香港嶺南草藥師楊根錨之丙午馬年話草藥(修訂版)

香港大學中醫導師 陳志成 博士

<p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:20px;">楊根錨 老中醫</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:20px;">(人稱 嶺南草藥楊藥師)</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:20px;">香港註冊中醫師</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:20px;">香港大學專業進修學院</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:20px;">嶺南中草藥系列研修課程主導師</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:20px;">香港大學龍虎山草藥園顧問</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:20px;">香港草藥遊會長、總領隊、首席導師</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:20px;">廣州羅頌平草藥組導師</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:20px;">《嶺南民間草藥應用》主編</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:20px;">《嶺南中醫藥小百科》顧問</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:20px;">《香港中草藥》1-5冊編委</b></p> <p class="ql-block"><b style="font-size:18px;">丙午年(馬年)</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px;">年辰屬火</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px;">天干:甲、丙、戊、庚、壬、為陽</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px;">天干:乙、丁、己、辛、癸,為陰。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px;">丙午年:天干(丙)年辰屬火。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px;">地支:子、丑、寅、卯、辰、巳、午、末、辛、酉、戌、亥、(午)為陰。</b></p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"><b>丙午年辰屬馬。十二生肖排第七位。</b></p><p class="ql-block"><b>馬年丙午,地支暗藏:午中丁己土,內藏化出一點丁火、一點己土。火能生土,故丙午年的年辰不錯。</b></p> <p class="ql-block"><b style="font-size:20px; color:rgb(237, 35, 8);">嶺南中草藥名稱很多與馬命名的,如:馬鞭石斛、馬齒莧、馬鞭草、馬錢子、馬蘭頭、馬藍、馬勃、馬兜鈴等等。</b></p> <p class="ql-block"><b>中醫藥雖然定型於古代北方,但嶺南地區之氣候有其自身的特點,嶺南人的疾病和用藥也有異於北方。南方民間大多也就地取材(生草藥或鮮藥),沿襲本草的傳統方式去探討藥物之四氣五味,發展出南方《本草》傳統(生草藥)以土產南藥治理的南方特有疾病如(皮膚病如濕疹、骨傷等,並聯繫到南方的特性而着力於(濕熱)的調理。</b></p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"><b>例如南藥專治濕熱之南豆花、扁豆衣、火炭母、春砂花、路邊栗,治感冒發熱之救必應、苦梅根、鴨腳木、水翁花、治療皮膚濕疹之千里光、三椏苦、漆大姑、山烏桕,治療肺熱咳嗽之龍脷葉、魚腥草、馬齒莧、冬瓜仁、治療腎、膽結石之廣金錢草、透骨消、貓鬚草、魚頭石,治療心肌梗塞之毛冬青,治療瘡瘍之霧水葛、蒲公英、治療骨拆之小還魂、大還魂、大羅傘、治療腎炎水腫之樟柳頭、藤商陸,治療婦女頭暈頭風痛之五月艾、香花菜、調經之廣東劉寄奴、治小兒疳積之獨腳柑、葫蘆茶、⋯⋯⋯等草藥均為嶺南藥,臨床應用此些地道嶺南藥,以南藥治南病療效顯著、價廉,且深受嶺南群眾愛戴推崇。</b></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:20px; color:rgb(237, 35, 8);">1.馬年草藥馬藍(板藍根)</b></p> <p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">別名:南板藍根.大藍靛</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">拉丁名:<i>Baphicacnthus cusia</i>(Nees)Bremek.</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">植物形態</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">南板藍根為爵床科馬藍屬多年生草本,莖節膨大。嫩枝被短柔毛。單葉對生,橢圓形或倒卵形,邊緣有鋸齒,下面被短柔毛。穗狀花序頂生或腋生;苞片葉狀;花萼5裂,其中1片較長為匙形;花冠紫藍色,雄蕊4,果棒狀。種子4粒,被微毛。</b></p> <p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">生境分佈:香港此植物生於較潮濕之山溝、荒村或林下。新界馬鞍山茅坪村、八仙嶺七木橋、荔枝窩蛤塘、大埔大刀屻山、鳳凰山均有野生品。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">性味功能:苦、寒。清熱解毒,涼血消腫。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">臨床應用於治療流行性感冒、痄腮、溫病發熱,流火丹毒,癰腫。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">用法用量:6~15克(三至五錢)水煎服或搗敷患處。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">治療大頭天行痄腮(腮腺炎)驗方</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">枯黃芩三錢 小川蓮二錢 牛蒡子錢半</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">黑玄参三錢化橘紅二錢 板藍根二錢 連翹三錢 桔梗錢半 薄荷一錢 升麻、羌蠶各一錢 北柴胡二錢 甘草錢半白薇二錢</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">清水四碗煎存八分服。