<p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);">【本篇栏目】</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(237, 35, 8);"></b></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">词调例析(49)忆王孙</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">词调例析(50)谒金门</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">词调例析(51)好事近</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">词调例析(52)柳梢青</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">词调例析(53)西江月</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">词调例析(54)荷叶杯</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(237, 35, 8);">词调例析(55)踏莎行</span></p> <p class="ql-block">词调例析(49)</p><p class="ql-block">忆王孙</p><p class="ql-block">郭庆澄</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">忆王孙(龙谱,钦谱正格同)</p><p class="ql-block">忆王孙单调小令,又名《豆叶黄》、《阑干万里心》。三十一字,五句五平韵。按:《太平乐府》注“黄钟宫”,《太和正音谱》注“仙吕宫”。《梅苑》词名《独脚令》,谢克家词名《忆君王》,吕渭老词名《豆叶黄》。陆游词有“画得蛾眉胜旧时”句,名《画蛾眉》。张辑词有“几曲阑干万里心”句,名《阑干万里心》。双调五十四字者见《复雅歌词》,或名《怨王孙》,与单调绝不同。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">忆王孙定格 李重元</p><p class="ql-block">萋萋芳草忆王孙,柳外楼高空断魂。 </p><p class="ql-block">中平中仄仄平平韵中仄平平中仄平韵</p><p class="ql-block">杜宇声声不忍闻。</p><p class="ql-block">中仄平平中仄平韵</p><p class="ql-block">欲黄昏,雨打梨花深闭门。 </p><p class="ql-block">仄平平韵中仄平平中仄平韵</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">例词: </p><p class="ql-block">一.词调格律</p><p class="ql-block">1.声韵格律</p><p class="ql-block">(1)章律(见例词)</p><p class="ql-block">(2)句律(按句子先后为序)</p><p class="ql-block">符号说明:</p><p class="ql-block">a 表平韵;b 表仄韵。</p><p class="ql-block">若平仄韵中有多个;则分别标为:</p><p class="ql-block">a1、a2 、a3……;b1、b2、 b3……</p><p class="ql-block"> /表上下片间隔。</p><p class="ql-block">七言</p><p class="ql-block">①平平脚韵句 </p><p class="ql-block">中平中仄仄平平</p><p class="ql-block">萋萋芳草忆王孙(第1句)</p><p class="ql-block">②仄平脚韵句</p><p class="ql-block">中仄平平中仄平</p><p class="ql-block">柳外楼高空断魂(第2句)</p><p class="ql-block">杜宇声声不忍闻(第3句)</p><p class="ql-block">雨打梨花深闭门(第5句)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">三言</p><p class="ql-block">平平脚韵句</p><p class="ql-block">仄平平</p><p class="ql-block">欲黄昏(第4句)</p><p class="ql-block">按:三字句第1字以去声为宜。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2.韵格韵式</p><p class="ql-block">(1)韵格:平韵格。</p><p class="ql-block">例词用《词林正韵》第六部真文元(半) </p><p class="ql-block">(2)韵式:</p><p class="ql-block">符号说明:</p><p class="ql-block">a 表平韵;</p><p class="ql-block">b 表仄韵。</p><p class="ql-block">若平仄韵中有多个;则分别标为:</p><p class="ql-block">a1、a2 、a3……;b1、b2、 b3…… </p><p class="ql-block">/表上下片间隔。</p><p class="ql-block">本词韵式:a a a a a</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">3.句式结构</p><p class="ql-block">七言:</p><p class="ql-block">四/三(律式)</p><p class="ql-block">三言:</p><p class="ql-block">一/二或二/一</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">二.调式情致 </p><p class="ql-block">1.宫调</p><p class="ql-block">(1)黄钟宫:富贵缠绵(燕南芝庵《唱论》)。意为典雅婉转。音乐色彩:浑厚明亮;音乐意境:庄严宏丽。多用于宫廷、庆典或华丽场景。 </p><p class="ql-block">(2)仙吕宫:清新绵邈(燕南芝庵《唱论》)。意为清新柔婉。音乐色彩:婉转悠长。音乐意境:清新脱俗,情感表达含蓄深远。适合写景抒怀,表现柔婉细腻或惆怅失意的情绪。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2.声韵节奏</p><p class="ql-block">(1)声韵:</p><p class="ql-block">此调以平声为韵,五句五韵,韵位密集,声调较急切。</p><p class="ql-block">(2)节奏:</p><p class="ql-block">此调以舒展的七言句为主,间一急促的三言句,在平稳中见顿挫。三言句,设置于词意“转折”之处,使空间有限的小令,产生波澜曲折的艺术效果。此三字句,须依词情而着意经营。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 3.情调</p><p class="ql-block">结合宫调与声韵节奏,此调基调是柔婉委曲,适宜表达幽愁暗恨感情,或闲情雅趣。可以写景抒情,咏物寄意、思人念远等多种题材。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">三.章法</p><p class="ql-block">1.层次结构</p><p class="ql-block">单调。</p><p class="ql-block">二大层次,</p><p class="ql-block">第一层起承;</p><p class="ql-block">第二层转合。</p><p class="ql-block">77/7/3/7</p><p class="ql-block">起:第1、2句,</p><p class="ql-block">承;第3句;</p><p class="ql-block">转:第4句,</p><p class="ql-block">合:第5句。</p><p class="ql-block">转合紧密连结。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2.内容布局</p><p class="ql-block">单调</p><p class="ql-block">内容布局,</p><p class="ql-block">有:</p><p class="ql-block">直接抒情法,</p><p class="ql-block">借景抒情法,</p><p class="ql-block">情景交融法等,</p><p class="ql-block">以情景交融法为常。</p><p class="ql-block">例词即为情景交融法(具体见“四.例词赏析”)。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">四.例词赏析</p><p class="ql-block">萋萋芳草忆王孙,柳外楼高空断魂。——景起:思妇楼上所见景色(远景)。</p><p class="ql-block">杜宇声声不忍闻。——景承:思妇所闻声情(近景)。</p><p class="ql-block">第一层:写外景,上楼见闻。</p><p class="ql-block">欲黄昏,雨打梨花深闭门。——景转结:思妇黄昏回房情景。第二层:写内景,回房心情。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">一.主题</p><p class="ql-block">此作是写春闺相思词。作品通过描写春天思妇一日的活动情景,表达她思念远在天涯丈夫的悲苦情绪。</p><p class="ql-block">二.艺术</p><p class="ql-block">1.景中含情,情中有景。全词五个句子,句句如是:思妇见芳草而“忆王孙”,登楼眺望见楼外春柳青青而丈夫不归,“断魂”。风中传来“杜宇声声”,心中生悲而“不忍闻”。结尾两句,“欲黄昏”三字写尽思妇从早到晚不见伊人的无奈与失望。</p><p class="ql-block">2.层次分明,委婉曲折。词作由外而内,由景生情,以恼人春色动愁人情思,把思妇的念远思人的内心情感表达得十分细腻深入。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">历代作品欣赏</p><p class="ql-block">◇宋·李重元(四首,其一见“例词”)</p><p class="ql-block">忆王孙·其二·夏词 </p><p class="ql-block">风蒲猎猎小池塘,过雨荷花满院香。沈李浮瓜冰雪凉。竹方床,针线慵拈午梦长。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简评</p><p class="ql-block">小池雨后,风蒲猎猎生响,荷花满院生香。词中女主人浸着瓜果,懒于针线,竹床昼寝,午梦方长。小令画出一幅具有夏令特色的仕女图,颇有风致。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">忆王孙·其三·秋词 </p><p class="ql-block"> 飕飕风冷荻花秋。明月斜侵独倚楼。十二珠帘不上钩。黯凝眸,一点渔灯古渡头。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">忆王孙·其四·冬词</p><p class="ql-block">彤云风扫雪初晴。天外孤鸿三两声。独拥寒衾不忍听。月笼明,窗外梅花瘦影横。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·吕渭老(三首)</p><p class="ql-block">豆叶黄/忆王孙 其一 </p><p class="ql-block">芰荷香外一声蝉,风撼琅玕惊昼眠。刻烛题诗花满笺。小神仙,对倚阑干月正圆。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">晚妆新试碧衫凉,金鸭犹残昨夜香。柳际风来月满廊。一双双,人对鸳鸯浴小塘。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其三</p><p class="ql-block">轻罗团扇掩微羞,酒满玻璃花满头。小板齐声唱石州。月如钩,一寸横波入鬓流。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其四</p><p class="ql-block">林花著雨褪胭脂,叶底双桃结子迟。对镜凭郎略皱眉。笑微微,燕子羞人必懒归。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其五</p><p class="ql-block">玉箫风外一声清,粉面婵娟月对明。紫府楼台夜不扃。羽衣轻,稳驾双鸾谒帝庭。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇北宋·谢克家(一首)</p><p class="ql-block">忆君王/忆王孙 </p><p class="ql-block">依依宫柳拂宫墙,楼殿无人春昼长。燕子归来依旧忙。忆君王,月破黄昏人断肠。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简析</p><p class="ql-block">此词是作者愤于金人南侵,君王被掳,在国家和民族陷于危机之际,为怀念宋徽宗而作。全词情景交融,景物在感情丝缕中织得更加光彩夺目,感情在景物的烘托中更加表现得淋漓尽致。不着一实语,而能以动荡见奇,迷离称隽,辞有尽而意无穷,表现出极高的艺术境界。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·史远道(一首)</p><p class="ql-block">独脚令/忆王孙 </p><p class="ql-block">墙头梅蕊一枝新,宋玉东邻算未真。折与冰姿绰约人。怯霜晨,桃李纷纷不当春。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">宋·张辑(一首)</p><p class="ql-block">忆王孙·阑干万里心</p><p class="ql-block">小楼柳色未春深,湘月牵情入苦吟。翠袖风前冷不禁。怕登临,几曲阑干万里心。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·陆游(二首)</p><p class="ql-block">豆叶黄/忆王孙 其一 </p><p class="ql-block">春风楼上柳腰肢,初试花前金缕衣。袅袅娉娉不自持。晓妆迟,画得蛾眉胜旧时。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">一春常是雨和风,风雨晴时春已空。谁惜泥沙万点红。恨难穷,恰似衰翁一世中。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·辛弃疾(一首)</p><p class="ql-block">忆王孙·秋江送别,集古句(1191年) </p><p class="ql-block">登山临水送将归,悲莫悲兮生别离。不用登临怨落晖。昔人非,惟有年年秋雁飞。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·姜夔(一首)</p><p class="ql-block">忆王孙·番阳彭氏小楼作(1183年)</p><p class="ql-block">冷红叶叶下塘秋,长与行云共一舟。零落江南不自由。两绸缪,料得吟鸾夜夜愁。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">此词写秋日登彭氏小楼,伤飘泊、怀远人是这首小词的主题。词作之妙在于将身世之感与怀人之思相糅合,显得蕴藉含蓄,别绕风致。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋末元初·汪元量(一首)</p><p class="ql-block">忆王孙·离宫别苑草萋萋</p><p class="ql-block">离宫别苑草萋萋,对此如何不泪垂。满槛山川漾落晖。昔人非,惟有年年秋雁飞。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">鹧鸪飞上越王台,烧接黄云惨不开。有客新从赵地回。转堪哀,岩畔古碑空绿苔。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋末元初·张炎(一首)</p><p class="ql-block">忆王孙·谢安棋墅 </p><p class="ql-block">争棋赌墅意欣然,心似游丝飏碧天。只为当时一著玄。笑苻坚,百万军声屐齿前。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇明·杨慎(三首)</p><p class="ql-block">忆王孙·重宿禄品</p><p class="ql-block">落梅风里王鳞皴,牛背寒鸦过别村。樵笛声中暮霭昏。掩重门,翠被香寒酒正温。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">忆王孙·大理九日</p><p class="ql-block">满城开遍粉西施,节近重阳客未知。袅袅凉风搅鬓丝。倚楼时,长笛声声莫遣吹。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">忆王孙·九月八日邀客赏菊</p><p class="ql-block">西风庭院咽玄蝉,薄雾浓雰采菊天。老去悲秋强自宽。假婵娟,且向樽前醉管弦。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇明末清初·陆求可(一首)</p><p class="ql-block">忆王孙·秋晚 </p><p class="ql-block">广庭云汉晚昭回,珠箔银屏向夕开。新咏携谁上玉台。独徘徊,月里声声送雁来。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇明末清初·王夫之(二首)</p><p class="ql-block">忆王孙·本意 </p><p class="ql-block">芦花谁覆钓鱼船,宝玦藏腰未敢言。落叶惊乌月上弦。夜如年,春梦无人与再圆。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">忆王孙·蜂投窗纸掇遣飞去戏祝之寓意</p><p class="ql-block">白云送望转霏微,别径人间去不违。好逐桃花一片飞。阮郎归,莫问天台路是非。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇明末清初·屈大均(一首)</p><p class="ql-block">忆王孙·</p><p class="ql-block">草风吹一夜即萋萋,未到裙腰路已迷。肠断离人日向西。带香泥,狼藉春光任马蹄。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇清初·董元恺(二首)</p><p class="ql-block">忆王孙·江上</p><p class="ql-block">一江江水阅兴亡,花月春江事渺茫。江上风吹雁两行。泪沾裳,江北江南总断肠。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">忆王孙·小鬟捧茶</p><p class="ql-block">二泉初汲碾旗枪,火沸松声路沁香。郑重双鬟手自将。敢先尝,春风滋味怯萧郎。</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block">词调例析(50)</p><p class="ql-block">谒金门</p><p class="ql-block">郭庆澄</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">谒金门(龙谱)</p><p class="ql-block">谒金门 唐教坊曲。双调小令,又名《花自落》、《垂杨碧》、《春早湖山》等。《金奁集》入“双调”。元高拭词注“商调”。四十五字,八句,上下片各四句四仄韵。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">谒金门 定格 韦庄</p><p class="ql-block">空相忆,无计得传消息。 </p><p class="ql-block">平中仄韵平仄仄平平仄韵</p><p class="ql-block">天上嫦娥人不识,寄书何处觅。</p><p class="ql-block">中仄中平平仄仄韵仄平平仄仄韵</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">新睡觉来无力,不忍看君书迹。</p><p class="ql-block">中仄中平中仄韵中仄中平平仄韵</p><p class="ql-block">满院落花春寂寂,断肠芳草碧。</p><p class="ql-block">中仄中平平仄仄韵仄平平仄仄韵</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">按:上片首句(三言句)第二字,唐五代词人多作仄;六言句钦谱第五字皆作可平可仄,唐五代词人多作平。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">一.词调格律</p><p class="ql-block">1.章律(见例词)</p><p class="ql-block">2.句律(按句子先后为序)</p><p class="ql-block">符号说明:</p><p class="ql-block">a 表平韵;b 表仄韵;</p><p class="ql-block">○表平声白脚,●表仄声白脚。</p><p class="ql-block">若平仄韵中有多个;则分别标为:</p><p class="ql-block">a1、a2 、a3……;b1、b2、 b3……;</p><p class="ql-block">/表示上下片分隔。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">三言</p><p class="ql-block">仄收韵脚句:平中仄</p><p class="ql-block"> 空相忆(b第1句)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">六言</p><p class="ql-block">(1)平仄脚韵句</p><p class="ql-block">①平仄仄平平仄</p><p class="ql-block">无计得传消息(上片第2句)</p><p class="ql-block">②中仄中平平仄</p><p class="ql-block">不忍看君书迹(下片第2句)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">(2)中仄脚韵句</p><p class="ql-block"> 中仄中平中仄</p><p class="ql-block">新睡觉来无力(下片第1句)</p><p class="ql-block">按:钦谱六言句第五字皆作可平可仄。而较多用平。