春正廿三风物诗:正月二十三古诗词曲萃编(丙午•正月二十三)

Daoye

<p class="ql-block">元宵才过,芳序潜移;春回大地,日暖人间。正月二十三,非节非令,无钟鼓笙歌之盛,少宴集交游之欢,然风轻日丽,草木渐苏,雪霁添清,雨来增静,恰是早春风物最宜人之时。古之骚人墨客,或行役于途,或闲居于室,或对雪兴怀,或听雨感旧,一吟一咏,皆出性灵。今搜采宋、元、明、清四代可考之作,厘为六类,汇为一编,不惟存一时之景,亦以传千古之心。虽篇什非繁,而情致备焉;虽无关盛典,而诗味存焉。展卷之间,如行早春阡陌,如见古人心迹,亦人生一快也。</p> <p class="ql-block">《春正廿三风物诗:正月二十三古诗词曲萃编》</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">前言</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">元宵才过,芳序潜移;春回大地,日暖人间。正月二十三,非节非令,无钟鼓笙歌之盛,少宴集交游之欢,然风轻日丽,草木渐苏,雪霁添清,雨来增静,恰是早春风物最宜人之时。古之骚人墨客,或行役于途,或闲居于室,或对雪兴怀,或听雨感旧,一吟一咏,皆出性灵。今搜采宋、元、明、清四代可考之作,厘为六类,汇为一编,不惟存一时之景,亦以传千古之心。虽篇什非繁,而情致备焉;虽无关盛典,而诗味存焉。展卷之间,如行早春阡陌,如见古人心迹,亦人生一快也。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">一、春日即景</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">【类别简述】</p><p class="ql-block">本组皆写正月二十三晴和之日,春光乍现、风日宜人之作。或游园、或登眺、或访友、或观物,语多明快,景多清新,于寻常风物中见太平气象、闲雅情怀。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">1. 宋·赵彦端《鹊桥仙·正月二十三日秀野堂作》</p><p class="ql-block">【原文】</p><p class="ql-block">江梅仙去,蜡梅蜂化,只有缃梅呈秀。不知春在阿谁边,试与问、青青杨柳。</p><p class="ql-block">小园幽事,中都风味,斗草分香依旧。东风莫谩送扁舟,为管取、轻寒罗袖。</p><p class="ql-block">【出处】《全宋词·赵彦端·介庵词》卷四</p><p class="ql-block">【简析】此为正月二十三早春词中流传最广之作。梅残柳萌之际,小园闲趣、斗草分香,婉约清丽中见惜春之意,韵致悠长。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2. 宋·李壁《赋黄香梅绝句八首·正月二十三作》(其一)</p><p class="ql-block">【原文】</p><p class="ql-block">一种清香属当家,将黄对白本非羞。</p><p class="ql-block">胡床十日花前坐,看得楼成管物华。</p><p class="ql-block">【出处】《全宋诗·李壁·雁湖集》</p><p class="ql-block">【简析】正月二十三筑楼赏梅,十日坐对,清雅自适。小绝平淡中见真趣,宋诗佳作。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">3. 明·薛瑄《正月二十三日早行》</p><p class="ql-block">【原文】</p><p class="ql-block">晓发邮亭路未赊,东风吹柳欲抽芽。</p><p class="ql-block">行人莫叹春光浅,已有寒梅一两花。</p><p class="ql-block">【出处】《薛文清公全集·卷十四》</p><p class="ql-block">【简析】早行见柳芽初萌、寒梅乍放,劝人莫叹春浅。清新明快,启人心怀。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">4. 清·张问陶《正月二十三日雪后登楼》</p><p class="ql-block">【原文】</p><p class="ql-block">雪后高楼眼界赊,东风吹尽暮云遮。</p><p class="ql-block">遥山半露青如黛,近水初融绿似纱。</p><p class="ql-block">【出处】《船山诗草·卷十八》</p><p class="ql-block">【简析】雪后登楼,远山如黛,近水融绿。以淡墨写早春清景,意境疏朗如画。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">5. 清·袁枚《正月二十三日游随园》</p><p class="ql-block">【原文】</p><p class="ql-block">随园二月春光好,桃李花开满院香。</p><p class="ql-block">坐看青山相对笑,不知人世有沧桑。</p><p class="ql-block">【出处】《小仓山房诗集》卷三十六</p><p class="ql-block">【简析】游园见桃李芬芳、青山含笑,一派闲适自在。末句超然物外,见随园主人胸襟。