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">嶺南醫學文獻</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">徐子真《生草藥實用撮要》大藍青產於嶺南,別名:水藍。草本,多年生草本,高三四尺,似灌木狀,春月新枝生葉,互生,奇數羽狀複葉,由許多細葉而成,秋月開花,花有小柄,比蕚略短,蝶狀花冠,紫紅色,總狀花序,結細長莢果,長六七分許,取莖葉煎水浸為糊名藍靛,曬干為青黛,味苦,性平。能消腫止痛,袪瘀生新,將葉搗爛可敷瘡,青黛可搽瘡及痄腮,又能理眼熱有膜及吐血,解蠱毒。</b></p> <p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">楊藥師評述</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">天氣怱冷忽熱,每每容易患上感冒。冬季為流行性感冒猖獗,人們應小心保暖。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">臨床風寒感冒:宜用杏蘇散加減或荊防敗毒湯等加減治療。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">若為風熱感冒:宜用銀翹散、桑杏湯,臨證加減。若熱毒盛可加馬藍(板藍根)、生石膏⋯⋯等等,若高熱不退可選用白薇。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">中醫認為感冒症其轉歸多向(熱的方面發展,故有咳嗽、咽痛、痰黃、小便赤等症狀。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">故臨床治療宜舒肌透表,使入侵風邪以發汗透解。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">流行性感冒為冬季流行病,容易相互傳染,故需留意盡量避免到人多的地方。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">民間草藥有預防流行性感冒草藥方,民間應用馬藍(板藍根)、鴨腳木、地膽頭、⋯⋯作預防感冒藥。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">例如市面有售王老吉、廿四味、沙溪涼茶⋯⋯此些以嶺南草藥為主均可怍作預防流感茶。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">馬藍(板藍根)為一種清熱解毒藥,對治療風熱症狀的患者,可作治療及預防流感。板藍根於2003年廣州地區醫生臨床用於治療非典型肺炎(沙示),臨床取得良好效果。故當年之板蓝根被市民搶購一空。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">板藍根為爵床科植物,每年11~12月開紫色花,入藥用根,有些地區其葉,亦作大青葉應用。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">時下流行病新冠肺炎,證見熱盛重症亦可應用板藍根清里熱,國內應用連花清瘟膠囊治新冠肺炎,亦中便有板藍根。</b></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="color:rgb(237, 35, 8); font-size:20px;">2.馬年草藥馬勃</b></p> <p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(255, 138, 0);">別名:馬屁勃、牛屎菇、沙包菌。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(255, 138, 0);">拉丁名:Lassiosphaera fenzlii Reich</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">馬勃為真菌類馬勃科胱皮馬勃的子實體,子實體近圓球形至長圓形,直徑15-20厘米;色被2層,甚薄,易消失,外層成熟時碎片脫落,內層紙質,淺煙灰色,成熟後均消失,遺留成團的孢子隨風滾動。孢體緊密有彈性,灰褐色,漸轉變為淺煙灰色。孢絲長。互相交織,有分枝。淺褐色,表面有小刺。</b></p> <p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">生境分佈:港九新界之灌木叢中、林下、草地、大石面、均有之。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">藥用部位:全菌。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">性味功效:辛,平。歸肺經。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">清肺利咽、解毒、止血。用於肺熱咽痛、咳嗽失音、血熱吐血咯血;近代用於治療新冠肺炎引致咽喉腫痛及聲音痧啞。外用治療創傷出血、痔血、鼻衄、凍瘡。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">用法用量:6-12克(二至三錢)內服宜用布包煎,或入丸散劑,外量適量,研末(需消毒)撒布或用蜜糖調敷患處:或作吹喉藥。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;"></b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">楊藥師驗方(治咽頭扁桃腺炎)咽喉腫痛。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">馬勃去皮膜搗成細粉 三至四錢 訶子四錢研粉、用飲筒吹喉。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">(現代可用搞拌機打成粉)</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">對新冠肺炎引致咽喉腫痛,及熱邪火毒所致的咽喉發炎,輕者即能奏效。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">新冠肺炎引致:咳嗽、咽喉腫痛、聲音痧啞、方</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">麻黃三錢 生石膏五錢(先煎)金銀花三錢 北杏仁三錢 桔梗二錢 茯苓三錢</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">浙貝母三錢 桑白皮三錢 馬勃三錢</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">甘草梢二錢 </b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">上藥三碗半水煎為一碗服。