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">七言</p><p class="ql-block">仄仄脚韵句</p><p class="ql-block">中仄中平平仄仄</p><p class="ql-block">天上嫦娥人不识(上片第3句)</p><p class="ql-block">满院落花春寂寂(下片第3句)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">五言</p><p class="ql-block">仄仄脚韵句</p><p class="ql-block">寄书何处觅(上片第4句)</p><p class="ql-block">断肠芳草碧(下片第4句)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2.韵格韵式</p><p class="ql-block">(1)韵格:</p><p class="ql-block">仄韵格,一韵到底。</p><p class="ql-block">例词用《词林正韵》第十七部(入声)质陌锡职缉</p><p class="ql-block">(2)韵式</p><p class="ql-block">本词韵式:</p><p class="ql-block">bbbb/bbbb </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">3.句式结构</p><p class="ql-block">三言:</p><p class="ql-block">一/二或二/一(律式)</p><p class="ql-block">六言:</p><p class="ql-block">二/二/二(律式)</p><p class="ql-block">七言:</p><p class="ql-block">四/三(律式)</p><p class="ql-block">五言:</p><p class="ql-block">二/三(律式)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">二.调式情致 </p><p class="ql-block">1.宫调</p><p class="ql-block">(1)双调:</p><p class="ql-block">健捷激袅(燕南芝庵《唱论》),意为节奏明快有力。双调属“七商”之第二调。音调高亢激越中蕴含婉转曲折,激昂与哀婉的矛盾统一。是表达“慷慨悲凉”“豪放缠绵”等复杂情绪的首选宫调。</p><p class="ql-block">(2)商调:</p><p class="ql-block">凄怆怨慕(燕南芝庵《唱论》)。意为求之不得而思念伤感。 音乐色彩:商调属“次低调式”,基调是中性偏冷。 情感色彩:苍凉激越、幽怨悲怆。 商调在传统音乐中常与秋意、离别、边塞、怀古等主题关联。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2.声韵节奏</p><p class="ql-block">(1)声韵:</p><p class="ql-block">此调以仄声为韵,上下片各四句四韵,韵位密集。声调急切。</p><p class="ql-block">(2)节奏:</p><p class="ql-block">此调以三言六言七言五言组成,节奏多变。上片以急切三言起拍,下片换头,连用二个六言句节奏繁复。</p><p class="ql-block">3.情调</p><p class="ql-block">结合宫调与声韵节奏,宜表达激切悲抑感情。可以写景抒情,咏物寄意、思人念远等多种题材。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">三.章法</p><p class="ql-block">1.篇章结构</p><p class="ql-block">(1)层次结构</p><p class="ql-block">1.层次结构</p><p class="ql-block">双调,</p><p class="ql-block">换头。 </p><p class="ql-block">每片分二个层次:</p><p class="ql-block">第一层;起承;</p><p class="ql-block">第二层;转结。</p><p class="ql-block">上片:</p><p class="ql-block">36/75</p><p class="ql-block">下片:</p><p class="ql-block">66/75</p><p class="ql-block">(2)内容布局</p><p class="ql-block">双调(二片)</p><p class="ql-block">内容布局,有上景下情(偶有上情下景)、上昔下今或上今下昔、上真下幻、上起下续等法。</p><p class="ql-block">例词为上起下续法:</p><p class="ql-block">读昔时书信——回忆美好往事——痴想再传消息——思念无限而睡——睡醒不忍再读旧情书。(具体见“四.例词赏析”)。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2.过片方式</p><p class="ql-block">以景过片,以情过片,以事过片等方式皆适应。</p><p class="ql-block">例词为以“新睡觉来无力”情景衔接上下片:暗示困倦已极而睡,睡醒而益发困乏的原由是“寄书何处觅”的无望,由此引出“不忍把君书迹”的心情以及不忍目睹暮春的落花断肠的心境描写。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">四.例词赏析</p><p class="ql-block">谒金门 韦庄</p><p class="ql-block">空相忆,无计得传消息。——男子读书信。</p><p class="ql-block">天上嫦娥人不识,寄书何处觅。——欲再传消息。</p><p class="ql-block">上片:男子读信后勾起无数回忆,由此产生渴望与意中人再传消息、寄书信的痴情。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">新睡觉来无力,不忍把君书迹。——睡醒不忍再读旧情书。</p><p class="ql-block">满院落花春寂寂,断肠芳草碧。——不忍见落花芳草。</p><p class="ql-block">下片:写思极而睡,醒来不忍再读伊人旧情书的情绪,目中景色倍添凄凉。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">五.主题与艺术</p><p class="ql-block">(一)主题</p><p class="ql-block">词作通过抒写男子读旧情书的心理过程,表达对情人的无限怀念之情。</p><p class="ql-block">(二)艺术</p><p class="ql-block">1.叙事写景抒情相融,富有生活气息,情意真挚,将深切的思念之情表达得低回婉转,余韵袅袅。</p><p class="ql-block">2.脉络分明:由回忆而动情,由动情而遐想,再传达殷切思念的痴情。全词以书信为中介,上片写读信后勾起的无数回忆,由此产生了渴望与意中人再传消息、寄书信的痴情;下片写思极而睡,醒来不忍再读伊人旧情书的情绪,</p><p class="ql-block">3.疏中见密:上片着重勾画了主人公的心理活动。首三句,上句设问,下句作答,句句相联,环环相扣。</p><p class="ql-block">4.以景作结,余韵无穷。</p><p class="ql-block">结尾宕开一笔,以景作结:“满院落花春寂寂,断肠芳草碧”两句别出心意,营造出花落院空的孤寂环境。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">历代作品欣赏</p><p class="ql-block">◇唐末至五代·韦庄(又二首)</p><p class="ql-block">谒金门·春雨足春雨足,染就一溪新绿。柳外飞来双羽玉,弄晴相对浴。</p><p class="ql-block">楼外翠帘高轴,倚遍阑干几曲。云淡水平烟树簇,寸心千里目。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">谒金门·春漏促</p><p class="ql-block">春漏促,金烬暗挑残烛。一夜帘前风撼竹,梦魂相断续。</p><p class="ql-block">有个娇饶如玉,夜夜绣屏孤宿。闲抱琵琶寻旧曲,远山眉黛绿。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇五代·魏承班(三首)</p><p class="ql-block">谒金门其一 </p><p class="ql-block">烟水阔,人值清明时节。雨细花零莺语切,愁肠千万结。</p><p class="ql-block">雁去音徽断绝,有恨欲凭谁说。无事伤心犹不彻,春时容易别。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">春欲半,堆砌落花千片。早是潘郎长不见,忍听双语燕。</p><p class="ql-block">飞絮晴空飏远,风送谁家弦管。愁倚画屏凡事懒,泪沾金缕线。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其三</p><p class="ql-block">长思忆,思忆佳辰轻掷。霜月透帘澄夜色,小屏山凝碧。</p><p class="ql-block">恨恨君何太极,记得娇娆无力。独坐思量愁似织,断肠烟水隔。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇五代·冯延巳(二首)</p><p class="ql-block">谒金门·风乍起</p><p class="ql-block">风乍起,吹皱一池春水。——景起:风起波生。</p><p class="ql-block">闲引鸳鸯芳径里,手挼红杏蕊。——事结:少妇遣闷。</p><p class="ql-block">上片:写少妇庭园排遣愁怀的情景。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">斗鸭阑干独倚,碧玉搔头斜坠。——事承上启下:倚栏独处。</p><p class="ql-block">终日望君君不至,举头闻鹊喜。——情结:闻鹊心动。</p><p class="ql-block">下片:写少妇慵懒失落情态。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简析</p><p class="ql-block">一.内容分析(见上)</p><p class="ql-block">二.主题</p><p class="ql-block">词作通过描写贵族少妇在春日思念丈夫的百无聊赖的情景,表现旧时贵族少妇的孤寂苦闷的精神生活。</p><p class="ql-block">三.艺术</p><p class="ql-block">1.情景交融。</p><p class="ql-block">如:“风乍起,吹皱一池春水”“闲引鸳鸯芳径里,手挼红杏蕊”“碧玉搔头斜坠”。</p><p class="ql-block">2.以俊语写悲情。</p><p class="ql-block">词作描写优美的景致,优雅的人物形态,表现人物的无聊寂寞的孤独苦闷的心情。</p><p class="ql-block">3.词情波折婉转。</p><p class="ql-block">从少妇见池塘的风波而兴起思念情人的情思再到无聊逗引鸳鸯,手捋杏蕊,倚栏发呆,最后又以闻鹊生出希望收束,由动变静,又由静生动。起伏不断,余波不尽。此等手段,乃小令之高境界也。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">集评 </p><p class="ql-block"> 俞陛云《唐五代两宋词选释》:</p><p class="ql-block">“风乍起“二句破空而来,在有意无意间,如柴浮水,似沾非著,宜后主盛加称赏。此在南唐全盛时作。”喜闻鹊报“句,殆有束带弹冠之庆及效忠尽瘁之思也。四印斋刻《阳春集序》:冯词类多劳人、思妇之作,“忧生念乱,意内而言外。”《蓼园词选》引沈际飞云:闻鹊报喜,须知喜中还有疑在,无非望幸希宠之心,而语自清隽。贺裳《皱水轩词筌》:南唐主(李璟)语冯延巳曰:“‘风乍起,吹皱一池春水’,何与卿事?”冯曰:“未若‘细雨梦回鸡塞远,小楼吹彻玉笙寒’。”不可使闻于邻国。然细看词意,含蓄尚多。又云:“无凭谐鹊语,犹觉暂心宽”,韩偓语也。冯延巳去偓不多时,用其语曰:“终日望君君不至,举头闻鹊喜。”虽窃其意,而语加蕴藉。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">谒金门·杨柳陌</p><p class="ql-block">杨柳陌,宝马嘶空无迹。新著荷衣人未识,年年江海客。</p><p class="ql-block">梦觉巫山春色,醉眼飞花狼藉。起舞不辞无气力,爱君吹玉笛。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇北宋·王安石(一首)</p><p class="ql-block">谒金门·春又老</p><p class="ql-block">春又老,南陌酒香梅小。遍地落花浑不扫,梦回情意悄。</p><p class="ql-block">红笺寄与添烦恼,细写相思多少。醉后几行书字小,泪痕都揾了。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇北宋·晏几道(一首)</p><p class="ql-block">谒金门·溪声急</p><p class="ql-block">溪声急,无数落花漂出。燕子分泥蜂酿蜜,迟迟艳风日。</p><p class="ql-block">须信芳菲随失,况复佳期难必。拟把此情书万一,愁多翻阁笔。</p><p class="ql-block">注:此词又作贺铸词。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">北宋·李清臣(一首)</p><p class="ql-block">谒金门·杨花落</p><p class="ql-block">杨花落,燕子横穿朱阁。苦恨春醪如水薄,闭愁无处着。</p><p class="ql-block">绿野带红山落角,桃杏参差残萼。历历危樯沙外泊,东风晚来恶。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇北宋·苏轼(二首)</p><p class="ql-block">谒金门·秋夜(1097年)</p><p class="ql-block">秋帷里,长漏伴人无寐。低玉枕凉轻绣被,一番秋气味。</p><p class="ql-block">晓色又侵窗纸,窗外鸡声初起。声断几声还到耳,已明声未已。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">谒金门·秋兴(1097年)</p><p class="ql-block"> 秋池阁,风傍晓庭帘幕。霜叶未衰吹未落,半惊鸦喜鹊。</p><p class="ql-block">自笑浮名情薄,似与世人疏略。一片懒心双懒脚,好教閒处著。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">谒金门·秋感(1097年)</p><p class="ql-block">今夜雨,断送一年残暑。坐听潮声来别浦,明朝何处去。</p><p class="ql-block">孤负金尊绿醑,来岁今宵圆否。酒醒梦回愁几许,夜阑还独语。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇北宋·黄庭坚(一首)</p><p class="ql-block">谒金门·示知命弟(1099年)</p><p class="ql-block">山又水。行尽吴头楚尾。兄弟灯前家万里。相看如梦寐。</p><p class="ql-block">君似成蹊桃李。入我草堂松桂。莫厌岁寒无气味。馀生今已矣。[注]知命:黄庭坚之弟,名叔达。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简评</p><p class="ql-block">此词抒写兄弟间患难相依的深情厚意。作者运用其作诗遒劲笔法,放笔直抒天伦情谊,质朴浑厚,为宋词中之少见。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇北宋·贺铸(一首)</p><p class="ql-block">谒金门</p><p class="ql-block">李黄门梦得一曲,前遍二十言,后遍二十二言,而无其声。余采其前遍,润一横字,已续二十五字写之云</p><p class="ql-block"> 杨花落。燕子横川朱阁。常恨春醪如水薄。闲愁无处著。</p><p class="ql-block">绿野带江山络角。桃叶参差前约。历历短樯沙外泊。东风晚来恶。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">北宋·谢逸</p><p class="ql-block">谒金门·帘外雨</p><p class="ql-block">帘外雨,洗尽楚乡残暑。白露影边霞一缕,绀碧江天暮。</p><p class="ql-block">沉水烟横香雾,茗碗浅浮琼乳。卧听鹧鸪啼竹坞,竹风清院宇。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇北宋末·陈克(二首)</p><p class="ql-block">谒金门二首 </p><p class="ql-block">其一 </p><p class="ql-block">花满院。飞去飞来双燕。红雨入帘寒不卷。晓屏山六扇。</p><p class="ql-block">翠袖玉笙凄断。脉脉两蛾愁浅。消息不知郎近远。一春长梦见。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简析</p><p class="ql-block">此词为春闺怀人之作。上片写景,落花飞燕,撩人愁思。下片抒情,玉笙凄断,脉脉含愁,郎君虽无消息,一春却长梦见。全词抒情委婉,思绪缠绵。辞彩绚丽,隽美多姿。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">集评</p><p class="ql-block">俞陛云《唐五代两宋词选释》:此词前、后阕分写情景,以高浑出之,不事雕饰,五代遗韵也。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">柳丝碧。柳下人家寒食。莺语匆匆花寂寂。玉阶春藓湿。</p><p class="ql-block">闲凭薰笼无力。心事有谁知得。檀炷绕窗灯背壁。画檐残雨滴。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简析</p><p class="ql-block">此词抒写春情。上片写室外春景,清明时节,杨柳青青,花寂莺语,玉阶藓湿。下片写室内之人。闲凭熏笼,心事满怀,檀炷绕窗,画檐残雨。全词委婉细腻,情景交融,工丽柔媚,余韵悠长。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">集评</p><p class="ql-block">《词林纪事》卷十卢申之云:子高《菩萨蛮》云:“几处簸钱声,绿窗春梦轻。”《谒金门》云:“檀炷绕窗灯背壁,画檐残雨滴。”殊觉其香茜。薛砺若《宋词通论》:(此词)系模仿“花间”,毫未变体之作。他正值北宋末期与南渡以后,慢词风靡一世的时候,而其作品似乎未曾染受丝毫的时代色彩。这真是一个例外作家了。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·李弥逊(一首)</p><p class="ql-block">谒金门·寄远</p><p class="ql-block">春又老,愁似落花难扫。一醉一回才忘了,醒来还满抱。</p><p class="ql-block">此恨欲凭谁道,柳外数声啼鸟。只恐春风吹不到,断云连碧草。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·无名氏(一首)</p><p class="ql-block">谒金门·山无数</p><p class="ql-block">山无数,遮断故人何处。见说阑舟独系住,溪边红叶树。</p><p class="ql-block">忆著前时欢遇,惹起今番愁绪。怎得西风吹泪去,阳台为暮雨。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·无名氏(一首)</p><p class="ql-block">谒金门·赠歌妓</p><p class="ql-block">真个美,水墨观音难比。闻道观音谁不害,见来须顶礼。</p><p class="ql-block">徐步金莲满地,那更兰心聪慧。一曲清歌离皓齿,梁尘飞不已。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·张辑(二首)</p><p class="ql-block">谒金门·无风花自落</p><p class="ql-block">春寂寞,帘底蕙炉烟薄。听尽归鸿书怎托,相思天一角。</p><p class="ql-block">象笔鸾笺闲却,秀句与谁商略。睡起愁怀何处著,无风花自落。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">谒金门·楼外垂杨如此碧</p><p class="ql-block">花半湿,睡起一帘晴色。千里江南真咫尺,醉中归梦直。</p><p class="ql-block">前度兰舟送客,双鲤沉沉消息。楼外垂杨如此碧,问春来几日。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·李石(一首)</p><p class="ql-block">出塞/谒金门</p><p class="ql-block">夜梦一女子引扇求字,为书小阕 </p><p class="ql-block">花树树,吹碎胭脂红雨。将谓郎来推绣户,暖风摇竹坞。</p><p class="ql-block">睡起栏干凝伫,漠漠红楼飞絮。划踏袜儿垂手处,隔溪莺对语。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·范成大(一首)</p><p class="ql-block">谒金门</p><p class="ql-block">宜春道中野塘春水可喜,有怀旧隐。 </p><p class="ql-block">塘水碧,仍带曲尘颜色。泥泥縠纹无气力,东风如爱惜。</p><p class="ql-block">恰似越来溪侧,也有一双鸂鶒。只欠柳丝千百尺,系船春弄笛。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·石孝友(三首)</p><p class="ql-block">谒金门 其一 </p><p class="ql-block">归不去。归去又还春暮。洞里小桃音信阻。几番风更雨。</p><p class="ql-block">相伴竹筇芒履。穿尽松溪花坞。早是行人贪道路。声声闻杜宇。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">云树直。雨歇半空犹湿。山影插尖高几尺。依依衔落日。</p><p class="ql-block">远岸双飞鸂鶒。一水无情自碧。飒飒白蘋风正急。断肠人独立。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其三</p><p class="ql-block">春睡重。睡起烟销鸾凤。著雨柳绵吹易动。风帘花影弄。</p><p class="ql-block">过雁空劳目送。纵有音书何用。有意相思无意共。不如休做梦。</p> <p class="ql-block">历代作品欣赏</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·吕胜己(二首)</p><p class="ql-block">谒金门·早梅 </p><p class="ql-block">芳信拆。漏泄东君消息。帝殿宝炉烟未熄。龙香飘片白。</p><p class="ql-block">点缀枯梢的皪。疏影荡摇寒碧。指与纤纤教自摘。