂非造化之珍,风土之选耶?”</p> <p class="ql-block">翁语引人入胜,又指其枝叶曰:“君观其叶,革质坚厚,形若卵状而尾尖,侧脉十对结如网,缘生刺齿而分明,虽经霜雪不凋零。</p><p class="ql-block">其花发于四五月间,正当春深夏浅,一树皑皑,如雪覆枝,观者莫不驻足动情。</p><p class="ql-block">复伞房之花序,攒簇枝头,径可五寸,形似玉盘堆绿丛;朵朵白瓣五出,卵形而微缺,若玉蝶栖枝,小巧玲珑。</p><p class="ql-block">雄蕊绿白二十枚,短于花瓣,貌若吴钩列阵,药点紫褐,长圆之形。</p><p class="ql-block">雌蕊立于中央,子房上位,花柱头状,二三合生。</p><p class="ql-block">至深秋果熟,初青渐黄,转为丹赤,及冬则紫黑如漆豆,食之淡淡甘中带沙,饥馑歉岁充饥可行。</p><p class="ql-block">中有种子二三,卵形褐色,藏于琼浆之内,以待春风。”</p> <p class="ql-block">翁言未竟,余心驰骋。</p><p class="ql-block">复问其用,翁曰:“此木之功,岂独观赏之流行哉?</p><p class="ql-block">其根与叶,入药亦盛。</p><p class="ql-block">味辛而苦,性平不燥,能清热解毒,除湿热之侵,止泻痢之症。</p><p class="ql-block">乡人每患风热、痈肿、跌打诸伤,辄取此木为药用。</p><p class="ql-block">至若匠人取材,质地坚硬。</p><p class="ql-block">可制车轮,堪为器柄。</p><p class="ql-block">经久不损,皆赞耐用。</p><p class="ql-block">种子榨油,制皂则腻若羊脂;</p><p class="ql-block">燃灯照夜,流光则灿若晨星。”</p> <p class="ql-block">余闻而叹曰:“一木之微,而利物若此,可谓厚仁。”</p><p class="ql-block">翁曰:“然。此木尤善净尘滓、御毒气,植于通衢市井之中,能吸浊而吐清芬,减噪音而安宁人。</p><p class="ql-block">春夏之交,繁花招蜂蝶之纷至;</p><p class="ql-block">秋冬之际,丹果饲雀禽之穿阵。</p><p class="ql-block">其于生态之功,盖非言语所能尽也。”</p> <p class="ql-block">余徘徊树下,仰观其冠如盖蔽日,俯察其根如磐固土。</p><p class="ql-block">念此木生于山野之间,不择沃瘠,不避风雨。</p><p class="ql-block">春发丹枝,夏披素蕊,秋垂绛实,冬藏玄珠。</p><p class="ql-block">四时各有其美,终岁不改其青。</p><p class="ql-block">其刺如钉,固守本真以自卫;</p><p class="ql-block">其花如雪,自成高洁而韵清。</p><p class="ql-block">虽无夭夭桃李之艳,亦无拂拂杨柳之姿,而巨盖之荫,坚贞之性,利物之功,盖有君子之德风焉。</p> <p class="ql-block">昔者屈原赋橘,称其“受命不迁”;</p><p class="ql-block">陶潜咏松,美其“独秀霜林”。</p><p class="ql-block">今观此木,其坚贞可比松柏,其洁净可方梅菊,其济世之功,又不让蒲艾兰馨。</p><p class="ql-block">然生于僻野,不为人知;</p><p class="ql-block">长于墓侧,多被俗轻。</p><p class="ql-block">岂非怀才抱德者,往往隐于草泽,而世人莫之识用耶?</p> <p class="ql-block">暮色渐合,山翁别去。</p><p class="ql-block">余独立树下,清风徐来,花影摇摇,万千思绪。</p><p class="ql-block">仰见枝头素雪,与天际微星相映,俯见临水照影,不觉神思杳然。</p><p class="ql-block">因念天地生物,各有其美,唯在知者可用物,识者可赏玩。</p><p class="ql-block">归而记其所见,以告夫世之好草木者,庶几此木之不终湮没于荒烟蔓草间也。</p><p class="ql-block">是为赋。</p> <p class="ql-block">《椤木石楠歌》xks0424c</p><p class="ql-block">谷雨甫过涧边行,长宦溪黛水清清。</p><p class="ql-block">忽见桥头树参天,冠如巨盖郁葱葱。</p><p class="ql-block">千枝缀玉疑春雪,万团覆霜映碧空。</p><p class="ql-block">临水照影自清绝,素练横波隐复明。</p><p class="ql-block">游鱼不识清玉团,竞逐芳尘出没中。</p><p class="ql-block">或衔落瓣作冰饮,或绕空香舞不停。</p><p class="ql-block">一树婆娑漾碧波,九天姑射堕琼瑛。</p><p class="ql-block">渔郎隔岸遥相问:此是梨花是金樱?</p><p class="ql-block">山翁拄杖到花前,笑答此乃椤木钉。</p><p class="ql-block">老干苍褐皮皴裂,幼枝黄赤钉刺生。</p><p class="ql-block">叶厚革质长倒卵,两面光亮翠青青。</p><p class="ql-block">先端尾尖缘有齿,侧脉十对结网形。</p><p class="ql-block">密生抱枝叠层层,历尽风霜不凋零。</p><p class="ql-block">深秋果熟累累中,初青渐黄转丹红。</p><p class="ql-block">入冬紫黑如漆豆,淡甘带沙食难成。</p><p class="ql-block">内蕴种子二三粒,卵形褐色硬铮铮。</p><p class="ql-block">喂得饥鸟饱枯肠,携子远播待春风。</p><p class="ql-block">此花元是神仙种,千载未曾改芳容。</p><p class="ql-block">不向洛阳争宠爱,偏安溪涧守清泠。</p><p class="ql-block">我立溪桥凝望久,鱼群聚散涟漪生。</p><p class="ql-block">惟余雪影映苍穹,期待月明一色融。</p> <p class="ql-block"><span style="font-size:15px;"> (以上照片摄于长宦村xks0424)</span></p> <p class="ql-block">《椤木石楠铭》xks0424c</p><p class="ql-block">刺若铁钉,硬骨铮铮。</p><p class="ql-block">花似雪团,簇簇覆丛。</p><p class="ql-block">叶如碧玉,终岁青青。</p><p class="ql-block">闽山谷雨后,临水照花明。</p><p class="ql-block">素蕊堆千雪,游鱼啄碎琼。</p><p class="ql-block">可以疗湿热,泻痢停。</p><p class="ql-block">无牡丹之妖艳,有荚蒾之雍容。</p><p class="ql-block">闽疆百岁钉,黔岭千年红。</p><p class="ql-block">野老云:“何陋之成?”</p> <p class="ql-block"><span style="font-size:15px;"> (以上视频制作于xks0424)</span></p>