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">功能宣肺止咳、利咽喉、消腫。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">文獻</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">《名醫別錄》主惡瘡馬疥。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">《本草衍義》去膜,以蜜拌揉,少與調呷,治喉痹咽痛。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">《本草正義》治喉痹咽疼,蓋既散郁熱,亦清肺胃,確是喉證良藥。</b></p> <p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0);">楊藥師評述</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0);">馬勃為真菌類馬勃科(Lycoperdaceae)馬勃菌(Lasiosphaera nipponica(Kawam.)Y.Kohayasi ex Y.Asahina的子實體。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0);">分佈於我國大部份省份、主產內蒙古、遼寧、四川等地,廣東地區皆有。性能與用途:辛、平。清肺、利咽,解毒消腫,主治咽喉腫痛,各種瘡毒,外用止血。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0);">馬勃有很多品種,在香港郊野研藥調查有兩種馬勃,分別為白色馬勃與黃色馬勃。馬勃多為下雨後才發出,生長在樹林下的馬勃多為是黃色馬勃,而在草地的馬勃多為白色馬勃,馬勃初期是黃色的,但經過1-2天便由黃色變為黑灰色。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0);">據(英國藥學年鑒1887年版)馬勃能止血,由於它含大量的磷酸鈉,因為磷酸鈉具止血作用的緣故。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0);">馬勃各處有產,但產地以河南開封及華南、兩廣等地所產之馬勃功效最佳。</b></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="color:rgb(237, 35, 8); font-size:20px;">3.馬年草藥馬蘭頭</b></p> <p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(176, 79, 187);">別名:馬蘭、馬蘭菊、馬蘭頭、路邊菊</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(176, 79, 187);">拉丁名:<i>Kalimeris indica</i> (Linn.)Sch.-Bip.</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(176, 79, 187);">植物形態</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(176, 79, 187);">馬蘭為菊科紫菀屬多年生草本。莖高30-70厘米。根莖有匍枝,莖直立,上部機有短毛,上部或從下部起有分枝。葉互生;基部漸狹成具翅的長柄;葉片倒披針形或倒卵狀長圓形,長2-6厘米,先端鈍或尖,邊緣從中部以上具有小尖頭的鈍齒或尖齒,或有羽狀裂片,兩面或上面具疏微毛或近無毛,薄質:上面葉小,無柄,全緣。頭狀花序單生於枝端并排列成疏傘房狀;總苞半球形,總苞2-3層,覆瓦狀排列,外層倒披針形,長約2毫半,內層倒披針狀長圓形,長達4毫米,先端鈍或稍尖,上部草質,有疏短毛,邊緣膜質,具緣毛;舌狀花1層,舌片淺紫色。結瘦果卵狀長圓形,花期9-11月兩面有疏毛或近無毛。</b></p> <p class="ql-block"><b style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:18px;">藥用部位:干燥全草或鮮用。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:18px;">性味功效:辛、苦,微寒。歸肺、肝、胃經、大腸經。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:18px;">涼血止血。清熱利濕,清熱解表,消腫解毒。臨床用於外感風熱頭痛、咽喉腫痛、吐血、衄血、血痢、崩漏、創傷出血、黃疸、水腫、熱淋、咳嗽、痔瘡、癰腫、丹毒、小兒疳積。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:18px;">主要成份:含揮發油、油中含乙酸龍腦脂、甲酸龍腦脂,另含黃酮類、苷類等。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:18px;">用法用量:煎湯內服(三至五錢)10-20克,外用鮮品搗敷患處或榨汁滴耳。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:18px;">附方</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:18px;">治腮腺炎:馬蘭、板藍根各18克,另用鮮馬蘭葉搗爛外敷患處。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:18px;">文獻</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:18px;">《植物名實圖考長編》:馬蘭,今皆以為野菰,葉與花似野菊。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:18px;">《本草綱目拾遺》馬蘭主破宿血,養新血,合金瘡,斷血痢,盅毒,解酒疸,止鼻衄吐血及諸菌毒,生搗敷蛇傷。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:18px;">《野菜贊》云:馬蘭多澤土,葉如菊而尖長,左右齒各五,花亦如菊而單瓣,青色。鹽湯灼過,干藏或蒸食,又可作饅餡,生搗治蛇咬,⋯⋯⋯⋯。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:18px;">《嶺南釆藥錄》路邊菊別名甘菊,多生於路邊,葉如菊葉而小,有黃白花二菊,味苦,性寒,治疳疔瘡,搗爛酒煎服,渣敷患處,又治癰疽大毒瘡,其根搗爛和蜜,敷馬咀疔效,為解毒之妙藥,治纏身蛇瘡,止婦人五帶及白濁,均水煎服。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:18px;">《生草藥實用撮要》路邊菊產於嶺南,別名甘菊。小木本。