枝横云鬓侧。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">谒金门·闻莺声作 </p><p class="ql-block">花满树。两个黄鹂相语。恰似碧城双玉女。对歌还对舞。</p><p class="ql-block">可惜娟娟楚楚。同伴彩云归去。居士心如泥上絮。那能无恨处。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·朱淑真(一首)</p><p class="ql-block">谒金门·春半</p><p class="ql-block">春已半,触目此情无限。十二栏干闲倚遍,愁来天不管。</p><p class="ql-block">好是风和日暖,输与莺莺燕燕。满院落花帘不卷,断肠芳草远。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简评</p><p class="ql-block">此为写闺中春愁小词。上片写仲春时节,眼前景色,触目生愁。虽“十二栏干倚遍”,也无法排遣春愁。下片写闺中人在这风和日暖的大好春光中,想起了自己所怀念的人,不禁愁绪万端,感到还不如成双成对的鸟儿,因此不愿再看见满院落花和断肠芳草。通篇哀婉细腻,愁思无限。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·韩淲(四首)</p><p class="ql-block">谒金门·东风吹酒面</p><p class="ql-block">花影半,晴色乍开云卷。择胜寻春愁日短,雨余山路晚。</p><p class="ql-block">涧底桃深红满,人意不禁闲远。胡蝶绕枝啼鸟怨,东风吹酒面。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">谒金门·不怕醉</p><p class="ql-block">不怕醉,记取吟边滋味。幽草绿阴花絮里,莺啼双燕起。</p><p class="ql-block">老去是何乡里,漠漠吴头楚尾。一曲荒山清照水,殢渠杯酒旨。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">谒金门·醉花春 </p><p class="ql-block">人已醉。溪北溪南春意。击鼓吹箫花落未。杏梅桃共李。</p><p class="ql-block">水底鱼龙惊起。推枕月明千里。伊吕衰翁徒尔耳。我怀犹未是。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">谒金门·春早湖山</p><p class="ql-block">春尚早。春入湖山渐好。人去人来虽未老。酒徒犹恨少。</p><p class="ql-block">梅落桃开烟岛。日日更吹香草。一片芳心拚醉倒。冷云藏落照。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·魏了翁(一首)</p><p class="ql-block">谒金门</p><p class="ql-block">次韵虞万州刚简以谒金门曲为叔母寿</p><p class="ql-block"> 那复有,气味醲于春酒。犹向故乡怀印绶,相过何日又。</p><p class="ql-block">吐出心肠锦绣,问我阿娘依旧。娘亦祝君如柏寿,相看霜雪后。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·黄升(一首)</p><p class="ql-block">谒金门·初春</p><p class="ql-block"> 花事浅,方费化工匀染。墙角红梅开未遍,小桃才数点。</p><p class="ql-block">人在暮寒庭院,闲续茶经香传。酒思如冰诗思懒,雨声帘不捲。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·吴潜(一首)</p><p class="ql-block">谒金门·和韵赋茶(1259年8月)</p><p class="ql-block">汤怕老,缓煮龙芽凤草。七碗徐徐撑腹了,卢家诗兴渺。</p><p class="ql-block">君岂荆溪路杳,我已泾川梦绕。酒兴茶酣人语悄,莫教鸡聒晓。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋至元初·周密(一首)</p><p class="ql-block">闻鹊喜/谒金门·吴山观涛</p><p class="ql-block">天水碧,染就一江秋色。鳌戴雪山龙起蛰,快风吹海立。</p><p class="ql-block">数点烟鬟青滴,一杼霞绡红湿。白鸟明边帆影直,隔江闻夜笛。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简评</p><p class="ql-block"> 此词为题咏排山倒海的浙江大潮之作。宋代词人咏潮者甚多,苏轼辛弃疾等一代大家皆有过咏潮词作。</p><p class="ql-block">周密此词题材上并无新颖可言,而有以绮丽语写豪壮场面的特色,值得一读。</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block">词调例析(51)</p><p class="ql-block">好事近</p><p class="ql-block">郭庆澄</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">好事近</p><p class="ql-block">好事近 又名《钓船笛》、《翠圆枝》。《张子野词》入“仙吕宫”。四十五字,八句,前后片各两仄韵;以入声韵为宜。两结句皆上一、下四句法。按:“近”,是近拍的省文。即以旧有的曲调,另翻新腔,称为“近拍”。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">好事近 正体 蒋元龙</p><p class="ql-block">叶暗乳鸦啼,风定老红犹落。</p><p class="ql-block">中仄仄平平句中仄仄平平仄韵</p><p class="ql-block">蝴蝶不随春去,入熏风池阁。</p><p class="ql-block">中仄仄平平仄句仄中平平仄韵</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">休歌金缕劝金卮,酒病煞如昨。</p><p class="ql-block">中平中仄仄平平句中中仄平仄韵</p><p class="ql-block">帘卷日长人静,任杨花飘泊。中仄仄平平仄句仄中平平仄韵</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">一.词调格律</p><p class="ql-block">1.声韵格律</p><p class="ql-block">(1)章律(见例词)</p><p class="ql-block">(2)句律(按句子先后为序)</p><p class="ql-block">符号说明:a 表平韵;b 表仄韵;若平仄韵中有多个;○表平声白脚,●表仄声白脚。</p><p class="ql-block">则分别标为:a1、a2 、a3……;b1、b2、 b3……</p><p class="ql-block">/表示上下片分隔。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">五言</p><p class="ql-block">(1)平平收白脚句:</p><p class="ql-block">中仄仄平平 </p><p class="ql-block">叶暗乳鸦啼(上片第1句)</p><p class="ql-block">(2)平仄收韵脚句:</p><p class="ql-block">①仄中平平仄</p><p class="ql-block">入熏风池阁(上片第4句) </p><p class="ql-block">任杨花飘泊(下片第4句)</p><p class="ql-block">②中中仄平仄</p><p class="ql-block">酒病煞如昨(下片第2句)</p><p class="ql-block">按:这个五言平仄式,前二字标“中”——可平可仄,若皆用平声,其声情显温柔谐婉,若皆用仄,其声情陡然拗峭挺劲,适宜表达孤标耸立和激越不平的情调。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">六言</p><p class="ql-block">(1)平仄收韵脚句</p><p class="ql-block">中仄仄平平仄</p><p class="ql-block">风定老红犹落(上片第2句)</p><p class="ql-block">(2)平仄收白脚句</p><p class="ql-block">中仄仄平平仄</p><p class="ql-block">蝴蝶不随春去(上片第3句)</p><p class="ql-block">帘卷日长人静(下片第3句)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">七言</p><p class="ql-block">平平收白脚句</p><p class="ql-block">中平中仄仄平平</p><p class="ql-block">休歌金缕劝金卮(下片第1句)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2.韵格韵式</p><p class="ql-block">(1)韵格:仄韵格。</p><p class="ql-block">例词用《词林正韵》第十六部觉药</p><p class="ql-block">(2)韵式:○b●b/○b●b</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">3.句式结构</p><p class="ql-block">五言</p><p class="ql-block">(1)二/三(律式) </p><p class="ql-block">叶暗乳鸦啼(上片第1句)</p><p class="ql-block">酒病煞如昨(下片第2句)</p><p class="ql-block">(2)一/四(一领四,拗式)</p><p class="ql-block">入熏风池阁(上片第4句) </p><p class="ql-block"> 任杨花飘泊(下片第4句)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">六言</p><p class="ql-block">二/二/二(律式)</p><p class="ql-block">风定老红犹落(上片第2句)</p><p class="ql-block">蝴蝶不随春去(上片第3句)</p><p class="ql-block">帘卷日长人静(下片第3句)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">七言</p><p class="ql-block">四/三(律式)</p><p class="ql-block">休歌金缕劝金卮(下片第1句)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">二.调式情致</p><p class="ql-block"> 1.宫调</p><p class="ql-block">仙吕宫:清新绵邈(燕南芝庵《唱论》),意为曲调清新柔婉。</p><p class="ql-block">2.声韵节奏</p><p class="ql-block">(1)声韵:</p><p class="ql-block">此调以仄声为韵;上下片各四句二韵,韵位适中,而全词除上下片除第一句脚字用平声外,以下连用仄收;且下半片第二句若如例词用“仄仄仄平仄”,构成拗怒的音节。再加使用短促入声韵,表达拗怒郁勃情调。</p><p class="ql-block">(2)节奏:</p><p class="ql-block">此调由五、六、七言组成,其中两结句为逆入的上一下四句式。节奏于沉稳中现顿挫。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">3.情调</p><p class="ql-block">结合宫调与声韵节奏,此调为激越跌宕的“拗怒之调”。声情拗峭挺劲,适宜表达激越不平的情调。王灼《碧鸡漫志》卷五指出该调“如截奔马”,适合表现“倏忽变幻”之情。而绝非闲适所宜。此调可用以写景抒情,即兴抒怀、咏物寄意,送别赠酬、思人念远等多种题材。按,宋词有王之道《好事近·何希渊生日》一首,实非调之所宜(词作内容见后“历代作品欣赏”)。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">三.章法</p><p class="ql-block">1.篇章结构</p><p class="ql-block">(1)层次结构双调(二片)</p><p class="ql-block">换头。</p><p class="ql-block">每片分二个层次</p><p class="ql-block">上片:56/65</p><p class="ql-block">下片:75/65</p><p class="ql-block">(2)内容布局</p><p class="ql-block">此调多为上景下情法、上昔下今、上起下续法。例词为上起下续法(具体见“四.例词赏析”)。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2.过片方式</p><p class="ql-block">以景过片,以情过片,以事过片等方式皆适应。</p><p class="ql-block">例词为以“休歌金缕劝金卮”压抑之情承上片“蝴蝶不随春去,入熏风池阁”之景,转以下抒无奈伤心之情。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">四.例词赏析</p><p class="ql-block">好事近 蒋元龙</p><p class="ql-block">叶暗乳鸦啼,风定老红犹落。——景起:树茂鸦啼花落。(静景)</p><p class="ql-block">蝴蝶不随春去,入熏风池阁。——景结:蝴蝶任意飞舞。(动景)</p><p class="ql-block">上片:写春末夏初景色。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">休歌金缕劝金卮,酒病煞如昨。——抒情承上启下:规劝他人要尽情纵酒(如蝴蝶般任情纵意)。</p><p class="ql-block">帘卷日长人静,任杨花飘泊。——抒情结:独看杨花伤怀。</p><p class="ql-block">下片:抒写游子漂泊的抑郁无奈情怀。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 一.主题 </p><p class="ql-block">词作通过对春逝的情景描写,抒发游子漂泊无依的失落抑郁之情。</p><p class="ql-block"> 二.艺术 </p><p class="ql-block">1.层次分明 全词由远景到近景,由外而内;由景到人,再由人及景,层层推进。似深水江湖表面平静而底里波澜涌动。 </p><p class="ql-block"> 2.意象典型 词作写春末夏初时节情景。所写意象,皆具此时节特点,丝丝入扣,移易不得(即“不违节”)。如,首句的“暗”字,突出树叶浓绿深密之色泽。残花自落,蝴蝶飞不避人;杨花飘扬等,无一不具春末夏初气息。 </p><p class="ql-block"> 3.词意含蓄。词作表面写闲淡的人生态度,暗含无可奈何的压抑之情。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">附:集评 明·潘游龙:“字字初夏。”(《古今诗馀醉》卷七)清·黄苏:“第一阕言春花老谢,蝴蝶犹解恋人;次阕言不需劝酒,天下唯静者能观人,闲者自闲,漂泊者自漂泊者耳,翛然有物外化之意,斯为淡远。”(《蓼园词选》)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">历代作品欣赏</p><p class="ql-block">北宋·宋祁好事近·睡起玉屏风</p><p class="ql-block">睡起玉屏风,吹去乱红犹落。天气骤生轻暖,衬沈香帷箔。</p><p class="ql-block">珠帘约住海棠风,愁拖两眉角。昨夜一庭明月,冷秋千红索。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">北宋·苏轼</p><p class="ql-block">好事近 黄州送君猷(1083年8月)</p><p class="ql-block">红粉莫悲啼,俯仰半年离别。看取雪堂坡下,老农夫凄切。</p><p class="ql-block">明年春水漾桃花,柳岸隘舟楫。从此满城歌吹,看黄州阗咽。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">好事近·西湖夜归(1090年9月)</p><p class="ql-block">湖上雨晴时,秋水半篙初没。朱槛俯窥寒鉴,照衰颜华发。</p><p class="ql-block">醉中吹堕白纶巾,溪风漾流月。独棹小舟归去,任烟波摇兀。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">北宋·舒亶</p><p class="ql-block">好事近·箫鼓却微寒</p><p class="ql-block">箫鼓却微寒,犹是芳菲时节。分付塞鸿归后,剩一钩寒月。</p><p class="ql-block">双垂锦幄谢残枝,馀香恋衣结。又被鸟声呼醒,似征鞍催发。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">北宋·黄庭坚</p><p class="ql-block">好事近·其一·汤词</p><p class="ql-block"> 歌罢酒阑时,潇洒座中风色。主礼到君须尽,奈宾朋南北。</p><p class="ql-block">暂时分散总寻常,难堪久离拆。不似建溪春草,解留连佳客。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">好事近·其二·太平州小妓杨姝弹琴送酒(1102年)</p><p class="ql-block">一弄醒心弦,情在两山斜叠。弹到古人愁处,有真珠承睫。</p><p class="ql-block">使君来去本无心,休泪界红颊。自恨老来憎酒,负十分金叶。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">北宋·曾肇</p><p class="ql-block">好事近·亳州秩满归江南别诸僚旧</p><p class="ql-block">岁晚凤山阴,看尽楚天冰雪。不待牡丹时候,又使人轻别。</p><p class="ql-block">如今归去老江南,扁舟载风月。不似画梁双燕,有重来时节。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">北宋·秦观</p><p class="ql-block">好事近·梦中作(1095年春)</p><p class="ql-block"> 春路雨添花,花动一山春色。行到小溪深处,有黄鹂千百。</p><p class="ql-block">飞云当面化龙蛇,夭矫转空碧。醉卧古藤阴下,了不知南北。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简析</p><p class="ql-block">此词名扬于时。苏轼有题跋云 :“供奉官莫君沔官湖南,喜从迁客游⋯⋯诵少游事甚详,为予道此词至流涕。乃录本使藏之。”黄庭坚跋此词云:“少游醉卧古藤下,谁与愁眉唱一杯?解作江南断肠句,只今惟有贺方回。”全词题为“梦中作”,系写梦境,先写出中漫游,再写飞云空中变幻和醉卧出藤阴下。整首词出语奇警,意境幽绝。 全词所写,皆淡语、景语、致语、丽语、奇语,景致奇丽,意境深微,借优丽的梦境,隐托痛绝的情怀,确乎“如鬼如仙”,“高举远慕,有遗世之意,充满浪漫、奇诡的色彩。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">北宋·晁补之</p><p class="ql-block">好事近·中秋不见月,重阳不见菊</p><p class="ql-block">风雨过中秋,愁对画帘银烛。那更气迟节晚,负重阳金菊。</p><p class="ql-block">月期花信尚参差,功名更难卜。何事四时俱好,□一杯一曲。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">北宋末·陈克</p><p class="ql-block">好事近·石亭探梅 </p><p class="ql-block">寻遍石亭春,黯黯暮山明灭。竹外小溪深处,倚一枝寒月。</p><p class="ql-block">淡云疏雨苦无情,得折便须折。醉帽风鬟归去,有馀香愁绝。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">宋·朱敦儒</p><p class="ql-block">好事近·春雨细如尘</p><p class="ql-block">春雨细如尘,楼外柳丝黄湿。风约绣帘斜去,透窗纱寒碧。</p><p class="ql-block">美人慵剪上元灯,弹泪倚瑶瑟。却卜紫姑香火,问辽东消息。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简评</p><p class="ql-block">此词为作者早期作品,写元夕怀人之情致,词风婉约。词作以淡语入情,含蓄不尽。结语使全词意境浑成,主旨突出,堪称巧妙。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">北宋末·周紫芝(二首)</p><p class="ql-block">好事近·青阳道中见梅花。是日微风,花已有落者</p><p class="ql-block">江路绕青山,山翠扑衣轻湿。谁酿晚来云意,做一天愁色。</p><p class="ql-block">竹溪斜度尽篮舆,疏梅暗香入。何处最关心事,恨落梅风急。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">好事近·谢人分似蜡梅一枝</p><p class="ql-block">香蜡染宫黄,不属世间风月。分我照寒金蕊,伴小窗愁绝。</p><p class="ql-block">高标独步本无双,一枝为谁折。压尽半春桃李,任满山如雪。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">宋·吕渭老(一首)</p><p class="ql-block">好事近·飞雪过江来</p><p class="ql-block">飞雪过江来,船在赤栏桥侧。惹报布帆无秋晓上莲峰恙,著两行亲札。</p><p class="ql-block">从今日日在南楼,发自此时白。一咏一觞谁共,负平生书册。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">①赤栏桥:姜夔《淡黄柳》词序;“客居合肥南城赤栏桥之西。”</p><p class="ql-block">②惹:即偌,犹言如此。无恙:指旅途平安。</p><p class="ql-block">③著:加上。亲札:亲笔写的信。</p><p class="ql-block">④“一咏一觞”句:这里指有谁来同饮酒赋诗。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简评</p><p class="ql-block"> 这是南渡后作者写给友人的一首词。词中写自己在风雪中回到南方,长期闲居家乡,没有志同道合的朋友饮酒赋诗,不能为国立功,辜负了平生读书的志气。词虽简短平淡,爱国之情极为深切。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">集评</p><p class="ql-block">赵师秀《圣求词序》:圣求词婉媚深窈,视美成、耆卿伯仲。