【雅韵征联】④律诗对仗

元其

<p class="ql-block"><b>编者按:</b></p><p class="ql-block">此文系根据网文改编。请注意黑体部分,内容涉及到若干对仗的评判标准,供评审人员和诗词作者们参考。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>对仗的基本含义</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">对仗,也称对偶、排偶,是律诗和骈体文的重要特征,指字数相同、词性相同或相近、意义相关、平仄相反的两个句子。</p><p class="ql-block">根据近体诗规则,五言律诗和七言律诗共八句四联,其中的颔联(第三、四句)与颈联(第五、六句)必须对仗;长律(排律)除首尾两联外,中间各联也均须对仗;绝句没有必须对仗的要求。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>发展历程</b></p><p class="ql-block">“仗”最初是指兵器,“对仗”的本意是指两两相对的整齐仪仗。近体诗发展过程中,将两组对仗的句子固定在一首诗中间的位置,使其起到“承”和“转”的作用,直到南北朝才基本完成。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>基本特征</b></p><p class="ql-block">近体诗要求是:五、七言律诗的八句四联中,中间的颔联和颈联须为对仗句;长律除首尾两联外,中间各联也均须对仗;绝句不必对仗。</p><p class="ql-block">对仗规则归纳起来包括:第一,出句和对句的平仄相对立;第二,出句的字和对句的字不能重复;第三,从句式上看,句型、词组等的语法结构要相同;第四,从词语角度看,对仗词语的词性要属于同类。</p><p class="ql-block"><b>此外,律诗中间两联所写的内容、感觉、情调、笔法、角度、虚实都要有变化,不能雷同重复,对仗句式也尽可能有别。</b></p> <p class="ql-block"><b>对仗的分类</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px;">对仗是律诗的重要特征,其工巧与否直接影响诗歌的艺术水平。但律诗的对仗不像平仄那样严格,运用时有更大自由。无原则地追求对仗的纤巧,是庸俗,可能造成语境狭窄和“合掌”之病。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px;">成功的诗人能很好地运用工整对仗表现思想内容。必要时,也能摆脱对仗的束缚来充分表现自己的意境。反对、借对、流水对等手法难度较高,杜甫、苏轼等擅用。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>(1)工对</b></p><p class="ql-block">同类的词相对,叫做工对。名词既然分为若干小类,同一小类的词相对,更是工对。有些名词虽不同小类,但在语言中经常平列,如天地、诗酒、花鸟等,也算工对。反义词也算工对。如李白《塞下曲》的“晓战随金鼓,宵眠抱玉鞍”,就是工对。 杜甫诗中的“国破山河在,城春草木深”,山与河是地理,草与木是植物,自对已经工整,于是地理对植物也算工整。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>对联中,多数字对得工整,就是工对。</b></p><p class="ql-block">毛主席《送瘟神》(其二):</p><p class="ql-block">红雨随心翻作浪,青山着意化为桥。</p><p class="ql-block">天连五岭银锄落,地动三河铁臂摇。</p><p class="ql-block">“红”对“青”,“着意”对“随心”,“翻作”对“化为”,“天连”对“地动”,“五岭”对“三河”,“银”对“铁”,“落”对“摇”,都非常工整。而“雨”对“山”,“浪”对“桥”,“锄”对“臂”,名词对名词,还是工整。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>超过限度,就不是工整,而是纤巧。一般来说,宋诗对仗比唐诗纤巧;但是,宋诗的艺术水平反而比较低。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>同义词相对,似工而实拙。《文心雕龙》说:“反对为优,正对为劣。”同义词比正对更“劣”。</b></p><p class="ql-block">对仗主要体现在实词上,如名词,形容词和动词。像杜甫《客至》:“花径不曾缘客扫,蓬门今始为君开”,“缘”与“为”是同义词。但它们是虚词(介词),不算缺点。</p><p class="ql-block"><b>出句与对句完全同义(或基本同义),叫做“合掌”,是诗家大忌。 </b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>(2)宽对</b></p><p class="ql-block">形式服从于内容,诗人不应为追求工对而损害思想内容。