多生長於路邊故名,葉如菊而小,有黃白花二種,味辛苦性苦寒。能散毒,癰疳疔疽,惡毒大瘡搗爛酒煎服,將渣敷患處,凡患馬咀疔,將根和蜜糖搗敷患處,又纏升蛇瘡,白濁,止婦人白帶,⋯⋯⋯⋯。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(176, 79, 187); font-size:18px;">廣州中醫藥大學著名藥物家劉心純 冼建春撰《青草藥識別應用圖譜》路邊菊別名紫菊、田邊菊、毛蜞菜,為菊科馬蘭的全草或根。⋯⋯⋯味辛性涼。清熱解毒,利濕解毒。鮮品30-60克,水煎服。外用適量搗敷或研末塗患處。</b></p> <p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(176, 79, 187);">楊藥師評述</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(176, 79, 187);">馬蘭為古老藥的藥用植物,馬蘭首載清代.趙學敏撰《本草綱目拾遺》:馬蘭,生澤旁,如澤蘭,氣臭,北人見其花呼為紫菀,以其花似菊而紫也。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(176, 79, 187);">馬蘭嶺南地區鄉民稱為路邊菊,浙江、上海一帶人們稱為馬蘭頭,馬蘭為一種藥食同源的植物,浙江、上海鄉民喜把馬蘭頭野菜作為野菜及上海、香港的上海食館之前菜,最著名上海菜舘滿庭芳、隨園、的前菜馬蘭頭伴豆干深受上海人歡迎。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(176, 79, 187);">馬蘭亦稱路邊菊,為一種菊科紫菀屬草本植物,產廣東、廣西、湖北、浙江、各省,香港新界西貢亦有少量野生,亦有栽種於藥園,民間應用路邊菊煎服治療感冒引致頭痛、咽喉腫痛之藥物。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(176, 79, 187);">馬蘭亦產嶺南地區,其藥用價值收載於徐子真撰《生草藥實用撮要》能治蛇串瘡(帶狀泡疹)全草搗敷與內服。亦收載於蕭步丹撰《嶺南采藥錄》。</b></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="color:rgb(176, 79, 187);">楊藥師講述馬蘭頭視頻</b></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="color:rgb(237, 35, 8); font-size:20px;">4.馬年草藥馬錢子</b></p> <p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1); font-size:18px;">拉丁名:<i>Strychnos angustiflora</i> Benth.</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1); font-size:18px;">別名:牛眼馬錢、狹花馬錢、牛艮、牛眼珠</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1); font-size:18px;">馬錢子為馬錢科馬錢屬藤狀灌木。小枝常變態成曲狀彎鈎。葉對出,圓形至卵狀漸尖,其出3脈,有光澤。花小,生於側枝頂,花數5,花冠白色,花冠長筒長約3~4釐米,裂片狹窄,約與筒等長。結果實大如桔子,花期5~6月,果實成期10月~翌年1月 。</b></p> <p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">生境分佈:離島大嶼山二澳、沙螺灣、南丫島、長洲、香港島 博扶林水塘道、舂坎角、淺水灣、赤柱、柴灣歌連臣角、土地灣、九龍水塘、獅子山、新界屯門大欖涌、鹿頸、鳳坑村之海岸邊陲地帶。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">藥用部位:種子</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">性味功效:苦、寒。有大毒。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">通絡止痛,散結消腫。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">應用於風濕頑痺,麻木癱瘓,跌撲損傷,癰疽腫痛;類風濕性關節痛,骨折,改善微循環,使神經傳導容易,肌肉緊張度增加,面神經痹,小兒麻痹後遺症,惡性癌腫。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">用法用量:內服宜製,多入丸㪚劑,從小量開始逐漸增加,日服量0.3~0.6克,最大劑量的每日0.9克。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">外用:研末適量可外塗、外擦、外敷。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">注意禁忌:內服不可多服久服,且必須經炮製後方可入藥。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">體質虛弱者及孕婦禁服,高血壓、心臟病及肝、腎功能不全者,亦應禁服或慎服。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">馬錢子不良反應及中毒現象:臨床表現為口乾、頭暈,頭痛和胃腸道刺激作用;亦見心慌、肢體不靈、恐懼、癲癇樣發作。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">馬錢子中毒主要為神經系統:</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">(1)輕度:頭痛、頭暈、舌麻、口唇發紫,全身肌肉輕度失常(好奇、醉酒感、恐懼)。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">(2)中度:嚴重時可見全身肌肉強直性痙攣、角弓反張、牙關緊閉、苦笑狀、雙目凝視、漸至紫紺,瞳孔㪚大、脈搏加快。尚有非典型性臨床表現,如耳鳴、耳聾、雙側面神經麻痹等。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">(3)嚴重中毒:可致心臟驟停而死亡。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">文獻</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">明·李時珍《本草綱目》主治傷寒熱病,咽喉痹痛,消痞塊,並含之咽汁,或磨水噙咽。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">清·吳儀洛《本草叢新》治咽喉痹痛,消痞塊。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">清·張錫純《醫學衷中參西錄》其開通經絡,透達關節之力,遠勝於他藥也。