杨慎《词品》:圣求在宋,不甚著名,而词甚工。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">宋·王之道(一首)</p><p class="ql-block">好事近·何希渊生日 </p><p class="ql-block">春色到梅梢,人在东风清嚏。曾见少微初降,蔼龙泉佳气。</p><p class="ql-block">功名富贵属多才,如子已无几。造物恰同予意,放骅骝千里。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">宋·杨无咎(一首)</p><p class="ql-block">好事近·黄琼 </p><p class="ql-block">花里爱姚黄,琼苑旧曾相识。不道风流种在,又一枝倾国。</p><p class="ql-block">拟图遮断倚阑人,休教妄攀摘。其奈老来情减,负十分春色。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">宋·程垓(一首)</p><p class="ql-block">好事近·待月不至 </p><p class="ql-block">天淡一帘秋,明月几时来得。何事桂底香近,把清光邀勒。</p><p class="ql-block">人间明晦总由天,何必问通塞。且为人如月好,醉莫分南北。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">陆游(二首)</p><p class="ql-block">好事近·登梅仙山绝顶望海</p><p class="ql-block">挥袖上西峰,孤绝去天无尺。拄杖下临鲸海,数烟帆历历。</p><p class="ql-block">贪看云气舞青鸾,归路已将夕。多谢半山松吹,解殷勤留客。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">好事近·秋晓上莲峰</p><p class="ql-block">秋晓上莲峰,高蹑倚天青壁。谁与放翁为伴,有天坛轻策。</p><p class="ql-block">铿然忽变赤龙飞,雷雨四山黑。谈笑做成丰岁,笑禅龛楖栗。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">南宋·杨万里(一首)</p><p class="ql-block">好事近·七月十三日夜登万花川谷望月作 </p><p class="ql-block">月未到诚斋,先到万花川谷。不是诚斋无月,隔一林修竹。</p><p class="ql-block">如今才是十三夜,月色已如玉。未是秋光奇绝,看十五十六。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">南宋·王炎(一首)</p><p class="ql-block">好事近·早梅 </p><p class="ql-block">玉颊映红绡,才报东风消息。虽则清臞如许,有生香真色。</p><p class="ql-block">相看动是隔年期,忍不饮涓滴。莫待轻飞一片,却说花堪惜。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">南宋·辛弃疾(四首)</p><p class="ql-block">好事近·和泪唱阳关(1191年)</p><p class="ql-block">和泪唱阳关,依旧字娇声稳。回首长安何处,怕行人归晚。</p><p class="ql-block">垂杨折尽只啼鸦,把离愁勾引。却笑远山无数,被行云低损。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">好事近·元夕立春(1192年1月1日) </p><p class="ql-block">䌽胜斗华灯,平地东风吹却。唤取雪中明月,伴使君行乐。</p><p class="ql-block">红旗铁马响春冰,老去此情薄。惟有前村梅在,倩一枝随著。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">好事近·花月赏心天</p><p class="ql-block">花月赏心天,抬举多情诗客。取次锦袍须贳,爱春醅浮雪。</p><p class="ql-block">黄鹂何处故飞来,点破野云白。一点暗红犹在,正不禁风色。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">好事近·春意满西湖</p><p class="ql-block">春意满西湖,湖上柳黄时节。濒水雾窗云户,贮楚宫人物。</p><p class="ql-block">一年管领好花枝,东风共披拂。已约醉骑双凤,玩三山风月。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">南宋·陈亮(一首)</p><p class="ql-block">好事近·咏梅</p><p class="ql-block">的皪两三枝,点破暮烟苍碧。好在屋檐斜入,傍玉奴横笛。</p><p class="ql-block">月华如水过林塘,花阴弄苔石。欲向梦中飞蝶,恐幽香难觅。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简评</p><p class="ql-block"> 陈亮此词词面是咏梅,而实有所寄托,作者借梅高风亮节来比喻自己的卓尔不群的情怀。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">宋·赵师侠</p><p class="ql-block">好事近·垂丝海棠 </p><p class="ql-block">红杏已香残,唯有海棠堪惜。天气著花如酒,醉娇红无力。</p><p class="ql-block">娉娉袅袅倚东风,柔媚忍轻摘。凭仗暮寒要住,赛锦川春色。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">南宋·姜夔</p><p class="ql-block">好事近·赋茉莉</p><p class="ql-block">凉夜摘花钿,苒苒动摇云绿。金络一团香露,正纱厨人独。</p><p class="ql-block">朝来碧缕放长穿,钗头挂层玉。记得如今时候,正荔枝初熟。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">宋·张辑(二首)</p><p class="ql-block">钓船笛·寓好事近 </p><p class="ql-block">载酒岳阳楼,秋入洞庭深碧。极目水天无际,正白蘋风急。</p><p class="ql-block">月明不见宿鸥惊,醉把玉阑拍。谁解百年心事,恰钓船横笛。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">倚鞦韆·寓好事近</p><p class="ql-block">人在玉屏闲,逗晓柳丝风急。帘外杏花微雨,罩春红愁湿。</p><p class="ql-block">单衣初试曲尘罗,中酒病无力。应是绣床慵困,倚鞦韆斜立。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">南宋·韩淲(三首)</p><p class="ql-block">好事近·红梅 </p><p class="ql-block">春色入芳梢,点缀万枝红玉。莫道怕愁贪睡,倚新妆如束。</p><p class="ql-block">纷纷桃李太妖娆,相对夜阑烛。记取疏花横处,有暗香飘馥。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">好事近·翠圆枝 </p><p class="ql-block">一涧水南山,腊尽春生梅雪。行过小桥深处,带疏钟横月。</p><p class="ql-block">征衫闲著指东吴,休怕与人别。吟到翠圆枝上,是归来时节。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">好事近·同仲至和探梅</p><p class="ql-block">湖上有孤山,合把探梅词刻。清浅黄昏时候,冷疏枝寒色。</p><p class="ql-block">窗前忽到又如何,一夜是相忆。信道收香藏白,报春风消息。</p> <p class="ql-block">历代作品欣赏</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋末元初·汪元量(一首)</p><p class="ql-block">好事近·浙江楼闻笛 </p><p class="ql-block">独倚浙江楼,满耳怨笳哀笛。犹有梨园声在,念那人天北。</p><p class="ql-block">海棠憔悴怯春寒,风雨怎禁得。回首华清池畔,渺露芜烟荻。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">清·陈维崧</p><p class="ql-block">好事近·同友人过野寺 </p><p class="ql-block">春水碧于天,还与晴山赊翠。历历几家烟店,缀山边水次。</p><p class="ql-block">莺声唤我过溪桥,扑帽暖香坠。风弄杏花低处,露前村小寺。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">清·厉鹗(二首)</p><p class="ql-block">好事近·吴江月夜 </p><p class="ql-block">夹岸响青芦,瑟瑟吴波摇碧。天借一帆风势,看垂虹秋色。</p><p class="ql-block">满船明月照无眠,今夕是何夕。应被素娥笑我,太疏狂踪迹。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">钓船笛·韩侯钓台下作</p><p class="ql-block">清角起淮城,寒紧拍天风浪。底事不留英杰,笑乃公将将。</p><p class="ql-block">枯荷野鸭小洲前,却爱钓丝漾。何似客船吹笛,过南昌亭上。</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block">词调例析(52)</p><p class="ql-block">柳梢青</p><p class="ql-block">郭庆澄</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">柳梢青</p><p class="ql-block">柳梢青 双调,有平仄两体,俱四十九字。押平韵者,又名《早春怨》、《云淡秋空》、《雨洗元宵》、《玉水明沙》,押仄韵者,《古今词话》无名氏词有“陇头残月”句,名《陇头月》;一般押入声,上片三仄韵,下片两仄韵,平仄略异。俱四十九字,十一句,上片六句,下片五句。此为押平韵正格,上下片各三平韵,下片第十二字宜用去声。押仄韵者,附载于后。 </p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">柳梢青 定格 秦观(一作僧挥)</p><p class="ql-block">岸草平沙,吴王故苑,柳袅烟斜。 中仄平平韵中平中仄句中仄平平韵</p><p class="ql-block">雨后寒轻,风前香细,春在梨花。中仄平平句中平中仄句中仄平平韵</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">行人一棹天涯,酒醒处、残阳乱鸦。 </p><p class="ql-block">中平中仄平平韵仄中仄读平平仄平韵</p><p class="ql-block">门外秋千,墙头红粉,深院谁家?</p><p class="ql-block">中仄平平句中平中仄句中仄平平韵</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">一.词调格律</p><p class="ql-block">1.声韵格律</p><p class="ql-block">(1)章律(见例词)</p><p class="ql-block">(2)句律(按句子先后为序)</p><p class="ql-block">符号说明:a 表平韵;b 表仄韵;若平仄韵中有多个;○表平声白脚,●表仄声白脚。则分别标为:a1、a2 、a3……;b1、b2、 b3……/表示上下片分隔。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">四言</p><p class="ql-block">(1)平收韵脚句: </p><p class="ql-block">中仄平平</p><p class="ql-block">岸草平沙(上片第1句)</p><p class="ql-block">柳袅烟斜(上片第3句)</p><p class="ql-block">春在梨花(上片第6句)</p><p class="ql-block">深院谁家(下片第5句)</p><p class="ql-block">(2)仄收白脚句:中平中仄 吴王故苑(上片第2句)风前香细(上片第5句)墙头红粉(下片第4句)</p><p class="ql-block">(3)平收白脚句 </p><p class="ql-block"> 中仄平平 </p><p class="ql-block">雨后寒轻(上片第4句)</p><p class="ql-block">门外秋千(下片第3句)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">六言</p><p class="ql-block">平收韵脚句</p><p class="ql-block">中平中仄平平</p><p class="ql-block">行人一棹天涯(下片第1句)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">七言</p><p class="ql-block">三豆四平收韵脚句</p><p class="ql-block">仄中仄读平平仄平</p><p class="ql-block">酒醒处、残阳乱鸦(下片第2句)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2.韵格韵式</p><p class="ql-block">(1)韵格:平韵格。例词用《词林正韵》第十一部庚青蒸(2)韵式:a●a○●a /aa○●a</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">3.句式结构</p><p class="ql-block">四言:</p><p class="ql-block">二/二(律式)</p><p class="ql-block">六言:</p><p class="ql-block">二/二/二(律式)</p><p class="ql-block">七言:</p><p class="ql-block">三/四(拗式)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">二.调式情致 </p><p class="ql-block">1.宫调 无标注。</p><p class="ql-block">2.声韵节奏</p><p class="ql-block">(1)声韵:</p><p class="ql-block">此调以平声为韵,上片六句三韵,下片五句三韵,韵位适。声调绵远柔和。</p><p class="ql-block">(2)节奏:</p><p class="ql-block">此调以四言句为主,过片首二句转入一个六言律句,一个上三下四的七言拗句,节奏在轻快流转中兴起顿挫波澜,最后收以三个平和四言句。</p><p class="ql-block">3.情调</p><p class="ql-block">结合声韵节奏,平韵体《柳梢青》,声调在柔和明快中略含婉曲惆怅,适宜表欢乐愉快中兼有忧思愁虑之情。可以写景抒怀、咏物寄情、念远思人、送别赠酬等多种题材。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">三.章法</p><p class="ql-block">1.篇章结构</p><p class="ql-block">(1)层次结构双调(二片)</p><p class="ql-block">换头。</p><p class="ql-block">每片分二个层次上片:</p><p class="ql-block">444/444</p><p class="ql-block">下片:</p><p class="ql-block">67(3+4)/444</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">(2)内容布局</p><p class="ql-block">此调多为上景下情法、上昔下今、上起下续法。例词为上景下情法(具体见“四.例词赏析”)。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2.过片方式</p><p class="ql-block">以景过片,以情过片,以事过片等方式皆适应。例词为以“行人一棹天涯”之情承上片“春在梨花”之景转以下的抒情。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">四.例词赏析</p><p class="ql-block">柳梢青 秦观(一作僧挥)</p><p class="ql-block">岸草平沙,吴王故苑,柳袅烟斜。 ——景起:岸上春日景色。</p><p class="ql-block">雨后寒轻,风前香细,春在梨花。 ——景结:欣赏雨后梨花。</p><p class="ql-block">上片:写舟行所见岸上春天景色。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">行人一棹天涯,酒醒处、残阳乱鸦。—— 情转:抒写飘零他乡之感。</p><p class="ql-block">门外秋千,墙头红粉,深院谁家?——情结:抒写眷恋故园之情。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">一.内容分析(见上)</p><p class="ql-block">二.主题</p><p class="ql-block">此为怀古兼惜春词。词作通过描写驾舟沿吴江而下所见的无边春色,抒发对历史沧桑、飘零身世的愁伤以及对故园眷恋之情。</p><p class="ql-block">三.艺术</p><p class="ql-block">1.词情曲折。</p><p class="ql-block">上片由舟行所见的 “岸草平沙”的明丽景色中兴起 “柳袅烟斜”的“吴王故苑”的迷蒙一波;再写“风前香细”令人愉悦的雨后梨花,此又一波。三个“微波”之后,过片掀起了一个“大波”:“行人”于“酒醒”之际,所见“残阳乱鸦”的凄凉之景,忽又出现“门外秋千,墙头红粉”的撩人春情,最后又以“深院谁家?”之问寄托羁旅孤寂惆怅之情。</p><p class="ql-block">2.表意含蓄。</p><p class="ql-block">词中所表达的愁思,丝丝缕缕,皆寓于景物描写之中,甚是委婉含蓄。即使是下片则重于抒情,其情也是通过景物描写将情思透露出来。</p><p class="ql-block">3.笔法清丽(参见下“集评”)。</p><p class="ql-block">集评俞陛云《唐五代两宋词选释》:“雨后”三句及“秋千”三句,景与人分写,俱清丽为邻。而观其“残阳乱鸦”句,寄情在一片苍凉之境,知丽景秾春,固不值高僧一笑也。按:俞陛云所评,是以僧挥为作者。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">附:格二</p><p class="ql-block"> 别格(入声)</p><p class="ql-block"> 柳梢青·子规啼血 贺铸</p><p class="ql-block">子规啼血,可怜又是,春归时节。</p><p class="ql-block">仄平平仄韵仄平中仄句中平平仄韵</p><p class="ql-block">满院东风,海棠铺绣,梨花飞雪。</p><p class="ql-block">中仄平平句中平中仄句中平平仄韵</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">丁香露泣残枝,算未比、愁肠寸结。</p><p class="ql-block">平平仄仄平平句仄中仄读平平仄仄韵</p><p class="ql-block">自是休文,多情多感,不干风月。</p><p class="ql-block">中仄平平句中平中仄句中平平仄韵</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">按:仄韵体情调拗怒。与平韵体相较可知。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">历代作品欣赏</p><p class="ql-block">◇宋·黄机(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·征路迢迢</p><p class="ql-block">征路迢迢,征旗猎猎,征袖徘徊。扑簌珠泪,怕闻别语,慵举离杯。</p><p class="ql-block">春风花柳齐开,只唤做、愁端恨媒。一片衷肠,十分好事,等待回来。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇北宋·谢逸(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·离别 </p><p class="ql-block">香肩轻拍,尊前忍听,一声将息。昨夜浓欢,今朝别酒,明日行客。</p><p class="ql-block">后回来则须来,便去也、如何去得。无限离情,无穷江水,无边山色。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·朱敦儒(三首)</p><p class="ql-block">柳梢青·狂踪怪迹(一作朱晞颜诗,题作客怀)(1127年)</p><p class="ql-block">狂踪怪迹,谁料半老,天涯为客。帆展霜风,船随江月,山寒波碧。</p><p class="ql-block">如今著处添愁,怎忍看、参西雁北。洛浦莺花,伊川云水,何时归得。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">柳梢青·江胜集</p><p class="ql-block">松江胜集,中秋载酒,幽人闲客。云将迟疑,桂娥羞涩,一欢难得。</p><p class="ql-block">天怜我辈凄凉,借万里、晴空湛碧。浩浩烟波,堂堂风月,今夕何夕。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">柳梢青·红分翠别</p><p class="ql-block">红分翠别,宿酒半醒,征鞍将发。楼外残钟,帐前残烛,窗边残月。</p><p class="ql-block">想伊绣枕无眠,记行客、如今去也。心下难拚,眼前难觅,口头难说。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·蔡伸(三首)</p><p class="ql-block">柳梢青其一 </p><p class="ql-block">数声鶗鴂,可怜又是,春归时节。满院东风,海棠铺绣,梨花飘雪。</p><p class="ql-block">丁香露泣残枝,算未比、愁肠寸结。自是休文,多情多感,不干风月。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">子规啼月,幽衾梦断,销魂时节。枕上斑斑,枝头点点,染成清血。</p><p class="ql-block">凄凉断雨残云,算此恨、文君更切。老去情怀,春来况味,那禁离别。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其三</p><p class="ql-block">联璧寻春,踏青尚忆,年时携手。此际重来,可怜还是,年时时候。</p><p class="ql-block">阴阴柳下人家,人面桃花似旧。