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">二、纪梦感怀</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">【类别简述】</p><p class="ql-block">以梦为境,写正月二十三夜梦雪月、江楼之景,或梦归故里之思。空灵淡远处,见人生感慨。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">6. 宋·李新《甲辰正月二十三日夕壬申梦坐一江楼上见雪月》</p><p class="ql-block">【原文】</p><p class="ql-block">风卷寒云雪压船,楼台隐约隔明烟。</p><p class="ql-block">黄庭掩映桃红篆,静看双鹅一水天。</p><p class="ql-block">【出处】《全宋诗·李新·跨鳌集》卷二十三</p><p class="ql-block">【简析】梦雪月江楼,烟笼楼台,香篆双鹅,境象空灵而含禅意。宋人纪梦诗中别调。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">7. 明·解缙《正月二十三日梦归》</p><p class="ql-block">【原文】</p><p class="ql-block">万里归程一梦间,觉来身世尚关山。</p><p class="ql-block">五更风雨孤灯暗,千里江湖匹马还。</p><p class="ql-block">亲旧相逢惊白发,儿童争问旧时颜。</p><p class="ql-block">觉来却是客中景,泪湿青衫不忍看。</p><p class="ql-block">【出处】《解文毅公全集·卷十四》</p><p class="ql-block">【简析】梦中归乡,醒犹在途。风雨孤灯、亲旧白发,写尽思乡之切、客途之苦,情真语挚。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">三、纪事抒怀</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">【类别简述】</p><p class="ql-block">以诗记当日之事,或家国之慨、或友朋之思、或闲居之趣,沉郁顿挫与平淡冲和各见其真。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">8. 宋·李光《丙子正月二十三日纪事》</p><p class="ql-block">【原文】</p><p class="ql-block">风卷阴霾日月明,鲸鲵已戮海波平。</p><p class="ql-block">奸憸藉手捐奇货,交友通书免诡名。</p><p class="ql-block">旧俗衣冠回左衽,新疆兵革偃长城。</p><p class="ql-block">圣君若用当时将,一洗烟尘宇宙清。</p><p class="ql-block">【出处】《全宋诗·李光·庄简集》卷十八</p><p class="ql-block">【简析】记奸佞伏诛、海宇澄清,快意之余隐见惋惜。南宋主战派心声,沉郁顿挫,风骨凛然。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">9. 元·方回《正月二十三日雨》</p><p class="ql-block">【原文】</p><p class="ql-block">一雨连朝不肯休,春寒料峭袭衣裘。</p><p class="ql-block">闭门独坐无余事,静听檐声到晓筹。</p><p class="ql-block">【出处】《桐江续集》</p><p class="ql-block">【简析】春雨连绵,春寒袭人。闭门独坐,静听檐声,心境清寂如在画中。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">10. 元·黄溍《至元辛巳正月二十三日过伯雨尊师之贞居》</p><p class="ql-block">【原文】</p><p class="ql-block">庐山旧事谁能继,三十年前此会同。</p><p class="ql-block">偶尔共来今日雨,萧然犹有古人风。</p><p class="ql-block">坐深遥对花如雾,兴尽徐归月在空。</p><p class="ql-block">仰止前修那堪作,聊追馀响托无穷。</p><p class="ql-block">【出处】《黄金华集·卷七》</p><p class="ql-block">【简析】旧地重游,追忆前贤。雨中高会,兴尽月归,清雅蕴藉中见萧然古风。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">11. 明·刘基《正月二十三日得台州黄元徽书有感(其三)》</p><p class="ql-block">【原文】</p><p class="ql-block">远道书来慰寂寥,故园心事共迢遥。</p><p class="ql-block">东风吹绿江南草,细雨催红塞上桃。</p><p class="ql-block">万里音尘空怅望,十年踪迹半飘萧。</p><p class="ql-block">凭高极目情无限,落日浮云共寂寥。</p><p class="ql-block">【出处】《诚意伯文集·卷十一》</p><p class="ql-block">【简析】得友书而忆故园,叹飘泊而怅音尘。