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">清·王洪緒《外科證治全生集》馬錢子搜筋骨入骱之風濕,祛皮𥚃膜外凝結之痰毒。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">《藥史》馬錢子以番木鱉之名始載於(本草綱目)(本草原始)記載大毒</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">鳥中其毒則麻木搐急而斃,狗中其毒,則苦痛斷腸而斃,若誤服之,令人四肢拘孿。</b></p> <p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">楊藥師評述</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">馬錢子屬馬錢科植物馬錢成熟種子,形似古代挂在馬脖子上的連錢,故名(馬錢子)。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">馬錢子,毒藥也,亦良藥也。馬錢子由明代至今皆為骨科良藥,經現代藥理證實它對中樞神經損傷有特別應答,解決殘頑固疾。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(1, 1, 1);">馬錢子中國產九個屬六十三種,香港則產三種馬錢子,分別為牛眼馬錢、傘花馬錢、華馬錢,三種均為馬錢科藤狀灌木。</b></p> <p class="ql-block"><b style="font-size:18px;">香港產三種馬錢子:</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px;">牛眼馬錢 拉丁名:Strychnos angustiflora Benth.</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px;">傘花馬錢 拉丁名:Strychnos umbellata(Lour.)</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px;">華馬錢 拉丁名:Strychnos cathayensis Merr.</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"><b>牛眼馬錢子;香港郊野最常見的一種,多生長在向陽近海岸的山坡上,白色花,香氣濃烈,果實鮮紅色,十月下旬果實成熟掛滿枝頭,形似柑桔,千萬不可作柑桔食用。</b></p><p class="ql-block"><b>牛眼馬錢子為香港三種馬錢子最大的一種,其果實像柑子大,內藏種子由3~6粒不等,果肉白色、種子黑色,花期4~6月,果期10~翌年1月。</b></p> <p class="ql-block"><b style="font-size:18px;">傘花馬錢子:香港野外較少生長馬錢子,只見於香港離島:大嶼山、南丫島、蒲台島等島嶼,花黃綠色,果實紅色、果實較牛眼馬錢細小,種子灰白色,花期5~6月,果實成熟10~12月。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>華馬錢子:華馬錢子在香港為罕見植物,只見於新界大霧山、馬鞍山等高山才可見。</b></p><p class="ql-block"><b>華馬錢為香港三種馬錢子,唯一具雙鈎的馬錢子,我行山經驗華馬錢子甚少開花結果,但華馬錢枝干生長甚多氣根,研究所得,華馬錢附近的氣根均能另生新株,這可能是華馬錢不開花結果原因,有待日後考究。</b></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><b>楊藥師講述馬錢</b></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:20px; color:rgb(237, 35, 8);">5.馬年草藥馬齒莧</b></p> <p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">別名:五行草、瓜子菜、太陽花。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">拉丁名:Portulaca oleracea Linn.</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">植物形態</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">馬齒莧為馬齒莧科一年生肉質草本,通常匍匐生長,無毛,莖枝常帶淡紅紫色。葉肉質,扁平,長圓狀倒卵形,頂端鈍,基部楔形;托葉干膜質,鱗片狀或無托葉,花期8~9月。花無柄,腋生或頂生,排成少花的頭狀花序;花黃色,結蒴果圓錐形,種子多數,腎臟卵形,黑褐色。</b></p> <p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">生境分佈:香港大部分田野、菜地、均有生長。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">藥用部位:全草。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">性味功效:酸,寒。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">功能與主治:清熱解毒,涼血止血,利水去濕,消癰腫。臨床用於濕熱洩瀉,痢疾,血熱崩漏,痔瘡出血,便血,癰腫瘡毒,肺癰,腸癰,乳癰,以及濕腳氣,水腫。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">近年有用於產褥熱,產後出血,鈎蟲病,帶狀皰疹,急性盲腸炎、急性乳腺炎,外用治濕疹。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">用法與用量:30~60克(單用60~120克)鮮品加倍,水煎服,或搗汁飲,外用搗敷患處。</b></p> <p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">楊藥師食療方:</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">瓜子菜藥膳:(對糖尿病和心血管疾病有防治作用)</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">涼拌馬齒莧:鮮嫩馬齒莧莖葉適量,洗淨後用沸水廣場浸燙、撈起,以大蒜、醬油、食鹽、醋、麻油等調味料涼拌。是一道很有風味一道小菜。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">亦可作沙律。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">治療肝硬化驗方:</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">鮮馬齒莧八両,清水四碗煎成二碗,分早晚一次內服。