但愿年年,春风有信,人心长久。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·吕渭老(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·远帘笼月 </p><p class="ql-block">远帘笼月。谁见南陌,子规啼血。萸糁菊英,整冠落帽,一时虚说。</p><p class="ql-block">五湖自有深期,曾指定、灯花细说。燕子巢空,秋鸿程远,音书中绝。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">宋·董德元</p><p class="ql-block">柳梢青·满腹文章</p><p class="ql-block">满腹文章,满头霜雪,满面埃尘。直至如今,别无收拾,只有清贫。</p><p class="ql-block">功名已是因循。最懊恨、张巡李巡。几个明年,几番好运,只是瞒人。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·杨无咎(三首)</p><p class="ql-block">柳梢青·茅舍疏篱</p><p class="ql-block">茅舍疏篱。半飘残雪,斜卧低枝。可更相宜,烟笼修竹,月在寒溪。</p><p class="ql-block">亭亭伫立移时。判瘦损、无妨为伊。谁赋才情,画成幽思,写入新诗。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">评解 </p><p class="ql-block"> 这首题画词,梅花与人融为一体。既写梅花的精神,也表现了诗人的情操。意境幽美,用语工妙,含蓄蕴藉,构思新颖,耐人寻味。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">集评 </p><p class="ql-block"> 俞陛云《唐五代两宋词选释》:画梅始于五代,皆著色而俪以禽鸟。至逃禅翁,始以水墨作花,遂雅逸出群,世称江西墨梅,至今片纸兼金,为画苑秘宝。遗词一卷,选家多未登录。其绵丽工炼,则颇似梦窗。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">柳梢青 范端伯</p><p class="ql-block">要余画梅四枝:一未开、一欲开、一盛开、一将残 ,仍各赋词一首。画可信笔,词难命意,却之不从,勉徇 其请。予旧有柳梢青十首,亦因梅所作,今再用此声调, 盖近时喜唱此曲故也。端伯奕世勋臣之家,了无膏粱气味 ,而胸次洒落,笔端敏捷,观其好尚如许,不问可知其人 也。要须亦作四篇,共夸此画,庶几衰朽之人,托以俱不 泯耳。乾道元年七夕前一日癸丑,丁丑人扬无咎补之书于豫章武宁僧舍。</p><p class="ql-block">目断南枝。几回吟绕,长怨开迟。雨浥风欺,雪侵霜妒,却恨离披。</p><p class="ql-block">欲调商鼎如期。可奈向、骚人自悲。赖有毫端,幻成冰彩,长似芳时。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">柳梢青·癸未秋社有怀故山(1163年)</p><p class="ql-block">送雁迎鸿,未寒时节,已凉天气。针线倦拈,帘帏低捲,别般风味。</p><p class="ql-block">欹眠梦到山中,共老幼、扶携笑喜。桑柘影深,鸡豚香美,家家人醉。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇柳梢青·李莹(一首)</p><p class="ql-block">小阁深沉,酒醺香暖,容易眠熟。梦入仙源,桃红似火,李莹如玉。</p><p class="ql-block">觉来几许悲凉,记永夜、传杯换烛。绣被熏香,宝钗落枕,同论心曲。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·曾觌(二首)</p><p class="ql-block">柳梢青·山林堂席上以主人之意解嘲</p><p class="ql-block">品雅风流,端端正正,堪人怜惜。因甚新来,眉儿不展,愁情如织。</p><p class="ql-block">倡条冶叶无情,犹为他、千思万忆。据恁当初,真心实意,如何亏得。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">柳梢青·咏海棠</p><p class="ql-block">雨过风微,泉浴倦,妃子妆迟。翠袖牵云,朱唇得酒,脸晕胭脂。</p><p class="ql-block">年年海燕新归,奈向、黄昏恁时。倚遍琼干,烧残银烛,花又争知。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·高观国(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·柳 </p><p class="ql-block">翠拂晴波,烟垂古岸,灞桥春色。斜带鸦啼,乱萦莺梦,愁丝如织。</p><p class="ql-block">为怜张绪风流,正瘦损、宫腰褪碧。绽绾同心,留连不住,天涯行客。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·无名氏(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·有个人人</p><p class="ql-block"> 有个人人,海棠标韵,飞燕轻盈。酒晕潮红,羞娥凝绿,一笑生春。</p><p class="ql-block">为伊无限伤心,更说甚、巫山楚云。斗帐香消,纱窗月冷,著意温存。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·无名氏(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·庆太守正月廿五</p><p class="ql-block">爆竹声收,烧灯节过,恰又经旬。闻道当年,长庚梦李,嵩岳生申。</p><p class="ql-block">江淮草木知名,有多少、阴功在人。只恐称觞,棠阴未徙,促觐枫宸。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·无名氏(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·寿人母五月初六 </p><p class="ql-block">荷绽花繁,蓂开六荚,喜溢门阑。好是骖鸾,特离月殿,来驻人间。</p><p class="ql-block">儿童歌舞衣斑,接踵升堂视笑颜。祝颂勤拳,将何比况,只个南山。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·无名氏(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·寿在人 </p><p class="ql-block">正好江南,一分春色,梨花白雪。化日迟迟,文章半刺,平分风月。</p><p class="ql-block">满堂花醉三千,看妙舞、六么十八。笑捧瑶卮,祝君归去,琼楼金阙。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·无名氏(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·贺人生女</p><p class="ql-block">玉宇无尘,银蟾低转,渐觉缤纷。还是仙娥,厌游天阙,来降蓬瀛。</p><p class="ql-block">分明秋水精神,好嘱取、红叶殷勤。觅个檀郎,屏开金雀,玉润冰清。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·白君瑞(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·曹溪英墨梅 </p><p class="ql-block">玉骨冰姿,天然清楚,雪里曾看。物外幽人,细窥天巧,收入毫端。</p><p class="ql-block">一枝影落云笺,便似觉、清风夜寒。试向松窗,等闲一展,俗虑都捐。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·张林(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·灯花</p><p class="ql-block">白玉枝头,忽看蓓蕾,金粟珠垂。半颗安榴,一枝浓杏,五色蔷薇。</p><p class="ql-block">何须羯鼓声催,银釭里、春工四时。却笑灯蛾,学他蜂蝶,照影频飞。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简评</p><p class="ql-block">此词运用博喻手法,奇巧生动,俏皮有趣。虽无深情远意,但清新隽秀,别具一格。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·赵与仁(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·落桂 </p><p class="ql-block">露冷仙梯,霓裳散舞,记曲人归。月度层霄,雨连深夜,谁管花飞。</p><p class="ql-block">金铺满地苔衣,似一片、斜阳未移。生怕清香,又随凉信,吹过东篱。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·陈坦之(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·绿弱红臞</p><p class="ql-block">绿弱红臞,暖云沁雨,乍有还无。破晓幽禽,平渠流水,春响庭除。</p><p class="ql-block">梅酸初著花跗,似滴滴、新愁未舒。几信花风,一痕青烧,万里秦吴。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·赵彦端(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·酴醾过也</p><p class="ql-block">酴醾过也,酴醾过后,无花堪折。只有垂杨,垂杨却作,絮惊行色。</p><p class="ql-block">海棠半在如无,又争倩、蔷薇恋得。除是东风,随君归问,玉堂消息。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·陆游(二首)</p><p class="ql-block">柳梢青其一·故蜀燕王宫海棠之盛,为成都第一,今属张氏(1176年2月)</p><p class="ql-block"> 锦里繁华,环宫故邸,叠萼奇花。俊客妖姬,争飞金勒,齐驻香车。</p><p class="ql-block">何须幕障帏遮,宝杯浸、红云瑞霞。银烛光中,清歌声里,休恨天涯。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其二·乙巳二月西兴赠别(1185年2月)</p><p class="ql-block">十载江湖,行歌沽酒,不到京华。底事翩然,长亭烟草,衰鬓风沙。</p><p class="ql-block">凭高目断天涯,细雨外、楼台万家。只恐明朝,一时不见,人共梅花。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·袁去华(二首)</p><p class="ql-block">柳梢青·钓台。绍兴甲子赴试南宫登此,今三十三年矣 </p><p class="ql-block">一水萦回,参天古木,夹岸苍崖。三十三年,客星堂上,几度曾来。</p><p class="ql-block">眼看变化云雷,分白首、烟波放怀。细细平章,钓台毕竟,高似云台。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">柳梢青·建康作 </p><p class="ql-block">白鹭洲前,乌衣巷口,江上城郭。万古豪华,六朝兴废,潮生潮落。</p><p class="ql-block">信流一叶飘泊,叹问米、东游计错。老眼昏花,吴山何处,孤云天角。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·石孝友(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·云髻盘鸦</p><p class="ql-block"> 云髻盘鸦,眉山远翠,脸晕微霞。燕子泥香,鹅儿酒暖,曾见来那。</p><p class="ql-block">秋光已著黄花,又恰恨、尊前见他。越样风流,恼人情意,真个冤家。</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block">历代作品欣赏</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·辛弃疾(二首)</p><p class="ql-block">柳梢青·三山归途代白鸥见嘲(1194年) </p><p class="ql-block">白鸟相迎,相怜相笑,满面尘埃。华发苍颜,去时曾劝,闻早归来。</p><p class="ql-block">而今岂是高怀,为千里、莼羹计哉。好把移文,从今日日,读取千回。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">柳梢青·赋牡丹(1189年) </p><p class="ql-block">姚魏名流,年年搅断,雨恨风愁。解释春光,剩须破费,酒令诗筹。</p><p class="ql-block">玉肌红粉温柔,更染尽、天香未休。今夜簪花,他年第一,玉殿东头。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·刘过(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·送卢梅坡 </p><p class="ql-block">泛菊杯深,吹梅角远,同在京城。聚散匆匆,云边孤雁,水上浮萍。</p><p class="ql-block">教人怎不伤情,细屈指、知心几人(一作觉几度魂飞梦惊)。后夜相思,尘随马足,月逐舟行。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">南宋·韩淲(三首)</p><p class="ql-block">柳梢青·云淡秋空 </p><p class="ql-block">云淡秋空,一江流水,烟雨濛濛。岸转溪回,野平山远,几点征鸿。</p><p class="ql-block">行人独倚孤篷。算此景、如图画中。莫问功名,且寻诗酒,一棹西风。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">柳梢青·雨洗元宵</p><p class="ql-block">雨洗元宵,楼台烟锁,隐隐笙箫。且插梅花,自烧银烛,沈水香飘。</p><p class="ql-block">软红尘里星桥,想霁色、皇都绛霄。屏掩潇湘,醉和衣倒,春梦迢迢。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">柳梢青·玉水明沙</p><p class="ql-block">玉水明沙,峰回路转,城倚桥斜。老我登临,同谁酩酊,一望还赊。</p><p class="ql-block">飞鸿杳霭天涯,但拚取、心情酒家。紫菊枝枝,红茱颗颗,休问年华。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·戴复古(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·岳阳楼 </p><p class="ql-block">袖剑飞吟,洞庭青草,秋水深深。万顷波光,岳阳楼上,一快披襟。</p><p class="ql-block">不须携酒登临,问有酒、何人共斟。变尽人间,君山一点,自古如今。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简评</p><p class="ql-block">戴复古浪迹南北,兼有豪迈胸怀,与吕洞宾诗中所表现的气质有相似之处。这里借用来抒发自己壮游洞庭的情怀,一开始就树立了一个飘泊江湖的词人形象,与那些浅斟低唱的形象大不相同。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·赵长卿(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·过何郎石见早梅</p><p class="ql-block">云暗天低,枫林凋翠,寒雁声悲。茅店儿前,竹篱巴后,初见横枝。</p><p class="ql-block">盈盈粉面香肌,记月榭、当年见伊。有恨难传,无肠可断,立马多时。</p><p class="ql-block">注:何郎石:何郎即梁代诗人何逊,其《咏早梅》诗极有名:石在何处不详。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简评 </p><p class="ql-block"> 词作借咏梅而抒怀旧之情。天气渐冷,枫林凋翠,寒雁声悲。而茅店外,竹篱边,出现了梅花的倩影。上片写“初见横枝”的情景。下片所咏,似花似人,亦花亦人,朦胧得妙。“无肠可断”句,命意颖秀,言久已肠断,今则无可复断矣。续以“立马多时”,更见踟蹰怅惘,难以言宣。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·黄简(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·病酒心情</p><p class="ql-block">病酒心情,唤愁无限,可奈流莺。又是一年,花惊寒食,柳认清明。</p><p class="ql-block">天涯翠巘层层,是多少、长亭短亭。倦倚东风,只凭好梦,飞到银屏。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋末元初·张炎(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·清明夜雪 </p><p class="ql-block">一夜凝寒,忽成琼树,换却繁华。因甚春深,片红不到,绿水人家。</p><p class="ql-block">眼惊白昼天涯,空望断、尘香钿车。独立回风,东阑惆怅,莫是梨花。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋至元初·周密(四首)</p><p class="ql-block">柳梢青·梅三首(1273年冬)其一余生平爱梅,仅一再见逃禅真迹。癸酉冬,会疏清翁孤山下,出所藏双清图,奇悟入神,绝去笔墨畦径。卷尾补之自书柳梢青四词,辞语清丽,翰札遒劲,欣然有契于心。余因戏云:不知点胸老、放鹤翁同生一时,其清风雅韵,优劣当何如哉。翁噱曰:我知画而已,安与许事,君其问诸水滨。因次韵载名于后,庶异时开卷索笑,不为生客云</p><p class="ql-block">约略春痕,吹香新句,照影清尊。洗尽时妆,效颦西子,不负东昏。</p><p class="ql-block">金沙旧事休论,尽消得、东风返魂。一段真情,风前孤驿,雪后前村。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">万雪千霜,禁持不过,玉雪生光。水部情多,杜郎老去,空恼愁肠。</p><p class="ql-block">天寒野屿空廓,静倚竹、无人自香。一笑相逢,江南江北,竹屋山窗。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其三</p><p class="ql-block">映水穿篱,新霜微月,小蕊疏枝。几许风流,一声龙竹,半幅鹅溪。</p><p class="ql-block">江头怅望多时,欲待折、相思寄伊。真色真香,丹青难写,今古无诗。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其四</p><p class="ql-block">夜鹤惊飞,香浮翠藓,玉点冰枝。古意高风,幽人空谷,静女深帏。</p><p class="ql-block">芳心自有天知,任醉舞、花边帽攲。最爱孤山,雪初晴后,月未残时。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋末元初·刘辰翁(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·春感 </p><p class="ql-block">铁马蒙毡,银花洒泪,春入愁城。笛里番腔,街头戏鼓,不是歌声。</p><p class="ql-block">那堪独坐青灯,想故国,高台月明。辇下风光,山中岁月,海上心情。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇明·杨慎(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·杏花 </p><p class="ql-block">晕雪融霞,若烟非雾,何处人家。宋玉墙东,文君垆下,占断韶华。</p><p class="ql-block">梅梢已罢横斜,柳条犹未藏鸦。锦树烘春,琼枝枭月,留醉仙娃。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇明末清初·陆求可(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·扬子江 </p><p class="ql-block">如练澄江,百端交集,对此茫茫。雨后钟陵,烟中北固,青入篷窗。</p><p class="ql-block">金焦顶上斜阳,浪淘尽、英雄伯王。愿汲南零,旋烹顾渚,细话兴亡。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇清·朱彝尊(一首)</p><p class="ql-block">柳梢青·记游</p><p class="ql-block">障羞罗扇,花时犹记,这边曾见。曲录阑干,玲珑窗户,也都寻遍。</p><p class="ql-block">两峰依旧青青,但不比、眉梢平远。第一难忘,重来崔护,去年人面。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block">词调例析(53)</p><p class="ql-block">西江月</p><p class="ql-block">郭庆澄</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">西江月 </p><p class="ql-block">又名《步虚词》、《江月令》、《白蘋香》。唐教坊曲,后用作词调名。唐李白《苏台览古》诗有“只今唯有西江月,曾照吴王宫里人”句,调名取此。《乐章集》、《张子野词》并入“中吕宫”。清季敦煌发现唐琵琶谱,犹存此调,但虚谱无词。兹以柳永词为准。五十字,上下片各两平韵,结句各叶一仄韵。沈义父《乐府指迷》:“《西江月》起头押平声韵,第二、第四句就平声切去,押侧(仄)声韵,如平韵押‘东’字,侧声须押‘董’字、‘冻’字方可。”即,平仄韵出自同一韵系,俗称“同部相协”。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">西江月 定格 柳永</p><p class="ql-block">凤额绣帘高卷,兽环朱户频摇。</p><p class="ql-block">中仄中平平仄句中平中仄平平韵</p><p class="ql-block">两竿红日上花梢,春睡厌厌难觉。</p><p class="ql-block">中平中仄仄平平韵中仄平平中仄叶</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">好梦狂随飞絮,闲愁浓胜香醪。 中仄中平平仄句中平中仄平平韵</p><p class="ql-block">不成雨暮与云朝,又是韶光过了。