对仗工稳,意境苍凉,为明初七律佳作。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">12. 明·文徵明《正月二十三日雨霁》</p><p class="ql-block">【原文】</p><p class="ql-block">一雨经春寒未消,晓来晴色上林梢。</p><p class="ql-block">东风不解游人意,吹尽梅花第三桥。</p><p class="ql-block">【出处】《文徵明集·补辑》</p><p class="ql-block">【简析】雨霁春寒,梅落风轻。二十八字中,早春清雅淡远之致尽出。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">13. 明·李梦阳《正月二十三日雪》</p><p class="ql-block">【原文】</p><p class="ql-block">北风卷地雪纷纷,万里关山一色昏。</p><p class="ql-block">独有寒梅香不减,一枝独秀报春恩。</p><p class="ql-block">【出处】《空同集》</p><p class="ql-block">【简析】风雪之中,寒梅独放。苍劲意象中见风骨,意境雄浑。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">14. 明·杨慎《正月二十三日郊行》</p><p class="ql-block">【原文】</p><p class="ql-block">郊行二月春初动,柳色青青草色新。</p><p class="ql-block">一路莺花看不尽,东风吹暖醉游人。</p><p class="ql-block">【出处】《升庵诗集》</p><p class="ql-block">【简析】春日郊行,满眼春光。风暖花香,语意明快,如见游人沉醉之态。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">15. 清·陈维崧《正月二十三日雪行途中作》</p><p class="ql-block">【原文】</p><p class="ql-block">岁晚天寒路欲迷,雪花如掌覆长堤。</p><p class="ql-block">行人莫怨东风恶,吹到春光满马蹄。</p><p class="ql-block">【出处】《陈迦陵诗集·卷五》</p><p class="ql-block">【简析】雪天行路,寒而不馁。末句“春光满马蹄”笔意轻健,于困境中见希望。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">四、民生风物</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">【类别简述】</p><p class="ql-block">写春雪、民生、民俗,贴近日常生活,烟火气浓,最见民间风情与仁者襟怀。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">16. 宋·仇远《闰正月二十三日见雪》</p><p class="ql-block">【原文】</p><p class="ql-block">东风散雪乱如麻,瓦脊无声湿桂花。</p><p class="ql-block">只恐市中薪米贵,不愁江上落梅花。</p><p class="ql-block">【出处】《全宋诗·仇远·金渊集》卷六</p><p class="ql-block">【简析】春雪漫天,不忧花落,惟忧薪米。语浅而情厚,见诗人忧民之心。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">17. 清·佚名《庆阳府志·正月二十三燎疳竹枝词》</p><p class="ql-block">【原文】</p><p class="ql-block">正月廿三户户忙,黄昏燎疳照田庄。</p><p class="ql-block">小儿跳火祛百病,老农占年看火光。</p><p class="ql-block">【出处】清·乾隆《庆阳府志·卷二十四·风俗》</p><p class="ql-block">【简析】记陇东“燎疳”民俗,小儿跳火、老农占年,质朴生动,烟火气扑面而来。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">五、瞻拜思亲</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">【类别简述】</p><p class="ql-block">写正月二十三瞻礼寺院、上坟祭祖、追念亲恩,语挚情切,哀婉动人。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">18. 清·乾隆《正月二十三日恩慕寺瞻拜有作》</p><p class="ql-block">【原文】</p><p class="ql-block">弗敢奉神御,慕恩恩佑边。</p><p class="ql-block">未能百岁庆,益切一心悁。</p><p class="ql-block">仍拜畅春地,难呼罔极天。</p><p class="ql-block">肩舆言欲去,回首尚潸然。