<p class="ql-block"><span style="color:rgb(1, 1, 1);"> 《赠白马王彪》是曹植于魏文帝黄初四年(公元223年)创作的抒情长诗,记述其与异母弟白马王曹彪在被迫分离时的悲愤之情。全诗共七章:</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(57, 181, 74);">序言[原文]</span></p><p class="ql-block"> 黄初四年五月,白马王,任城王与余俱朝京师,会节气。到洛阳,任城王薨。至七月,与白马王还国。后有司以二王归藩,道路宜异宿止,意毒恨之。盖以大别在数日,是用自剖,与王辞焉,愤而成篇。</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(57, 181, 74);">[译文]</span></p><p class="ql-block"> 黄初四年五月,白马王曹彪,任城王曹彰与我一同到京师洛阳朝见,参加迎气之礼。抵达洛阳后,任城王突然去世。到七月,我与白马王返回封地。后来朝廷官员以"诸侯王回藩国不得同行同宿"为由,强行将我们分开。我心中痛恨至极。想到永别在即,便写下这诗剖白心迹,与白马王告别,悲愤中完成了这篇诗作。</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(57, 181, 74);">[疑难解析]</span></p><p class="ql-block">①会节气:指魏朝制度,诸侯每年立春,立夏,立秋,立冬四个节气前需入京举行迎气仪式,实为加强对藩王的控制。</p><p class="ql-block">②有司:主管官吏,此处指监国使者灌均,负责监视诸侯。</p><p class="ql-block">③毒恨:极度的愤恨,反映曹植在政治压迫下的痛苦。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">第一章:</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(57, 181, 74);">原文</span></p><p class="ql-block">谒帝承明庐,逝将归旧疆。</p><p class="ql-block">清晨发皇邑,日夕过首阳。</p><p class="ql-block">伊洛广且深,欲济川无梁。</p><p class="ql-block">泛舟越洪涛,怨彼东路长。</p><p class="ql-block">顾瞻恋城阙,引领情内伤。</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(57, 181, 74);">译文:</span></p><p class="ql-block"> 朝见皇帝后辞别宫廷,终将返回封地旧疆。清晨从洛阳城出发,傍晚已过首阳山岗。伊水洛水宽阔深邃,想渡河却无桥梁。乘船穿越汹涌波涛,怨恨这东归路漫长。回望都城宫阙依依不舍,伸颈眺望内心悲伤。</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(57, 181, 74);">[疑难解析]</span></p><p class="ql-block">①承明庐:汉代承明殿旁屋舍,为侍臣值班处,此处代指皇宫。</p><p class="ql-block">②逝:语助词,无实义。</p><p class="ql-block">③引领:伸长脖颈,形容眺望姿态。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">第二章</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(57, 181, 74);">[原文]</span></p><p class="ql-block"> 太谷何寥廓,山树郁苍苍。</p><p class="ql-block">霖雨泥我途,流潦浩纵横。</p><p class="ql-block">中逵绝无轨,改辙登高冈。</p><p class="ql-block">修坂造云日,我马玄以黄。</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(57, 181, 74);">[译文]</span></p><p class="ql-block"> 太谷空旷多么辽阔,山间树木郁郁苍苍。连绵大雨泥泞道路,积水浩荡四处流淌。大路中断无法通行,改道攀登山冈。漫长斜坡直通云日,我的马匹累病颓唐。</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(57, 181, 74);">[疑难解析]</span></p><p class="ql-block">①太谷:洛阳东南大谷口,地势险要。</p><p class="ql-block">②玄以黄:语出《诗经。卷耳》"我马玄黄",指马因病毛色杂变,暗喻人困乏。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">第三章</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(57, 181, 74);">[原文]</span></p><p class="ql-block">玄黄犹能进,我思郁以纡。</p><p class="ql-block">郁纡将何念?亲爱在离居。</p><p class="ql-block">本图相与偕,中更不克俱。</p><p class="ql-block">鸱枭鸣衡轭,豺狼当路衢。</p><p class="ql-block">苍蝇间白黑,谗巧令亲疏。</p><p class="ql-block">欲还绝无蹊,揽辔止踟蹰。</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(57, 181, 74);">[译文]</span></p><p class="ql-block"> 马虽病倒还能前行,我心郁结愁思萦绕。愁思郁结为何而念?正是兄弟被迫分居。本愿与你同行共返,中途变故不能同途。恶鸟在车衡上嘶叫,豺狼挡在道路中央。苍蝇混淆黑白是非,谗言巧语离间亲疏。想回京城已无路可走,手持马缰徘徊哀伤。</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(57, 181, 74);">[疑难解析]</span></p><p class="ql-block">①鸱枭,豺狼,苍蝇:皆喻朝中奸佞小人(如监国使者),是曹植对政治迫害的激烈控诉。</p><p class="ql-block">②衡轭:车辕前横木,象征权力中心被小人占据。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">第四章</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(57, 181, 74);">[原文]</span></p><p class="ql-block">踟蹰亦何留?相思无终极。</p><p class="ql-block">秋风发微凉,寒蝉鸣我侧。</p><p class="ql-block">原野何萧条,白日忽西匿。