中平中仄仄平平韵中仄平平中仄叶</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">郭按:所谓“平仄韵通叶”,即是同一词调内,平声韵与仄声韵,须是在同一词韵部内。如:《词林正韵》第一部,平声:有“一东二冬”,仄声有:“上声 一董二肿 去声 一送二宋”。填词时,所用的平声韵字,仄声韵字,都必须在这个韵部内。如上词,所用的平声韵字,上片“摇、梢”;下片“醪、朝”。仄声韵字,上片“觉”,下片“了”。都是《词林正韵》中的第八部:平声“二萧三肴四豪”。仄声“上声 十七筱十八巧十九皓 去声 十八啸十九效二十号”。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">一.词调格律</p><p class="ql-block">1.声韵格律</p><p class="ql-block">(1)章律(见例词)</p><p class="ql-block">(2)句律(按句子先后为序)</p><p class="ql-block">符号说明:a 表平韵;b 表仄韵;若平仄韵中有多个;○表平声白脚,●表仄声白脚。则分别标为:a1、a2 、a3……;b1、b2、b3……/表示上下片分隔。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">六言</p><p class="ql-block">(1)仄收白脚句:</p><p class="ql-block">中仄中平平仄 </p><p class="ql-block">凤额绣帘高卷(上片第1句)</p><p class="ql-block">好梦狂随飞絮(下片第1句)</p><p class="ql-block">(2)平收韵脚句: </p><p class="ql-block">中平中仄平平</p><p class="ql-block">兽环朱户频摇(a上片第2句) </p><p class="ql-block">闲愁浓胜香醪(a下片第2句)</p><p class="ql-block">(3)仄收叶韵脚句 </p><p class="ql-block">中仄平平中仄 </p><p class="ql-block">春睡厌厌难觉(b叶上片第4句)</p><p class="ql-block">又是韶光过了(b叶下片第4句)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">七言</p><p class="ql-block">平收韵脚句</p><p class="ql-block">中平中仄仄平平</p><p class="ql-block">两竿红日上花梢(a上片第3句)</p><p class="ql-block">不成雨暮与云朝(a下片第3句)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2.韵格韵式</p><p class="ql-block">(1)韵格:平仄韵通叶格。</p><p class="ql-block">例词用《词林正韵》第八部:平声“二萧三肴四豪”。仄声“上声 十七筱十八巧十九皓 去声 十八啸十九效二十号”</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">(2)韵式:</p><p class="ql-block">本词韵式:</p><p class="ql-block">●aab叶/●aab叶</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">3.句式结构</p><p class="ql-block">六言:</p><p class="ql-block">二/二/二;或:二/四;四/二(律式) </p><p class="ql-block">七言:四/三(律式)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">二.调式情致</p><p class="ql-block"> 1.宫调</p><p class="ql-block">中吕宫:高下闪赚(燕南芝庵《唱论》)。意为:高亢苍凉、起伏跌宕。声情特点:既激昂跌宕,又柔婉隽永。节奏变化丰富,宜于抒发悲喜交织的复杂情感。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2.声韵节奏</p><p class="ql-block">(1)声韵</p><p class="ql-block">①声律上,此调上下片首二个六言句,为律式对,音节和婉。按:在内容上,此二句也多为对偶句。</p><p class="ql-block">②韵律上,此调以平声为主韵仄声为叶韵,上下片各四句,二平韵,一叶韵。同部平仄韵相叶,既构成声韵和谐,扬抑相济的音调,又造成声情起伏的情致:平韵舒展处如低吟,仄韵收束处若长叹。按:上下片结句第五字,虽可平可仄,多数作者用平声以显婉转韵味。</p><p class="ql-block">(2)节奏:</p><p class="ql-block">此调节奏舒缓适中,和谐协调。以两个六言句和婉起拍,其后转入一个舒展七言句,最后以收以仄韵六言句,余响悠长。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">3.情调</p><p class="ql-block">结合宫调与声韵节奏,此调声情柔婉而清越,宜抒闲适淡泊或清高爽朗之情;不宜发秾艳缠绵或壮烈悲怆之调。此调题材广泛,人情物态、山水田园、景观胜迹等等皆相适应。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">三.章法</p><p class="ql-block">1.篇章结构</p><p class="ql-block">(1)层次结构双调(二片),</p><p class="ql-block">重头。</p><p class="ql-block">每片分二个层次,上下片同。</p><p class="ql-block">66/76</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">(2)内容布局</p><p class="ql-block">情景交融法,今昔对比法,上起下续法等。柳永此调为上起下续法。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2.过片方式:</p><p class="ql-block">根据上片结末内容而定,或以情,以景,以事过片。柳永此调以“好梦狂随飞絮”的梦境破灭承上片结拍“春睡厌厌难觉”,十分流畅。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">四.例词赏析</p><p class="ql-block">柳永西江月·凤额绣帘高卷</p><p class="ql-block">凤额绣帘高卷,兽环朱户频摇。——生活环境(美好。反衬女子孤独)。</p><p class="ql-block">两竿红日上花梢,春睡厌厌难觉。——女子春睡(无聊)</p><p class="ql-block">上片:女子深闺百无聊赖的生活。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">好梦狂随飞絮,闲愁浓胜香醪。——美梦惊破(更愁)</p><p class="ql-block">不成雨暮与云朝,又是韶光过了。——有情难聚(伤心)</p><p class="ql-block">下片:回忆美梦,美好不再。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简析</p><p class="ql-block">一.内容分析(见上)</p><p class="ql-block">二.主题:</p><p class="ql-block">词作通过描写闺中女子寂寥的生活情景,表达女子对情郎的思念与凄怨之情。</p><p class="ql-block">三.艺术 </p><p class="ql-block">1.环境描写烘托人物的感情。</p><p class="ql-block">2.情态描写表现人物心理。</p><p class="ql-block">3.朴素的人物语言,蕴含丰厚情味。如:又是韶光过了。</p><p class="ql-block">4.用典恰当。“不成雨暮与云朝”。用“巫山云雨”之典,表现与情人隔绝,再难相聚境遇,又与词中的梦境相关,十分贴切。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">历代作品欣赏</p><p class="ql-block">◇五代末宋初·欧阳炯(二首)</p><p class="ql-block">西江月·月映长江秋水</p><p class="ql-block">月映长江秋水,分明冷浸星河。浅沙汀上白云多,雪散几丛芦苇。</p><p class="ql-block">扁舟倒影寒潭,烟光远罩轻波。笛声何处响渔歌,两岸苹香暗起。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">西江月·水上鸳鸯比翼</p><p class="ql-block">水上鸳鸯比翼,巧将绣作罗衣。镜中重画远山眉,春睡起来无力。</p><p class="ql-block">细雀稳簪云髻,含羞时想佳期。脸边红艳对花枝,犹占凤楼春色。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇北宋·柳永(二首)</p><p class="ql-block">西江月·师师生得艳冶</p><p class="ql-block">师师生得艳冶,香香于我情多。安安那更久比和,四个打成一个。</p><p class="ql-block">幸自苍皇未款,新词写处多磨。几回扯了又重挪,奸字中心着我。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">西江月·腹内胎生异锦</p><p class="ql-block">腹内胎生异锦,笔端舌喷长江。纵教片绢字难偿,不屑与人称量。</p><p class="ql-block">我不求人富贵,人须求我文章。风流才子占词场,真是白衣卿相。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·黄机(二首)</p><p class="ql-block">西江月·泛洞庭青草</p><p class="ql-block">漠漠波浮云影,遥遥天接山痕。一声渔唱起苹汀,名利缘渠唤醒。</p><p class="ql-block">短棹拟携西子,长吟时吊湘灵。白鸥容我作同盟,占取两湖清影。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">西江月·垂丝海棠(一名醉美人)</p><p class="ql-block"> 捻翠低垂嫩萼,匀红倒簇繁英。秾纤消得比佳人,酒入香肌成晕。</p><p class="ql-block">帘幕阴阴窗牖,阑干曲曲池亭。枝头不起梦春酲,莫遣流莺唤醒。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇北宋·司马光(一首)</p><p class="ql-block">西江月·佳节人</p><p class="ql-block">宝髻松松绾就,铅华淡淡妆成。青烟翠雾罩轻盈,飞絮游丝无定。</p><p class="ql-block">相见争如不见,有情何似无情。笙歌散后酒初醒,深院月斜人静。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简评</p><p class="ql-block">此词抒写对所爱的切望之情。上片写佳人妆饰之美,以词丽胜;下片写作者的眷念之情,以意曲工。表现出作者对所爱的深切系念。全词轻倩婉丽,笔墨精妙。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">集评 </p><p class="ql-block">《唐宋词百首详解》:这首词是事后的追想,时间该是月明之夜;地点是深院之中。“飞絮游丝”句很形象。“深院月明人静”句,渲染气氛很好。我原以为这是作者的游戏笔墨,不一定必有其事。又按作者曾被外放知永安军,知许州,曾因和王安石政见不合,“绝口不论事……”。依此,此篇该是依托之作。“佳人”比宋王。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇北宋·王安石(一首)</p><p class="ql-block">西江月 红梅 </p><p class="ql-block">梅好惟嫌淡伫,天教薄与胭脂。真妃初出华清池,酒入琼姬半醉。</p><p class="ql-block">东阁诗情易动,高楼玉管休吹。北人浑作杏花疑,惟有青枝不似。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇北宋·晏几道(一首)</p><p class="ql-block">西江月·愁黛颦成月浅</p><p class="ql-block">愁黛颦成月浅,啼妆印得花残。只消鸳枕夜来闲,晓镜心情便懒。</p><p class="ql-block">醉帽檐头风细,征衫袖口香寒。绿江春水寄书难,携手佳期又晚。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇北宋·释了元(一首)</p><p class="ql-block">西江月·窣地重重帘幕</p><p class="ql-block">窣地重重帘幕,临风小小庭轩。绿窗朱户映婵娟。忽听歌讴宛转。</p><p class="ql-block">既是耳根有分,因何眼界无缘。分明咫尺遇神仙。隔个绣帘不见。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇北宋·苏轼(此调苏轼作一十五首,选四)</p><p class="ql-block">西江月·梅花(1096年) </p><p class="ql-block"> 玉骨那愁瘴雾,冰姿自有仙风。海仙时遣探芳丛,倒挂绿毛么凤。</p><p class="ql-block">素面常嫌粉涴,洗妆不褪唇红。高情已逐晓云空,不与梨花同梦。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">评解</p><p class="ql-block">此词据《耆旧续闻》、《野客丛书》记载,乃苏轼为悼念死于岭外的歌妓朝云而作。词中所写岭外梅花玉骨冰姿,素面唇红,高情逐云,不与梨花同梦,自有一种风情幽致。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">集评</p><p class="ql-block">杨慎《词品》:古今梅词,以东坡此首为第一。俞陛云《唐五代两宋词选释》:《冷斋夜话》谓东坡在惠州作《梅花》时,时侍儿。名朝云者,新亡,“其寓意为朝云作也”。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">西江月·平山堂(1079年4月)</p><p class="ql-block"> 三过平山堂下,半生弹指声中。</p><p class="ql-block">十年不见老仙翁,壁上龙蛇飞动。欲吊文章太守,仍歌杨柳春风。休言万事转头空,未转头时皆梦。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">西江月·黄州中秋(1097年8月15日) </p><p class="ql-block">世事一场大梦,人生几度秋凉。夜来风叶已鸣廊,看取眉头鬓上。</p><p class="ql-block">酒贱常愁客少,月明多被云妨。中秋谁与共孤光,把琖凄然北望。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">简评 </p><p class="ql-block">此词反映作者谪居后的苦闷心情,词调较为低沉、哀惋,充满了人生空幻的深沉喟叹。具体写作年代,大概是元丰三年(1080)。词上片写感伤,寓情于景,咏人生之短促,叹壮志之难酬。下片写悲愤 ,借景抒情,感世道之险恶,悲人生之寥落。在苏轼的几首中秋词中,本篇自有其特色。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">西江月·春夜行蕲水山中。过酒家饮。酒醉,乘月至一溪桥上,解鞍曲肱。醉卧少休。及觉已晓。乱山攒拥,流水锵然,疑非尘世也。书此词桥柱上(1082年) </p><p class="ql-block">照野弥弥浅浪,横空暧暧微霄。——归途所见(明亮)</p><p class="ql-block">障泥未解玉骢骄,我欲醉眠芳草。——醉卧芳草(舒适)</p><p class="ql-block">上片:描写醉归情景。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">可惜一溪明月,莫教踏碎琼瑶。——珍惜明月(喜爱)</p><p class="ql-block">解鞍攲枕绿杨桥,杜宇一声春晓。 ——天晓酒醒(喜悦)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简析</p><p class="ql-block">一.内容分析(见上)</p><p class="ql-block">二.主题</p><p class="ql-block">词作通过描绘寄情山水的情景,营造物我两忘、超然物外的境界,表现词人淡泊、恬适的心境,抒发词人乐观、豁达、以顺处逆的襟怀。</p><p class="ql-block">三.艺术</p><p class="ql-block">1.衬托的写法:</p><p class="ql-block">“照野渳浅浪,横空隐隐层霄”明写溪流云层,暗写月色明亮。</p><p class="ql-block">2.情景交融:</p><p class="ql-block">“障泥未解玉骢骄,我欲醉眠芳草”写作者醉酒情态,寄寓作者喜爱静谧月夜之情。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇黄庭坚(二首)</p><p class="ql-block">西江月·老夫既戒酒不饮,遇宴集,独醒其旁。坐客欲得小词,援笔为赋(1099年)</p><p class="ql-block">断送一生惟有,破除万事无过。远山横黛蘸秋波,不饮旁人笑我。</p><p class="ql-block">花病等闲瘦弱,春愁没处遮拦。杯行到手莫留残,不道月斜人散。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简析</p><p class="ql-block">此词作于山谷贬谪黔州之后。词中以作者戒酒后重又开戒饮酒之事为题材,表达了作者被贬谪后企图借酒浇愁的意念和及时行乐的狂放旷达胸怀。全词感慨世事人生,带有诙谐玩世的情趣,又使人触摸到作者内心的隐痛,读来意味无穷。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">西江月(1104年)</p><p class="ql-block">崇宁甲申,遇惠洪上人于湘中。洪作长短句见赠云:</p><p class="ql-block">“大厦吞风吐月,小舟坐水眠空。雾窗春色翠如葱。睡起云涛正拥。</p><p class="ql-block">往事回头笑处,此生弹指声中。玉笺佳句敏惊鸿。闻道衡阳价重。”</p><p class="ql-block">次韵酬之。时余方谪宜阳,而洪归分宁龙安。</p><p class="ql-block">月侧金盆堕水,雁回醉墨书空。君诗秀色雨园葱,想见衲衣寒拥。</p><p class="ql-block">蚁穴梦魂人世,杨花踪迹风中。莫将社燕等秋鸿,处处春山翠重。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇北宋·贺铸(一首)</p><p class="ql-block">西江月·携手看花深径</p><p class="ql-block">携手看花深径,扶肩待月斜廊。——同赏芳春(美好)</p><p class="ql-block">临分少伫已伥伥,此段不堪回想。——分别伥然(悲伤)</p><p class="ql-block">上片:回忆往日欢好与分别时的悲伤。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">欲寄书如天远,难销夜似年长。——音信难通(难过)</p><p class="ql-block">小窗风雨碎人肠,更在孤舟枕上。 ——羁旅孤愁(凄凉)</p><p class="ql-block">下片:往事不堪回首。[注]伥伥:无所适从的样子。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简析</p><p class="ql-block">一.内容分析(见上)</p><p class="ql-block">二.主题</p><p class="ql-block">词作通过描述别后相思的悲苦情景,表达词人对恋人的深厚感情与深切的思念。</p><p class="ql-block">三.艺术</p><p class="ql-block">1.层层深入:</p><p class="ql-block">欢好——伥然——难过——凄凉。</p><p class="ql-block">2.典型情态的细节描写:</p><p class="ql-block">携手看花深径,扶肩待月斜廊。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·朱敦儒(一首)</p><p class="ql-block">西江月·其五 </p><p class="ql-block">世事短如春梦,人情薄似秋云。——人生感悟(辛酸)</p><p class="ql-block">不须计较苦劳心,万事原来有命。——追悔过往(感悟)</p><p class="ql-block">上片:追忆平生奋斗与徒劳。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">幸遇三杯酒好,况逢一朵花新。——享受安乐(轻松)</p><p class="ql-block">片时欢笑且相亲,明日阴晴未定。——难以自安(无奈)</p><p class="ql-block">下片:描述及时行乐的心境。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简析</p><p class="ql-block">一.内容分析(见上)</p><p class="ql-block">二.主题</p><p class="ql-block">词作通过描述作者理解人生的心路历程,表现作者强作达观的无可奈何心境。</p><p class="ql-block">三.艺术</p><p class="ql-block">1.以形象的比喻与典型的意象表达心情。</p><p class="ql-block">2.强烈的对比手法。</p> <p class="ql-block">历代作品欣赏</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋·向子諲(一首)</p><p class="ql-block">西江月(1139年)</p><p class="ql-block">政和间,余卜筑宛丘,手植众芗,自号芗林居士。建炎初,解六路漕事,中原俶扰,故庐不得返,卜居清江之五柳坊。绍兴癸丑,罢帅南海,即弃官不仕。乙卯起,以九江郡复转漕江东,入为户部侍郎。辞荣避谤,出守姑苏。到郡少日,请又力焉,诏可,且赐舟曰泛宅,送之以归。己未暮春。复还旧隐。时仲舅李公休亦辞舂陵郡守致仕,喜赋是词:</p><p class="ql-block">五柳坊中烟绿,百花洲上云红。萧萧白发两衰翁,不与时人同梦。</p><p class="ql-block">抛掷麟符虎节,徜徉月下林风。世间万事转头空,个里如如不动。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·李石(一首)</p><p class="ql-block">西江月·渔父 </p><p class="ql-block">一脉分溪浅绿,数枝约岸欹红。小船横系碧芦丛,似我江湖春梦。</p><p class="ql-block">晒网渔归别浦,举头雁度晴空。短蓑独宿月明中,醉笛一声风弄。