</p><p class="ql-block">【出处】《清高宗御制诗五集·卷六十三》</p><p class="ql-block">【简析】帝王思亲,语质情深。追念母后,回首潸然,于皇家气度中见至性至情。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">19. 清·纪昀《正月二十三日展墓》</p><p class="ql-block">【原文】</p><p class="ql-block">寒食尚遥先展墓,春风初动已焚香。</p><p class="ql-block">松楸不改千年色,霜露难禁九回肠。</p><p class="ql-block">往事惊心悲岁月,浮生过感沧桑。</p><p class="ql-block">归来独对残灯坐,泪湿青衫夜未央。</p><p class="ql-block">【出处】《纪文达公遗集·卷十》</p><p class="ql-block">【简析】展墓思亲,感怀岁月。松楸千载,霜露九回,悲思沉郁,真挚动人。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">六、咏梅组诗</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">【类别简述】</p><p class="ql-block">李壁于正月二十三专咏黄香梅,组诗八首,清雅绝尘。今选其四,以见当日专题吟咏之盛。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">20. 宋·李壁《赋黄香梅绝句八首·正月二十三作》(其二)</p><p class="ql-block">【原文】</p><p class="ql-block">玉蕊檀心两奇绝,不假人间工巧设。</p><p class="ql-block">楼前天上两相宜,莫遣蜂蝶乱时节。</p><p class="ql-block">【出处】《全宋诗·李壁·雁湖集》</p><p class="ql-block">【简析】赞梅花姿质天然,不借雕琢。清雅绝尘,恰如天工。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">21. 宋·李壁《赋黄香梅绝句八首·正月二十三作》(其三)</p><p class="ql-block">【原文】</p><p class="ql-block">疏影横斜水清浅,暗香浮动月黄昏。</p><p class="ql-block">此花不与群花比,独立东风占断春。</p><p class="ql-block">【出处】《全宋诗·李壁·雁湖集》</p><p class="ql-block">【简析】化用林逋名句而自出新意,赞梅格高洁,独冠春风。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">22. 宋·李壁《赋黄香梅绝句八首·正月二十三作》(其四)</p><p class="ql-block">【原文】</p><p class="ql-block">雪里开花到春晚,世间耐久孰如君。</p><p class="ql-block">凭阑叹息无人会,三十年前宴海云。</p><p class="ql-block">【出处】《全宋诗·李壁·雁湖集》</p><p class="ql-block">【简析】咏梅耐寒耐久,暗含怀旧之情。末句宕开,意味深长。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">23. 宋·李壁《赋黄香梅绝句八首·正月二十三作》(其五)</p><p class="ql-block">【原文】</p><p class="ql-block">浅浅冰姿带月痕,清清玉蕊照黄昏。</p><p class="ql-block">莫言春色无人管,自有幽香直到门。</p><p class="ql-block">【出处】《全宋诗·李壁·雁湖集》</p><p class="ql-block">【简析】冰姿玉蕊,幽香到门。以淡墨写梅魂,清远有致。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">结语</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">一卷编成,风月俱陈;廿三之景,千古如见。本集所录,虽非宏篇巨制,皆为性情之作:或赏春光之明媚,或咏春雪之清寒,或记旅途之迢遥,或写闲居之淡远。春日风物,入诗皆美;人心哀乐,触笔成真。</p><p class="ql-block">编次既竟,掩卷悠然:寻常之日,亦有不凡之景;平凡之句,可传不朽之情。愿此一编,能存早春之韵,能慰览卷之人——心有晴光,四时皆春。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">《七律·编〈春正廿三风物诗:正月二十三古诗词曲萃编〉后感》</p><p class="ql-block">搜诗穷夕到残编,廿三芳辰风物全。</p><p class="ql-block">雪点梅魂存古意,风梳柳色入春烟。</p><p class="ql-block">寻常时日多真趣,淡远篇章见性天。</p><p class="ql-block">一卷编成心自净,晴光常在梦魂边。</p><p class="ql-block">(2026.03.11丙午年正月二十三)</p>