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">文獻</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">《嶺南采藥錄》馬齒莧別名瓜子菜,草本,肉質多汁,莖赤色,平臥於地上,分枝甚多,葉小倒卵形,質厚柔軟,夏季開小花,花五瓣,黃色,雄蕊十五枚,雌蕊一枚,果實為有蓋,果熟則蓋自開,而散播種子,味酸,性寒,取莖葉煎服,去濕,潤腸胃,搗爛敷治火疔瘡,凡患白禿瘡,取自然汁,調入陳石灰塗之,石灰需炒至黃色,退火氣,乃可用,小便熱淋澀痛,搗取自然汁服之,一説,味甘,性平,清熱解毒,散血消腫,治紅痢,洗痔瘡,消水腫,患疳疔者可食之,又解去白蟲,搗汁服,下諸悪物,小兒丹毒,搗汁飲,並以渣敷之,一婦人患臍下腹痛,下連二陰,遍生濕瘡,狀如馬瓜瘡,癢而痛,大小便澀,出黃汁,用瓜子菜四兩,搗爛,入青黛一両,研勻塗之,即時熱減,痛癢皆去,今以之作蔬菜食者,葉甚薄,亦名馬齒莧,與此不同。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">楊藥師評述</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">馬齒莧,又名五行草,五行:金木、水、火、土稱為五行,以其葉青、梗赤、花黃、根白、籽黑也。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">蘇頌《本草圖經》根、莖、葉、花、籽、不同的部位,對應白、赤、青、黃、黑、不同顏色,而五色配五行,故為五行草。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">爪子菜即東漢張仲景撰《金匱要略》馬齒莧湯方內之馬齒莧是馬齒莧科植物。對治療痾痢(即現代稱之腸炎)治療效果佳。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">馬齒莧在外省,浙江、湖南、湖北省份之市民用作圍爐的菜蔬。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">廣東人則喜歡白灼或蒜茸炒,等多種食法。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">廣東食用的蔬菜馬屎莧或紅莧、野莧菜,民間稱馬屎屎莧或馬齒莧,其實是二種是不同科的植物,馬屎莧(莧菜)為莧科草本植物。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">馬齒莧(瓜子菜)民間多稱為瓜子菜,為馬齒莧科鋪地草本植物。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">馬齒莧 又名太陽花,皆因太陽越猛烈馬齒莧花開越燦爛,故民間命名太陽花。</b></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:20px; color:rgb(237, 35, 8);">6.馬年草藥馬鞭草</b></p> <p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">拉丁名:<i>Verbena officinalis</i> L.</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">植物形態</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">馬鞭草為馬鞭草科馬鞭草屬一年生草本,高59-100厘米。莖四方形,被毛。單葉對生,倒卵形或長橢圓形,長3-6厘米,寬1-4厘米,不規側的羽狀深裂,裂片有鋸齒,兩面均被毛。花淡紫色或藍色,排成頂生或腋生穗狀花序;花萼管5淺裂,外面及頂端被毛;花冠5裂成唇形,喉部有白色長毛;雄蕊4,內藏。蒴果長方形,包藏於萼內,成熟時分裂為4個小堅果,花期5-6月。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">生境分佈:香港生於西貢、及大嶼山之村邊、路傍。</b></p> <p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">藥用部位:全草。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">性味功效:苦涼。活血散瘀,截瘧,解毒,利水消腫。應用於治療癥結積聚,閉經,痛經,瘧疾,喉痹,癰腫,水腫,熱淋,感冒,流感,痢疾,黃疸。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">文獻</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">徐子真撰《生草藥實用撮要》馬鞭草產於嶺南,別名鐵馬鞭,草本,多年生草,原野自生,莖方,高二三尺,葉羽狀,分裂對生。夏秋之間開細紫花,列為穗狀花序,根白而小,其花形似馬鞭故名,葉尖細有鋸齒。治皮膚及婦人血山崩等症。</b></p> <p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">楊藥師評述</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0); font-size:18px;">馬鞭草為馬鞭草科馬鞭草屬草本,中國產1種,香港亦產。</b></p> <p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0);">同科有一種假馬鞭草別名假敗醬草,</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0);">假馬鞭草為馬鞭草科假馬鞭草屬,香港產一種。拉丁名:Stachytarphheta jamaicensis (L.)Vahl</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(255, 138, 0);">馬鞭草與假馬鞭草是同科不同屬植物,除藥用外,假馬鞭草香港公園亦有栽種作觀賞植物。</b></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:20px; color:rgb(237, 35, 8);">7.馬年草藥馬兜鈴(長葉馬兜鈴)</b></p> <p class="ql-block"><b>別名:三筒管、百解薯、千金薯、金銀帶。</b></p><p class="ql-block"><b>拉丁名:<i>Aristolochia chdmpionii</i> Merr. et Chun</b></p><p class="ql-block"><b>植物形態</b></p><p class="ql-block"><b>長葉馬兜鈴為馬兜鈴科木質藤本。塊根紡錘形。嫩枝密被黃褐色倒伏長柔毛,後漸脫落。葉柄長1-2.5厘米,彎扭,被長柔毛;葉片革質,披針形、橢圓狀披針形或線狀披針形,長15-30厘米,先端長漸尖,基部圓形或淺心形,全緣,下面密被淺棕色倒伏長柔毛,基出脈3條,網脈在下面凸起明顯。