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">南宋·辛弃疾</p><p class="ql-block">西江月·夜行黄沙道中(1191年)</p><p class="ql-block"> 明月别枝惊鹊,清风半夜鸣蝉。——山村月夜景物(清幽)</p><p class="ql-block">稻花香里说丰年,听取蛙声一片。——山村丰收景象(欢乐)</p><p class="ql-block">上片:描写山村夏夜清幽恬静的景象。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">七八个星天外,两三点雨山前。——高远处所见(开阔)</p><p class="ql-block">旧时茅店社林边,路转溪头忽见。——近处所见(亲切)</p><p class="ql-block">下片:描写词人沉醉于丰收景象中情景。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简析</p><p class="ql-block">一.内容分析(见上)</p><p class="ql-block">二.主题</p><p class="ql-block">词作通过描述作者闲居乡村夏夜外行所见所闻,表现词人为百姓丰收而欢乐的心情,表达词人关心百姓生活的感情。</p><p class="ql-block">三.艺术</p><p class="ql-block">1.生活气息浓厚。</p><p class="ql-block">2.意象组合巧妙,平淡中见新奇。作品反映山村生活,选取山村特有的风光事物描写:清风、明月、疏星、雨点,也有鹊声、蝉声、蛙声,稻花香、茅店、山溪。</p><p class="ql-block">3.多角度描写,语言朴素。视觉:明月、疏星、雨点;茅店、山溪。听觉:鹊声、蝉声、蛙声。嗅觉:稻花香触觉:清风。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">评解</p><p class="ql-block">此词为辛弃疾贬官闲居江西时作品。词作着意描写黄沙岭的夜景。明月清风,疏星稀雨,鹊惊蝉鸣,稻花飘香,蛙声一片。词从视觉、听觉和嗅觉三方面抒写夏夜的山村风光。艺术特色:情景交融,优美如画。恬静自然,生动逼真。田园生活题材佳作。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">集评 </p><p class="ql-block">唐圭璋等《唐宋词选注》:作者以宁静的笔调描写了充满着活跃气氛的夏夜。一路行来,有清风、明月、疏星、微雨,也有鹊声、蝉声,还闻到了稻花香。走得久了,忽然看到那家熟识的小店,可以进去歇歇脚,愉悦之情,油然而生。艾治平《宋词名篇赏析》:这是一首笔调灵活,不假雕琢,不事堆砌,语浅味永,摹写逼真的佳作,是一幅颇有审美价值的淡墨画——充满着农村生活气息的夏夜素描。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">西江月·赋丹桂(1187年) </p><p class="ql-block">宫粉厌涂娇额,浓妆偏压秋花。西真人醉忆仙家。飞佩丹霞羽化。</p><p class="ql-block">十里芬芳未足,一亭风露先加。杏腮桃脸费铅华,终惯秋蟾影下。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">西江月·遣兴(1199年) </p><p class="ql-block">醉里且贪欢笑,要愁那得工夫。近来始觉古人书,信着全无是处。</p><p class="ql-block">昨夜松边醉倒,问松我醉何如?只疑松动要来扶,以手推松曰去!</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简析</p><p class="ql-block">辛弃疾此词,粗看,正如标题所示,是一时即兴之作。但仔细一看,发现作者是借诙谐幽默之笔达发泄内心的不平。再深入研究,我们还可洞察到作者是由于社会现实的黑暗而忧心忡忡,满腹牢骚和委屈,不便明说而又不能不说,故而借用这种方式,来畅快淋漓地渲泄内心真情。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">西江月·以家事付儿曹,示之(1202年)</p><p class="ql-block">万事云烟忽过,百年蒲柳先衰。而今何事最相宜?宜醉宜游宜睡。</p><p class="ql-block">早趁催科了纳,更量出入收支。乃翁依旧管些儿,管竹管山管水。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">西江月·三山作(1192年)</p><p class="ql-block">贪数明朝重九,不知过了中秋。人生有得许多愁,只有黄花如旧。</p><p class="ql-block">万象亭中殢酒,九仙阁上扶头。城鸦唤我醉归休,细雨斜风时候。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·李石(一首)</p><p class="ql-block">西江月·渔父 </p><p class="ql-block">一脉分溪浅绿,数枝约岸欹红。小船横系碧芦丛,似我江湖春梦。</p><p class="ql-block">晒网渔归别浦,举头雁度晴空。短蓑独宿月明中,醉笛一声风弄。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇宋末元初·刘辰翁(一首)</p><p class="ql-block">西江月·新秋写兴 </p><p class="ql-block">天上低昂似旧,人间儿女成狂。夜来处处试新妆,却是人间天上。</p><p class="ql-block">不觉新凉似水,相思两鬓如霜。梦从海底跨枯桑,阅尽银河风浪。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简析</p><p class="ql-block">词作借七夕之题抒发故国之思。</p><p class="ql-block">上片侧重写七夕儿女幸福欢快景象,反衬作者黍离之忧。</p><p class="ql-block">下片侧重直抒词人的感受。 作者以自己作为独醒的爱国者与普通人相对照,抒发了自己眷怀故国的深沉悲壮的情感。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇明·高濂(一首)</p><p class="ql-block">西江月·题情,代作 </p><p class="ql-block">有恨不随流水,闲愁惯逐飞花。梦魂无日不天涯,醒处孤灯残夜。</p><p class="ql-block">恩在难忘销骨,情含空自酸牙。重重叠叠剩还他,都在淋漓罗帕。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇明末清初·王夫之(二首)</p><p class="ql-block">西江月·本意二首 其一·湘水</p><p class="ql-block">湘水悠悠北去,章江渺渺东流。清光拂剑碧天秋,情寄一杯浊酒。</p><p class="ql-block">落月倩谁留住,长江又送新愁。小孤潮阻散花洲,露冷长堤衰柳。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其二·南昌刘省吾都督祠</p><p class="ql-block">曾忆龙沙孤泊,将军祠下霜寒。凉辉浅浅挂西山,半破金枢拂岸。</p><p class="ql-block">羌管声中鸟梦,藤花影里渔湾。婵娟不管泪阑珊,还送数行归雁。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇清·陈维崧(一首) </p><p class="ql-block">西江月·过投金濑怀古</p><p class="ql-block">有女江头击絮,何人道上吹篪。我来吊古怅空祠,旷望几重云水。</p><p class="ql-block">覆楚争夸伍相,沼吴又说西施。淮阴往事亦如斯,成败皆由女子。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">现代·毛泽东(一首)</p><p class="ql-block">西江月·井冈山</p><p class="ql-block">山下旌旗在望,山头鼓角相闻。敌军围困万千重,我自岿然不动。</p><p class="ql-block">早已森严壁垒,更加众志成城。黄洋界上炮声隆,报道敌军宵遁。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> </p> <p class="ql-block">词调例析(54)</p><p class="ql-block">荷叶杯</p><p class="ql-block">郭庆澄</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">荷叶杯 </p><p class="ql-block">荷叶杯 唐教坊曲。《金奁集》入“双调”(曲调名)。单调小令,二十三字。温庭筠体以两平韵为主(韵),四仄韵转换错叶。韦庄体重填一片,且每片增四字,成双调。以上下片各三平韵为主(韵),错叶二仄韵。韦庄体附后。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">荷叶杯 定格(单调) 温庭筠 </p><p class="ql-block">一点露珠凝冷, 波影,满池塘。</p><p class="ql-block"> 中仄中平平仄仄韵平仄韵仄平平平韵</p><p class="ql-block">绿茎红艳两相乱, 肠断,水风凉。</p><p class="ql-block">仄平平仄仄平仄换仄韵平仄韵仄平平平韵</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">一.词调格律</p><p class="ql-block">1.章律(见例词)</p><p class="ql-block">2.句律(按句子先后为序)符号说明:</p><p class="ql-block">a 表平韵;b 表仄韵;</p><p class="ql-block">○表平声白脚,</p><p class="ql-block">●表仄声白脚。</p><p class="ql-block">若平仄韵中有多个;则分别标为:</p><p class="ql-block">a1、a2 、a3……;b1、b2、 b3……;/表示上下片分隔。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">六言</p><p class="ql-block">仄收韵脚句</p><p class="ql-block">中仄中平平仄(b1)</p><p class="ql-block">一点露珠凝冷(第1句)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">二言</p><p class="ql-block">仄收韵脚句:</p><p class="ql-block">平仄</p><p class="ql-block">波影</p><p class="ql-block">(b1第2句)</p><p class="ql-block">肠断(b2第5句)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">三言</p><p class="ql-block">平收韵脚句</p><p class="ql-block">仄平平</p><p class="ql-block">满池塘(a第3句)</p><p class="ql-block">水风凉(a第6句)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">七言</p><p class="ql-block">仄收韵脚句</p><p class="ql-block">仄平平仄仄平仄(b2第4句)</p><p class="ql-block">绿茎红艳两相乱</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2.韵格韵式</p><p class="ql-block">(1)韵格:</p><p class="ql-block">平仄韵错叶格。例词主韵(a)用《词林正韵》第二部(江阳);第一个次韵b1用《词林正韵》第十一部(梗迥敬径);第二个次韵b2用《词林正韵》第七部[阮(半)旱潸铣愿(半)翰谏霰]全词六句,二平韵,四仄韵。</p><p class="ql-block">(2)韵式:</p><p class="ql-block">b1 b1 a b2 b2 a</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">3.句式结构</p><p class="ql-block">六言:</p><p class="ql-block">二/二/二</p><p class="ql-block">二言:</p><p class="ql-block">二</p><p class="ql-block">三言:</p><p class="ql-block">一/二,或二/一</p><p class="ql-block">七言:</p><p class="ql-block">四/三</p><p class="ql-block">皆为律句式结构。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">二.调式情致 </p><p class="ql-block">1.宫调</p><p class="ql-block">双调。</p><p class="ql-block">健捷激袅(燕南芝庵《唱论》)。意为节奏急切有力。双调属“七商”之第二调。音调高亢激越中蕴含婉转曲折,激昂与哀婉矛盾统一,适宜表达“慷慨悲凉”“豪放缠绵”等复杂情绪。情感色彩:苍凉激越、幽怨悲怆。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2.声韵节奏</p><p class="ql-block">(1)声韵此调以平声为主韵,仄声为次韵转换错叶用韵。 二仄韵错叶一平韵。声情复杂激切。</p><p class="ql-block">(2)节奏</p><p class="ql-block">此调由二言、三言、六言、七言句构成。节奏长短徐疾结合,摇曳多姿。</p><p class="ql-block">3.情调(适应主题情感)</p><p class="ql-block">综合上面的“宫调”与“韵律”,此调的情调适于表现复杂多变的情感,可写景抒怀、咏物寄情、念远思人、送别赠酬等多种题材。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">三.章法</p><p class="ql-block">1.层次结构单调,分二层:</p><p class="ql-block"> 623/723第一层:起承;第二层转结。</p><p class="ql-block">2.内容布局单调内容布局,有:直接抒情法,借景抒情法,情景交融法等,而以情景交融法为常。</p><p class="ql-block">例词用情景交融法(具体见“四.例词赏析”)。</p><p class="ql-block">按:此调两处二言为承转之枢纽,须用心经营。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">四.例词赏析</p><p class="ql-block">荷叶杯 温庭筠</p><p class="ql-block">一点露珠凝冷,波影,满池塘。——景起承:荷塘寒晨景色(凄清)</p><p class="ql-block">绿茎红艳两相乱,肠断,水风凉。——情转结:触景伤心(痛苦)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">(一)内容分析(见上) </p><p class="ql-block">(二)主题 </p><p class="ql-block">词作通过描写破晓时的荷塘景色,表现秋日情人相别的凄苦离愁。</p><p class="ql-block">(三)艺术 </p><p class="ql-block">1.借景抒情。</p><p class="ql-block">以具有隐喻性的物象,寄托人物感情。如:“(荷叶)露珠凝冷”,如相别时男女心头凝聚着凄冷感受。“波影,满池塘”,用映照池塘水波上的相别男女的影子动荡不安,隐喻相别之人心情的无边痛苦。用“绿茎红艳两相乱”暗示荷的红花与绿茎痴迷地相交在起,显得那么亲昵,反衬人却被无情地拆散分离的痛苦。“水风凉”不仅是客观的秋晨荷塘水面寒风,也暗喻人世的无情环境,寄托作者对世态冷暖的悲哀。 </p><p class="ql-block">2.遣词用字精准生动。</p><p class="ql-block">如:</p><p class="ql-block">(1)用“凝”字写荷叶上的露珠,表现出其冷的形成过程及其结果——冷,不易化解。</p><p class="ql-block">(2)用“满”形象地表现出“波影”之多之广。(3)用“乱”字更是准确地表现出红花绿茎之间,客观上的色彩相杂,又形象地表现出它们紧密相依的景象,细腻地隐喻情人亲昵的关系。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">附:《荷叶杯》(双调)韦庄体格二 </p><p class="ql-block">变格 韦庄</p><p class="ql-block">记得那年花下, 深夜,初识谢娘时。 </p><p class="ql-block">中仄仄平平仄仄韵平仄韵平仄仄平平平韵</p><p class="ql-block">水堂西面画帘垂,携手暗相期。</p><p class="ql-block">中平平仄仄平平韵平仄仄平平韵</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">惆怅晓莺残月, 相别,从此隔音尘。 </p><p class="ql-block">中仄仄平平仄换仄韵平仄韵平仄仄平平换平韵</p><p class="ql-block">如今俱是异乡人,相见更无因。</p><p class="ql-block">中平平仄仄平平韵平仄仄平平韵</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">历代作品欣赏</p><p class="ql-block">说明:荷叶杯,钦谱录三格;龙谱录二格。</p><p class="ql-block">“历代作品”中不同格体,不一一标出。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇唐·温庭筠(又二首)</p><p class="ql-block">荷叶杯三首</p><p class="ql-block">其二·镜水夜来秋月</p><p class="ql-block">镜水夜来秋月,如雪,采莲时。小娘红粉对寒浪,惆怅,正思惟。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其三·楚女欲归南浦</p><p class="ql-block">楚女欲归南浦,朝雨,湿愁红。小船摇漾入花里,波起,隔西风。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇唐末至五代·韦庄(又一首)</p><p class="ql-block">荷叶杯·绝代佳人难得</p><p class="ql-block">绝代佳人难得,倾国,花下见无期。一双愁黛远山眉,不忍更思惟。</p><p class="ql-block">闲掩翠屏金凤,残梦,罗幕画堂空。碧天无路信难通,惆怅旧房栊。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇前蜀·顾夐(九首)</p><p class="ql-block">荷叶杯 其一 </p><p class="ql-block">春尽小庭花落,寂寞,凭槛敛双眉。忍教成病忆佳期,知摩知,知摩知。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">歌发谁家筵上,寥亮,别恨正悠悠。兰釭背帐月当楼,愁摩愁,愁摩愁。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其三</p><p class="ql-block">弱柳好花尽拆,晴陌,陌上少年郎。满身兰麝扑人香,狂摩狂,狂摩狂。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其四记得那时相见,胆战,鬓乱四肢柔。泥人无语不抬头,羞摩羞,羞摩羞。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其五</p><p class="ql-block">夜久歌声怨咽,残月,菊冷露微微。看看湿透缕金衣,归摩归,归摩归。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其六</p><p class="ql-block">我忆君诗最苦,知否,字字尽关心。红笺写寄表情深,吟摩吟,吟摩吟。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其七</p><p class="ql-block">金鸭香浓鸳被,枕腻,小髻簇花钿。腰如细柳脸如莲,怜摩怜,怜摩怜。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其八</p><p class="ql-block">曲砌蝶飞烟暖,春半,花发柳垂条。花如双脸柳如腰,娇摩娇,娇摩娇。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其九</p><p class="ql-block">一去又乖期信,春尽,满院长莓苔。手挼裙带独裴回,来摩来,来摩来。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·许棐(一首)</p><p class="ql-block">荷叶杯 </p><p class="ql-block">鹊踏画檐双噪,书到,和笑拆封看。归程能隔几重山,远约数宵间。</p><p class="ql-block">准备绣轮雕辔,游戏,说与百花知。莫教枝上一红飞,留伴玉东西。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇明·杨慎(二首)</p><p class="ql-block">荷叶杯 其一 </p><p class="ql-block">枕上一声鸡唱。天亮。好梦忽惊残。锦帐香消翠被单。寒么寒。寒么寒。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">远寄音书一纸,千里,一字一徘徊。泪眼愁眉不忍开,来么来,来么来。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇明·高濂(一首)</p><p class="ql-block">荷叶杯·白莲 </p><p class="ql-block">曾说玉容倾国,堪惜,照水艳毛施。——女子清纯之美(以水中白莲为喻)。</p><p class="ql-block">清标原不藉胭脂,为想出尘姿。——女子脱俗之美(仪态描写)。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">占得瑶池玉井,清影,风乱白云低。——女子惊世之美(以天上瑶池玉井中仙子为喻)。</p><p class="ql-block">舞动飘飘白羽衣。鸥鹭逐同飞。——女子飘逸之美(形态描写)。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简析</p><p class="ql-block">一.内容分析(见上)</p><p class="ql-block">二.主题</p><p class="ql-block">词作通过描绘绝色佳人与白莲相映成趣的场景,表现作者结女性美的独特理解、赞美艳羡之情。