</p><p class="ql-block">归鸟赴乔林,翩翩厉羽翼。</p><p class="ql-block">孤兽走索群,衔草不遑食。</p><p class="ql-block">感物伤我怀,抚心长太息。</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(57, 181, 74);">[译文]</span></p><p class="ql-block"> 徘徊还能等待什么?思念之情无尽无穷。秋风送来微微凉意,寒蝉在我身旁哀鸣。原野多么萧条荒凉,白日忽然西沉匿踪。归鸟飞向高大树林,振翅疾飞姿态匆匆。孤兽奔跑寻找族群,口衔草木无暇食用。触景伤情胸怀悲痛,抚心叹息哀苦难平。</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(57, 181, 74);">[疑难解析]</span></p><p class="ql-block">①厉羽翼:振动翅膀急速飞翔,反衬诗人滞留不得归。</p><p class="ql-block">②索群:寻找群体,隐喻曹植对兄弟亲情的渴望。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">第五章</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(57, 181, 74);">[原文]:</span></p><p class="ql-block">太息将何为?天命与我违。</p><p class="ql-block">奈何念同生,一往形不归。</p><p class="ql-block">孤魂翔故域,灵柩寄京师。</p><p class="ql-block">存者忽复过,亡殁身自衰。</p><p class="ql-block">人生处一世,去若朝露晞。</p><p class="ql-block">年在桑榆间,影响不能追。</p><p class="ql-block">自顾非金石,咄令心悲。</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(57, 181, 74);">[译文]:</span></p><p class="ql-block"> 长叹又能改变什么?天命总与我愿相违。怎堪回想同胞兄长,一去不返形影永逝。孤魂飞回故乡封地,灵柩却仍暂寄京师。活着的人匆匆老去,亡者身躯早已衰逝。人生一世短暂如寄,逝去仿佛朝露蒸发。晚年光阴已近黄昏,光影声息无法追回。自知生命非金非石,惊诧悲叹令心破碎。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">第六章</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(57, 181, 74);">[原文]:</span></p><p class="ql-block">心悲动我神,弃置莫复陈。</p><p class="ql-block">丈夫志四海,万里犹比邻。</p><p class="ql-block">恩爱苟不亏,在远分日亲。</p><p class="ql-block">何必同衾帱,然后展。</p><p class="ql-block">忧思成疾疢,无乃儿女仁。</p><p class="ql-block">仓卒骨肉情,能不怀苦辛?</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(57, 181, 74);">[译文]:</span></p><p class="ql-block"> 心中悲怆震荡神魂,抛开悲情不再赘陈。大丈夫志在四海,相隔万里也如近邻。兄弟情谊若不衰减,距离越远情分愈深。何必非要同被共帐,才能表达殷勤之心?若因忧思积成疾病,岂非幼稚儿女之情?但这仓促间的骨肉别离,怎能不满怀苦辛?</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(57, 181, 74);">[疑难解析]:</span></p><p class="ql-block">①万里犹比邻:王勃"天涯若比邻"的直接源头,展现曹植在悲痛中强作豁达的自我宽慰。</p><p class="ql-block">②儿女仁:小儿女般的脆弱情感,是诗人对自我情感的克制与解嘲。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">第七章</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(57, 181, 74);">[原文]:</span></p><p class="ql-block">苦辛何虑思?天命信可疑。</p><p class="ql-block">虚无求列仙,松子久吾欺。</p><p class="ql-block">变故在斯须,百年谁能持?</p><p class="ql-block">离别永无会,执手将何时?</p><p class="ql-block">王其爱玉体,俱享黄发期。</p><p class="ql-block">收泪即长路,援笔从此辞。</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(57, 181, 74);">[译文]:</span></p><p class="ql-block"> 这般苦辛何须多思?天命实在令人生疑。求仙问道虚无缥缈,赤松子久已把我欺。人生变故顷刻发生,百年寿命谁能保持?此次离别永难再会,握手重逢将在何时?愿王珍重如玉身躯,共享长寿白发暮年。收起泪水踏上长路,提笔作诗就此别离。</p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(57, 181, 74);">[疑难解析]:</span></p><p class="ql-block">①松子:赤松子,传说中的仙人,曹植在此表达对长生与命运的幻灭感。</p><p class="ql-block">②黄发期:指高寿,老人白发转黄。</p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">全诗核心思想与艺术特色</span></p><p class="ql-block">①情感结构:以"离别"为主线,交织行路</p><p class="ql-block">之艰,奸佞之恶,生死之痛,天命之疑四重悲慨,最终强作豁达却更显沉痛。</p><p class="ql-block">②政治隐喻:通过"鸱枭""豺狼""苍蝇"等</p><p class="ql-block">意象,揭示曹魏政权对宗室的残酷压制,堪称魏晋政治迫害的诗歌证言。</p><p class="ql-block">③章法创新:采用"辘轳体"(顶针格),</p><p class="ql-block">后章首句紧承前章末句,如"踟蹰太息苦辛",使情感如连环迸发,层层推进。</p><p class="ql-block">④历史价值:此诗与《洛神赋》并列为曹植后期代表作,标志其诗风从早期华美转向沉郁愤激,开创了后世抒情组诗的先河。</p><p class="ql-block"> 诗中"丈夫志四海,万里犹比邻"虽被王勃化用为旷达之句,但在曹植原作中实为悲愤绝望中的自我勉励,二者语境不同,情感底色迥异,正可见文学经典在传承中的创造性转化。</p>