同一诗人,在这首诗用工对,在那首诗用宽对,完全看具体情况来决定。</p><p class="ql-block"><b>但是,即使是宽对也必须词性相同,这是对仗的底线。</b></p><p class="ql-block"><b>宽对和工对之间还有邻对,即邻近事类相对。</b></p><p class="ql-block">例如:天文对时令,地理对宫室,颜色对方位,同义词对连绵字,等。</p><p class="ql-block">王维《使至塞上》:“征蓬出汉塞,归雁入胡天”,以“天”对“塞”是天文对地理;陈子昂《春夜别友人》:“离堂思琴瑟,别路绕山川”,以“路”对“堂”是地理对宫室。这类情况很多。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">宽一点,是名词对名词,动词对动词,形容词对形容词等,是最普通的情况。</p><p class="ql-block"><b>更宽是半对半不对。常在首联和尾联。</b></p><p class="ql-block">首联对仗本来可有可无,半对半不对亦可。陈子昂的“匈奴犹未灭,魏绛复从戎”,李白的“渡远荆门外,来从楚国游”就是如此。首句入韵,半对半不对更多。</p><p class="ql-block"><b>颔联对仗不求颈联那样严格,半对半不对也常见。</b></p><p class="ql-block">杜甫的“遥怜小儿女,未解忆长安”就是如此。还有毛泽东的《赠柳亚子先生》:</p><p class="ql-block">饮茶粤海未能忘,索句渝州叶正黄。</p><p class="ql-block"><b>三十一年还旧国,落花时节读华章。</b></p><p class="ql-block">牢骚太盛防肠断,风物长宜放眼量。</p><p class="ql-block">莫道昆明池水浅,观鱼胜过富春江。</p><p class="ql-block">”三十一年”对”落花时节”,宽对。</p><p class="ql-block"><b>尾联半对半不对多,如杜甫《登高》的“艰难苦恨繁霜鬓,潦倒新停浊酒杯。”</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>(3)借对</b></p><p class="ql-block"><b>有两个意义,诗中用甲义,又同时借用它的乙义与另一词为对仗,叫借对。</b></p><p class="ql-block">杜甫《巫峡敝庐奉赠侍御四舅》“行李淹吾舅,诛茅问老翁”,“行李”的“李”不是桃李的“李”,但诗人借用桃李的“李”的意义与“茅”字对仗。又如杜甫《曲江》“酒债寻常行处有,人生七十古来稀”,古代八尺为寻,两寻为常,借来对数目字“七十”。</p><p class="ql-block"><b>有时,不是借意义,而是借声音。</b></p><p class="ql-block">借音多见于颜色对,如借“篮”为“蓝”,借“皇”为“黄”,借“沧”为“苍”,借“珠”为“朱”,借“清”为“青”等。</p><p class="ql-block">杜甫《恨别》:“思家步月清宵立,忆弟看云白日眠”,以“清”对“白”,又《赴青城县出成都寄陶王二少尹》:“东郭沧江合,西山白雪高”,以“沧”对“白”,就是如此。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b> (4)流水对</b></p><p class="ql-block"><b>一句话分两句说,两句是一个整体,单独看没有完整意义,至少意义不全:</b></p><p class="ql-block">杜甫:</p><p class="ql-block">即从巴峡穿巫峡,便下襄阳向洛阳。</p><p class="ql-block">白居易:</p><p class="ql-block">人怜巧语情虽重,鸟忆高飞意不同。</p><p class="ql-block">陆游:</p><p class="ql-block">塞上长城空自许,镜中衰鬓已先斑。</p> <p class="ql-block"><b>对仗的词类</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">词的分类是对仗的基础。古人们在应用对仗时所分的词类,和今天语法上所分的词类大同小异,不过当时诗人们并没有给它们起一些语法术语。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>概括起来,词大约可以分为下列九类:</b></p><p class="ql-block">1、名词,2、形容词,3、数词(数目字), 4、颜色词,5、方位词,6、动词, 7、副词,8、虚词,9、代词。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>同类的词相为对仗。应特别注意四点:(a)数目自成一类,“孤””双“半”等字也算是数目。</b></p><p class="ql-block"><b>(b)颜色自成一类。</b></p><p class="ql-block"><b>(c)方位自成一类,主要是“东”“西”“南”“北”等。