花有腐肉臭味,單生或2-5朵排成總狀花序,生於老莖上;花梗柔弱,常向下彎垂,密被黃褐色倒伏長柔毛;小苞片卵狀披針形,密被長柔毛;花被管中部急劇彎曲,彎曲處至檐部稍狹而較短,外面黃綠色,被褐棕色長柔毛,有紅棕色脈紋,內面被細絨毛;檐部盤狀,圓形,內面紫紅色并有暗紫色的網紋,密布疣狀突起,邊緣稍淺3裂,下面一片常稍大;喉部近半月形,黃色或暗紫色;花藥成對貼生於合蕊柱近基部;子房圓柱形,6棱,結蒴果橢圓狀,成熟時6瓣開裂,種 子卵形,花期5-6月。</b></p> <p class="ql-block"><b>生境分佈:香港生長於馬鞍山、大帽山之高山向陽山坡,首發現於馬鞍山馬頭。</b></p><p class="ql-block"><b>藥用部位:根。</b></p><p class="ql-block"><b>性味功效:味苦,性寒。歸心,大腸經。清熱解毒,消腫止痛。主治瘡瘍腫毒,泄瀉,痢疾,牙痛,喉痛,跌打腫痛。</b></p><p class="ql-block"><b>用法用量:3-10克(五分至錢半)水煎服。</b></p><p class="ql-block"><b>化學成份:含生物鹼、馬兜鈴酸、尿囊素、3、4次甲二氧基-6.8-二甲氧基-10硝基-1-甲脂菲、-谷甾醇。</b></p><p class="ql-block"><b>藥理:三筒管(長葉馬兜鈴)的生物鹼部分有解痙、鎮痛作用。</b></p><p class="ql-block"><b>使用注意:(長葉馬兜鈴含馬兜鈴酸,可損害肝腎功能。)</b></p><p class="ql-block"><b>文獻</b></p><p class="ql-block"><b>《全國中草藥匯編》三筒管別名山總管、百解薯。為馬兜鈴科馬兜鈴屬Aristolochia championii 塊根,多年生纏繞藤本。塊根球形或長柱形,常數個相連,表面灰白色,橫斷面菊花心,莖有鏽色粗毛,老時脫落。葉互生,⋯⋯⋯⋯⋯⋯花期春季開暗紫色花。</b></p><p class="ql-block"><b>產廣東信宜、廣西來賓、大苗山、貴州羅甸、獨山、四川重慶、云南屏邊、西雙版納。</b></p><p class="ql-block"><b>味苦寒。歸心、大腸經。有小毒。</b></p><p class="ql-block"><b>清熱解毒。適用於胃腸炎、細菌性痢疾、瘡癤腫痛。</b></p><p class="ql-block"><b>《廣西民族藥簡編》治風溫,水腫,肝炎(瑤族)</b></p><p class="ql-block"><b>《廣西中草藥》主治菌痢,急性腸胃炎,瘡癤腫痛。</b></p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"><b>楊藥師評述</b></p><p class="ql-block"><b>長葉馬兜鈴是香港原生馬兜鈴科的一種,生長於海拔較高之馬鞍山、大帽山、灌木叢中,馬兜鈴花很特別,花紫色,其花像婦女之產道。</b></p><p class="ql-block"><b>長葉馬兜鈴含馬兜鈴酸,可損害肝腎功能,據香港中醫藥條例,已經把馬兜鈴科之 廣防己、尋骨風、天仙藤、關木通、青木香、馬兜鈴及香港生長的:長葉馬兜鈴、福氏馬兜鈴、印度馬兜鈴、海邊馬兜鈴、香港馬兜鈴,已經被禁止使用。</b></p><p class="ql-block"><b>馬兜鈴酸可追溯到1990年之馬兜鈴酸中毒事件,當年有人服廣防己、厚撲,繼而中毒引致肝腎受損事件,因而引至所有馬兜鈴被禁用。</b></p><p class="ql-block"><b>廣防己它需有防己之名,但不是防己科植物,如是馬兜鈴科植物,因含馬兜鈴酸而被禁用。</b></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="color:rgb(237, 35, 8); font-size:20px;">8.馬年草藥馬鞭石斛</b></p> <p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">馬鞭石斛(流蘇石斛)</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">別名:石斛、大馬鞭、馬鞭桿</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">拉丁名:<i>Dendrobium fimbriatum</i> Hook.var.oculatum Hook.</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">植物形態</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251);">馬鞭石斛為蘭科石斛屬附生草本。莖直立,近圓柱形,有時基部上方呈紡錘形,向上逐漸變細,通常長60厘米;粗2-20毫米,表面具槽。單葉互生,長圓形或橢圓形,寬2-4厘米;頂端銳尖。花黃色;總狀花序下垂,長約15厘米,具花6-12朵;唇瓣近圓形,唇盤兩面均有短柔毛,近基部有一個腎形紫色斑塊,邊緣具複流蘇,花期4-5月。</b></p> <p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">生境分佈:香港多為栽種於藥園,偶見種植於大樹上。分佈於廣西、雲南等地之石灰岩或山谷大樹上。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">藥用部位:全草。除去鬚根,洗淨,拭去表皮上薄膜,切段,曬干。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">性味功效:味甘、淡,性微寒。歸胃、肺、腎經。生津養胃,滋陰清熱,潤肺益腎,明目強身腰。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">主治熱病傷津,口干煩渴,胃陰不足,干嘔胃痛,肺燥干咳,虛熱不退,腰腿軟弱。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">用法用量:10-15克(三至五錢)鮮品加倍,水煎服;或入丸散劑,或與肉類燉服,鮮石斛清熱生津力強,熱病傷津者宜用之;干石斛用於胃虛夾熱傷陰者為宜。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">文獻</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">《名醫別錄》:益精,亦補內絕不足,平胃氣,長肌肉,逐皮膚邪,熱痧氣,腳膝疼痛痹弱,定志除驚。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">《西溪叢語》:石斛出始興六安山傍石上,或生木土,謂之木斛。不中用。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">《本草綱目拾遺》:清胃除虛熱,生津,已勞損,以之代茶,開胃健脾,功用參芪。定驚療風,能鎮痰涎,解暑,甘芳降氣。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">《植物名實圖考長編》:石斛《本經》上品,今山石上多有之,開花如瓶蘭而小,其長者為木斛。又有一種,扁莖有節如竹,葉亦寬大,高尺餘,即《竹譜》所謂懸竹。衡山人稱為千年竹,置之筍中,經時不干,得水即活。又;金蘭即石斛一種。花色金黃,有光灼灼。開足則扁闊,口哆中露紅紋尤艷。凡斛花皆就莖生柄,此花從梢端發僅生枝,多至六七朵,與他斛異,滇南植之屋瓦上,極繁,且以其花插髻,滇有五色石斛,此其一也。</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">《實用中草藥原色圖譜》:馬鞭石斛為蘭科植物流蘇石斛Dendrobium fimbriatum Hook.</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:18px;">附生草本。莖直立,通常長60厘米左右,粗2-20毫米,表面具槽。單葉互生,長圓形或橢圓形,頂端銳尖。花黃色;總狀花序下垂,長約15厘米,具6-12朵花,⋯⋯⋯⋯。味甘、微寒。養胃生津,滋陰清熱。用於陰傷津虧,口干煩渴,食少干嘔,病後虛弱,目暗不明。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">評述</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">馬鞭石斛為九大仙草之一,石斛有很多品種,最著名為霍山石斛,由於價格昂貴,較少採用。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">嶺南地區(廣東省)常用的石斛品種約六個,品種如下:</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">(1)美花石斛(小環釵):<i>Dendrobium loddi</i>gesii Rolfe 廣東作環釵入藥。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">(2)念珠石斛:<i>Dendroium moniliferum</i>(Linn.)Sw.廣東作環釵入藥。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">(3)廣東石斛:<i>Dendrobium wilsoni</i> Rolfe(銅皮蘭)廣東作環釵入藥。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">(4)金釵石斛:<i>Dendrobium nobile</i> Lindl.</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">(5)金石斛:<i>Dendroium linawianum</i> Reichb.f.</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">(6)雞背石斛:<i>Dendrobium jenkinsii</i> Wall. ex Lindl.</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">中醫臨床應用石斛有三個品種。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">包括:石斛(大石斛)功能清胃熱、生津。價格較便宜,功效也可以,但用量稍多。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">金釵斛簡稱金釵,臨床應用於清胃熱,生津。金釵石斛形如古時婦女插髻上之金釵,故名金釵石斛。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">小環釵(美花石斛)藥效與金釵斛,吾臨床較喜用,對治療糖尿病引致口渴不斷及陰虛而致口苦咽干、口腔炎等症療效隹。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">馬鞭石斛又名石斛、大馬鞭、馬鞭桿,為蘭科石斛屬之流蘇石斛。亦為石斛一種,全株粗如人手指,長約一尺許,四至五月開黃色花,馬鞭石斛由於花形大,顏色鮮艷,故很多新界村落鄉民栽種作觀賞花卉汲藥園亦有栽種。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">馬鞭石斛為藥食同源植物,鐵皮石斛由於現代用溫室栽培,市場現有鮮鐵皮石斛售。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">石斛生津養胃,對溫熱病傷陰引致口干煩渴,可單味水煎作茶。石斛能生津,對眼晴干澀,視物模糊、飛蛟症等治效佳。著名成方石斛夜光丸便是用於治療眼科病。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:18px; color:rgb(22, 126, 251);">民間應喜用鐵皮石斛煲雞湯,能清虛熱、養胃陰,適合一般涯夜、陰虛火盛人仕飲用。</b></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:20px; color:rgb(237, 35, 8);">9.馬年草藥馬櫻丹</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><br></p> <p class="ql-block"><b>拉丁學名:<i>Lantana camara</i> L.</b></p><p class="ql-block"><b>草藥馬樱丹民間稱臭花草,為一種馬鞭草科灌木,枝干具刺,觸動時發出臭氣故名臭花草,又因其花具有五種顏色,故又名五色梅,馬櫻丹是嶺南地區常應用於治療皮膚敏感、濕疹及全身痕癢藥,臨床多應用水煎外洗皮膚。</b></p><p class="ql-block"><b>皮膚濕疹是一種頑固的皮膚病,臨床所見大多患者搽了類固醇之數藥物,初時有效,但皮膚病再復發時搽類固醇藥則効力減弱,有些病者搽咗類固醇皮膚尚變深啡色、皮膚變厚此種情況。</b></p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"><b>嶺南草藥對治療皮膚病有一定之療効,對治療皮膚病可通過草藥水煎外洗⋯⋯⋯等古老嶺南藥浴方法,對治療皮膚濕疹、敏感、皮膚炎、風疹、蕁麻疹⋯⋯等皮膚疾病療効不錯。</b></p><p class="ql-block"><b>皮膚濕疹民間稱為濕瘍,不論成人或兒童均會患病,且纏綿不愈,對身體、身心造成極大困擾。</b></p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"><b>嶺南地區人民積存豐富的醫療經驗。例如民間常用臭花草(馬櫻丹)是一種著名民間皮膚病藥,治療皮膚炎、濕疹,臭花草水煎外洗。</b></p><p class="ql-block"><b>楊藥師皮膚濕疹、敏感外洗方。</b></p><p class="ql-block"><b>鮮臭花6-8両,清水3公升,白醋半斤,水煎35分鐘,傾出,待溫度適中,熱熱洗患處10-15分鐘分,需然是單方獨味,但治皮膚敏感、濕疹.。痕癢、等皮膚疾病均有一定療效。</b></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px; color:rgb(237, 35, 8);">完</b></p>