这三类词很少跟别的词相对。</b></p><p class="ql-block"><b>(d)不及物动词常跟形容词相对。</b></p><p class="ql-block"><b>(e)连绵字只跟连绵字相对。又分名词连绵字(鸳鸯、鹦鹉等)。不同词性的连绵字一般还是不能相对。</b></p><p class="ql-block"><b>(f)专名只允许与专名相对,最好是人名对人名,地名对地名。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>名词可细分为以下14小类:</b></p><p class="ql-block">1、天文;2、时令;3、地理;4、宫室;5、服饰;6、器用;7、植物;8、动物;9、人伦(社会关系);10、人事(情感等抽象概念);11、形体;12、外貌;13、动作;14、颜色。</p><p class="ql-block"><b>工对时,尽可能做到小类相对仗。</b></p> <p class="ql-block"><b>对仗的位置</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>一、中两联对仗(常规)</b></p><p class="ql-block">古人把律诗的第一二两句叫首联,第三四两句叫颔联,第五六两句叫颈联,第七八两句叫尾联。对仗一般用在颔联和颈联,即第三四句和第五六句。试举几例:</p><p class="ql-block"><b>春日忆李白 [唐]杜甫</b></p><p class="ql-block">白也诗无敌,飘然思不群。</p><p class="ql-block">清新庾开府,俊逸鲍参军。</p><p class="ql-block">渭北春天树,江东日暮云。</p><p class="ql-block">何时一尊酒,重与细论文?</p><p class="ql-block">赏析:</p><p class="ql-block">(“开府”对“参军”,官名对官名;“渭”对“江”[长江],水名对水名。)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>观猎 [唐]王维</b></p><p class="ql-block">风劲角弓鸣,将军猎渭城。</p><p class="ql-block">草枯鹰眼疾,雪尽马蹄轻。</p><p class="ql-block">忽过新丰市,还归细柳营。</p><p class="ql-block">回看射雕处,千里暮云平。</p><p class="ql-block">(“新丰”对“细柳”,是地名对地名。)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>客至 [唐]杜甫</b></p><p class="ql-block">舍南舍北皆春水,但见群鸥日日来。</p><p class="ql-block">花径不曾缘客扫,蓬门今始为君开。</p><p class="ql-block">盘飧市远无兼味,尊酒家贫只旧醅。</p><p class="ql-block">肯与邻翁相对饮,隔篱呼取尽馀杯。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>鹦鹉 [唐]白居易</b></p><p class="ql-block">陇西鹦鹉到江东,养得经年觜渐红。</p><p class="ql-block">常恐思归先剪翅,每因喂食暂开笼。</p><p class="ql-block">人怜巧语情虽重,鸟忆高飞意不同。</p><p class="ql-block">应似朱门歌舞妓,深藏牢闭后房中。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>二、首联对仗(对偶)</b></p><p class="ql-block">首联对仗(对偶)可用可不用。首联用对仗或对偶,不能减少中两联对仗。所以首联对仗(对偶)的律诗,常有三联对仗。</p><p class="ql-block"><b>五律首联用对仗(对偶)较多,七律首联用对仗(对偶)较少。</b></p><p class="ql-block">因为五律首句不入韵的多,七律首句不入韵的少。但这不是绝对的;首句入韵时,首联对偶(不是对仗)也有可能。上文所引律诗中,有首联对偶的例子。再举两例:</p><p class="ql-block">春夜别友人 [唐]陈子昂</p><p class="ql-block">银烛吐青烟,金尊对绮筵。</p><p class="ql-block">离堂思琴瑟,别路绕山川。</p><p class="ql-block">明月隐高树,长河没晓天。</p><p class="ql-block">悠悠洛阳去,此会在何年?</p><p class="ql-block"><b>(首联对偶。首句入韵,没有满足平仄相对的对仗条件。)</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">恨别 [唐]杜甫</p><p class="ql-block">洛城一别四千里,胡骑长驱五六年。</p><p class="ql-block">草木变衰行剑外,兵戈阻绝老江边。</p><p class="ql-block">思家步月清宵立,忆弟看云白日眠。</p><p class="ql-block">闻道河阳近乘胜,司徒急为破幽燕。</p><p class="ql-block"><b>(首联对仗,首句不入韵。)</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>(四)尾联对仗</b></p><p class="ql-block">到尾联,一首诗要结束了,对仗不宜作结语。但也有例外。例如:</p><p class="ql-block">闻官军收河南河北 [唐]杜甫</p><p class="ql-block">剑外忽传收蓟北,初闻涕泪满衣裳。</p><p class="ql-block">却看妻子愁何在?漫卷诗书喜欲狂!</p><p class="ql-block">白日放歌须纵酒,青春作伴好还乡。</p><p class="ql-block">即从巴峡穿巫峡,便下襄阳向洛阳。</p><p class="ql-block">最后两句一气呵成,是流水对,和一般对仗不大相同。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>(五)少于两联的对仗</b></p><p class="ql-block">律诗以中两联对仗为原则,但在特殊情况下,对仗可以只用一联对仗。这种单联对仗常用于颈联。例如:</p><p class="ql-block">塞下曲(第一首) [唐]李白</p><p class="ql-block">五月天山雪,无花只有寒。</p><p class="ql-block">笛中闻折柳,春色未曾看。</p><p class="ql-block">晓战随金鼓,宵眠抱玉鞍。</p><p class="ql-block">愿将腰下剑,直为斩楼兰。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">与诸子登岘山 [唐]孟浩然</p><p class="ql-block">人事有代谢,往来成古今。</p><p class="ql-block">江山留胜迹,我辈复登临。</p><p class="ql-block">水落鱼梁浅,天寒梦泽深。</p><p class="ql-block">羊公碑尚在,读罢泪沾襟。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>(六)长律的对仗</b></p><p class="ql-block"><b>长律的对仗和律诗同,只有尾联不用对仗,首联可用可不用,其余各联一律用对仗。</b></p><p class="ql-block">例如:</p><p class="ql-block"><b>守睢阳诗 </b></p><p class="ql-block">[唐]张巡</p><p class="ql-block">接战春来苦,孤城日渐危。</p><p class="ql-block">合围侔月晕,分守若鱼丽。</p><p class="ql-block">屡厌黄尘起,时将白羽麾。</p><p class="ql-block">裹创犹出阵,饮血更登陴。</p><p class="ql-block">忠信应难敌,坚贞谅不移。</p><p class="ql-block">天人报天子,心计欲何施!</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>学诸进士作精卫衔石填海 </b></p><p class="ql-block">[唐]韩愈</p><p class="ql-block">鸟有偿冤者,终年抱寸诚。</p><p class="ql-block">口衔山石细,心望海波平。</p><p class="ql-block">渺渺功难见,区区命已轻。</p><p class="ql-block">人皆讥造次,我独赏专精。</p><p class="ql-block">岂计休无日,惟应尽此生。</p><p class="ql-block">何惭刺客传,不著报仇名!</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">全篇用对仗(首联、颔联、颈联、尾联都用对仗)较少见。例如杜甫《垂白》:</p><p class="ql-block">垂白冯唐老,清秋宋玉悲。</p><p class="ql-block">江喧长少睡,楼迥独移时。</p><p class="ql-block">多难身何补?无家病不辞!</p><p class="ql-block">甘从千日醉,未许七哀诗。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">甚至可以全篇不用对仗,如李白《夜泊牛渚怀古》,这突破了常规,故不推荐。</p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><b>网图致谢作者!</b></p>