</p><p class="ql-block">三.艺术</p><p class="ql-block">1.物与人水乳浑融。</p><p class="ql-block">2.多角度描写,层次分明。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇明·俞彦(八首)</p><p class="ql-block">荷叶杯 其一·</p><p class="ql-block">温助教廷筠体 一夜晓风吹断,红乱,点香泥。春来何事关情最,花穗,似愁眉。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其二·温助教廷筠体</p><p class="ql-block">碧玉镂成荷叶,周折,赛金杯。酒鳞风动滟光见,香茜,莫思归。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其三·顾太尉夐体</p><p class="ql-block">春色天涯孤馆,悽婉,才到小屏山。双成不解便相看,还么还,还么还。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其四·顾太尉夐体</p><p class="ql-block">减尽当年玉腕,肠断,约莫两心痴。此情无计与郎知。思摩思,思摩思。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其五·顾太尉夐体</p><p class="ql-block">兀地心头似火,愁坐,此后不思郎。思郎空自断人肠,伤摩伤。伤摩伤。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其六·顾太尉夐体</p><p class="ql-block">正是恼人时候,春昼,花好奈风颠。幽襟凄断总堪怜,天摩天,天摩天。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其七·顾太尉夐体</p><p class="ql-block">风急又惊愁雨,无主,倩若报佳期。便教今日也应迟,知摩知。知摩知。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其八·顾太尉夐体</p><p class="ql-block">闻道红梅开遍,郎见,花只到郎家。妾家那得似郎花?嗟摩嗟,嗟摩嗟。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇明末清初·袁于令(一首)</p><p class="ql-block">荷叶杯·鹦鹉檐前娇唱</p><p class="ql-block">鹦鹉檐前娇唱,花放,绿萼傍东墙。搴帘果见一枝芳,香摩香,香摩香(《见山亭古今词选》)。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇明末清初·王翃(一首)</p><p class="ql-block">荷叶杯·落花 </p><p class="ql-block">雨湿香痕春皱,如绣,飞泪惜残红。流莺衔过夕阳中,新恨满东风。</p><p class="ql-block">谁扫玉阶待落,心错,袅袅不知还。辞条吹去小池寒,低影赴鱼餐。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇明末清初·尼静照(一首)</p><p class="ql-block">荷叶杯·春色困人如梦</p><p class="ql-block">春色困人如梦,紫鞚,蝉额裹宫纱。虹桥深处柳阴遮。凡髻小钿车。</p><p class="ql-block">看遍狼红剩绿,眉促,屈膝护勾栏。罩烟银杏鸟啼残,月上翠帘间。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇明末清初·徐士俊(一首)</p><p class="ql-block">荷叶杯·春语(壬午) </p><p class="ql-block">何事一春离别,休说,枝上有黄莺。叫得棠梨睡不成,听么听。听么听。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇明末清初·曹溶(二首)</p><p class="ql-block">荷叶杯·怨思 </p><p class="ql-block">其一</p><p class="ql-block">细雨江边春缆,绿暗。玉箸湿罗巾。佳期定约藕花新。真么真,真么真。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block"> 乳燕衔泥飞过,独坐。邂逅粉郎游。捧觞含笑拨箜篌。留么留,留么留。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇明末清初·董以宁(一首)</p><p class="ql-block">荷叶杯•相逢曲</p><p class="ql-block"> 若个粉郎娇艳。当面,多事一凝眸。恰逢小妹乍回头,羞么羞,羞么羞。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇明末清初·屈大均(二首)</p><p class="ql-block">荷叶杯·雁二首</p><p class="ql-block"> 其一</p><p class="ql-block">又见边鸿飞至。归未。嘹呖一声秋。衔书不忍过高楼。愁么愁。愁么愁。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">写尽双双人字,谁寄?明岁雁门回。教衔织锦到龙堆,来么来,来么来。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇清·纳兰性德(二首)</p><p class="ql-block">荷叶杯·帘捲落花如雪</p><p class="ql-block">帘捲落花如雪,烟月,谁在小红亭。玉钗敲竹乍闻声,风影略分明。</p><p class="ql-block">化作彩云飞去,何处,不隔枕函边。一声将息晓寒天,肠断又今年。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">荷叶杯·知己一人谁是</p><p class="ql-block">知己一人谁是,已矣,赢得误他生。有情终古似无情,别语悔分明。</p><p class="ql-block">莫道芳时易度,朝暮,珍重好花天。为伊指点再来缘,疏雨洗遗钿。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇清·王时翔(八首)</p><p class="ql-block">荷叶杯八首 </p><p class="ql-block">其一</p><p class="ql-block"> 花浦,翠烟香雨。吴女,听吹箫。细蛾攒绿倚轻桨。闲想,背红桥。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">拍水,彩鸳惊起。花里,见欢时。两舟相并弄溪碧。风逆,得归迟。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其三</p><p class="ql-block">天半,砰雷激电。龙见,黑云中。打篷疏雨送凉到。又早,火轮红。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其四</p><p class="ql-block">舟舣,白莲塘里。一醉,碧筒香。夕阳斜系柳阴下。飘洒,水风凉。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其五</p><p class="ql-block">凉惬,雨珠风叶。香靥,碧绡衣。并栖鸂鶒各偷眼,惊散,又双飞。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其六</p><p class="ql-block">转棹,晚风残照。归好,趁新凉。折来花朵叶儿盖。刚载,一船香。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其七</p><p class="ql-block">曾记绿杨庭院,一见,方寸结丁香。弯弯眉黛眼长长,闲里细思量。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其八</p><p class="ql-block">欲问新来消息,难得。怨句在无题。夜来愁绪对红梨,斜月过花西。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">按:王时翔《荷叶杯八首》为温庭筠体。其前六首,拆首句六字为二字四字二句,结句五字为二字三字二句。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇清·刘嗣绾(一首)</p><p class="ql-block">荷叶杯·夜泊琵琶亭 </p><p class="ql-block">潮落浔阳江冷,孤影,敧枕不成眠。一行楚雁下江天,啼上四条弦。</p><p class="ql-block">愁杀青衫行客,亭侧,独自听成秋。芦花笑我早漂流。风雪在扁舟。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇清·周之琦(二首)</p><p class="ql-block">荷叶杯·忘了梅花憔悴</p><p class="ql-block">忘了梅花憔悴,乡思。休更托微波。翠禽枝上好音多,无奈客愁何。</p><p class="ql-block">闻道章台人去,飞絮。风影太天斜。乱红门径闹蜂衙,门外是谁家。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">荷叶杯·酿得春光如醉</p><p class="ql-block">酿得春光如醉,清泪,无赖湿愁红。为谁香阁掩芙蓉,山枕倚重重。</p><p class="ql-block">迤逦清明时候,依旧。烟雨暗芳辰。晓窗天色近黄昏,同是梦中人。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇清末至民国·黄侃(二首)</p><p class="ql-block">荷叶杯·谁遣今生虚度</p><p class="ql-block">谁遣今生虚度,相误。密意索谁知。从今多是断肠时,相见也无期。</p><p class="ql-block">不道华年损尽,愁恨,痴愿更缠绵。他生长住有情天,祇是暂无缘。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">荷叶杯·褰幌愁红相映 </p><p class="ql-block">褰幌愁红相映,明镜,人在画楼深。罗衣还被晓寒侵,将息更无心。</p><p class="ql-block">昨夜横波遥望,惆怅,咫尺隔蓬山。最怜孤影逐灯还,回首是帘间。</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block">词调例析(55)</p><p class="ql-block">踏莎行</p><p class="ql-block">郭庆澄</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">踏莎行 </p><p class="ql-block">双调小令,《张子野词》入“中吕宫”。五十八字,上下片各三仄韵。四言双起,例用对偶。又有《转调踏莎行》,六十六字,上下片各四仄韵。按,调名所出,杨慎认为取之唐韩翃《过栎阳山谿》:“踏莎行草过春溪”句。又名《柳长春》、《喜朝天》、《踏雪行》等。入中吕宫,常以描景抒情,多为愁别。附注:莎,莎草,多年生草本植物,地下的块根称“香附子”,入药。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">踏莎行 格一 晏殊 </p><p class="ql-block">小径红稀,芳郊绿遍,高台树色阴阴见。</p><p class="ql-block">中仄平平句中平中仄韵中平中仄平平仄韵</p><p class="ql-block">春风不解禁杨花,濛濛乱扑行人面。</p><p class="ql-block">中平中仄仄平平句中平中仄平平仄韵</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">翠叶藏莺,朱帘隔燕,炉香静逐游丝转。</p><p class="ql-block">中仄平平句中平中仄韵中平中仄平平仄韵。</p><p class="ql-block">一场愁梦酒醒时,斜阳却照深深院中平中仄仄平平句中平中仄平平仄韵</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">一.词调格律</p><p class="ql-block">1.声韵格律</p><p class="ql-block">(1)章律(见例词)</p><p class="ql-block">(2)句律(按句子先后为序)</p><p class="ql-block">符号说明:a 表平韵;b 表仄韵;若平仄韵中有多个;○表平声白脚,●表仄声白脚。则分别标为:a1、a2 、a3……;b1、b2、b3……/表示上下片分隔。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">四言</p><p class="ql-block">(1)平收白脚句:</p><p class="ql-block">中仄平平(○) </p><p class="ql-block">小径红稀(上片第1句) </p><p class="ql-block">翠叶藏莺(下片第1句) </p><p class="ql-block">(2)仄收韵脚句:</p><p class="ql-block">中平中仄(b)</p><p class="ql-block">芳郊绿遍(上片第2句) </p><p class="ql-block">朱帘隔燕(下片第2句)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">七言</p><p class="ql-block">(1)仄收韵脚句</p><p class="ql-block">(b)高台树色阴阴见(上片第3句)</p><p class="ql-block">濛濛乱扑行人面(上片第5句)</p><p class="ql-block">炉香静逐游丝转(下片第3句)</p><p class="ql-block">斜阳却照深深院(下片第5句)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">(2)平收白脚句(○)</p><p class="ql-block">中平中仄仄平平</p><p class="ql-block">春风不解禁杨花(上片第4句)</p><p class="ql-block">一场愁梦酒醒时(下片第4句)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2.韵格韵式</p><p class="ql-block">(1)韵格:仄韵格。</p><p class="ql-block">例词用《词林正韵》第七部[阮(半)旱潸铣愿(半)翰谏霰]全词六仄韵,上下片各五句三韵。</p><p class="ql-block">(2)韵式:</p><p class="ql-block">本词韵式: ○bb○b/ ○bb○b</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">3.句式结构</p><p class="ql-block">四言:二/二(律式)</p><p class="ql-block">七言:四/三(律式)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">二.调式情致 </p><p class="ql-block">1.宫调中吕宫:高下闪赚(燕南芝庵《唱论》)。曲调激昂柔婉相衬,急缓相生。声情悲抑。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2.声韵节奏 </p><p class="ql-block">(1)声韵:</p><p class="ql-block">此调以仄声为韵,间以平声白脚句,声韵于沉抑间以轻扬。上下片各五句三韵,韵位中偏密。四言为律式对句,声调和谐。七言句中平仄协调而句与句间的平仄,除白脚句平收不同外,余皆相同,声调拗怒。综合之,此调声情沉抑缠绵。</p><p class="ql-block">(2)节奏:</p><p class="ql-block">四字句发起,七字句收,节奏急缓相济。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">3.情调(适应主题情感)</p><p class="ql-block">此调为重头</p><p class="ql-block">双调令词,</p><p class="ql-block">上下片各由二个四言句,三个七言句构成</p><p class="ql-block">(44777),</p><p class="ql-block">短句与长句,偶句奇句交递。先轻快急切后沉稳舒展,形成“紧—舒—荡”节奏,恰似情感由轻快或急切,到舒放,到倾泻的变化过程。</p><p class="ql-block">此调声情缠绵柔婉,宜于写景抒情,咏物言志、怀人寄远、登临怀古、送别赠酬等多种题材。</p><p class="ql-block">宜于爱情,友谊;闺怨,客愁等一般的离愁别绪,也可抒写个人身世情怀。</p><p class="ql-block">明杨慎《词品》称《踏莎行》“声情轻婉,宜写离思春愁”,点明词调的声情柔婉特点。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">三.章法</p><p class="ql-block">1.篇章结构</p><p class="ql-block">(1)层次结构双调(二片)</p><p class="ql-block">重头。</p><p class="ql-block">每片分二个层次。</p><p class="ql-block">第一层,起承;</p><p class="ql-block">第二层,转合。</p><p class="ql-block">上片:447/77</p><p class="ql-block">下片:447/77</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">(2)内容布局</p><p class="ql-block">此调多为上景下情法、上昔下今、上起下续法。例词为上起下续法(具体见“四.例词赏析”)。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2.过片方式</p><p class="ql-block">以景过片,以情过片,以事过片等方式皆适应。</p><p class="ql-block">例词为以“翠叶藏莺,朱帘隔燕”院内之景承上片写郊外情景,转入抒写院内人物活动情景。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">四.例词赏析</p><p class="ql-block">踏莎行·小径红稀</p><p class="ql-block">晏殊</p><p class="ql-block">小径红稀,芳郊绿遍。高台树色阴阴见。——芳郊春暮景色(清丽。移步换景。静中见动,事物进程)</p><p class="ql-block">春风不解禁杨花,濛濛乱扑行人面。——郊行杨花扑面(迷蒙,和微带怨嗔)。</p><p class="ql-block">上片:郊外景象。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">翠叶藏莺,朱帘隔燕。炉香静逐游丝转。——院内景象(景过片。静寂)。</p><p class="ql-block">一场愁梦酒醒时,斜阳却照深深院。——酒醒日暮情景(伤愁难遣)。</p><p class="ql-block">下片:院内情景。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">一.内容分析(见上)</p><p class="ql-block">二.主题</p><p class="ql-block">词作通过描述暮春所见景物引发的情思,表达对情人远隔的怅惘与思念之情。</p><p class="ql-block">三.艺术</p><p class="ql-block">1.景中含情。</p><p class="ql-block">2.写景流丽。重神不重形。</p><p class="ql-block">3.委婉含蓄。表现男女相思往往若隐若现,曲折往复,清隽婉约,不一语道破。既不追求镂金错采雕饰,也少秾艳脂粉气。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">历代作品欣赏</p><p class="ql-block">◇北宋·寇准(一首)</p><p class="ql-block">踏莎行·春暮</p><p class="ql-block">春色将阑,莺声渐老。红英落尽青梅小。画堂人静雨濛濛,屏山半掩馀香袅。</p><p class="ql-block">密约沉沉,离情杳杳。菱花尘满慵将照。倚楼无语欲销魂,长空黯淡连芳草。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">评解</p><p class="ql-block">这首词即景写闺情,</p><p class="ql-block">上片描绘暮春季节,微雨濛濛,寂寥无人的景象。</p><p class="ql-block">下片写两地音书隔绝,闺中人倚楼远望,只见芳草连天,阴云蔽空,心中更觉忧郁愁苦。词风婉丽凄恻,清新典雅。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇北宋·晏殊(又二首) </p><p class="ql-block">踏莎行·细草愁烟</p><p class="ql-block">细草愁烟,幽花怯露,凭栏总是销魂处。日高深院静无人,时时海燕双飞去。</p><p class="ql-block">带缓罗衣,香残蕙炷,天长不禁迢迢路。垂杨只解惹春风,何曾系得行人住!</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简评</p><p class="ql-block">全词通过写景抒写离愁、思念和慨叹,充满了凄凉悲伤的感情色彩。</p><p class="ql-block">上片写的是室外之景,草愁花怯,都染上了这种色调;“海燕双飞去”。己暗逗怀人之意。</p><p class="ql-block">下片写的是室内之景,蕙炷残,衣带缓,进一步渲染离愁。结二句方借埋怨垂杨点明是思念远方的“行人”。</p><p class="ql-block">李调元在《雨村词话》中说:“晏殊《珠玉词》极流丽,而以翻用成语见长。如‘垂杨只解惹春风,何曾系得行人住?’又‘东风不解禁杨花,濛濛乱扑行人面’。等句是也。反复用之,各尽其致。”这段话,恰切地点出了此词的艺术特色所在。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">踏莎行·祖席离歌</p><p class="ql-block">祖席离歌,长亭别宴,香尘已隔犹回面。——送别场面(不舍)。</p><p class="ql-block">居人匹马映林嘶,行人去棹依波转。——双方忍别情景(缠绵)。</p><p class="ql-block">上片:分别情景。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">画阁魂销,高楼目断,斜阳只送平波远。——登楼极望(伤愁怅惘)</p><p class="ql-block">无穷无尽是离愁,天涯地角寻思遍。——别后思量(愁恨不尽)</p><p class="ql-block">下片:思念行者。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简析</p><p class="ql-block">一.内容分析(见上)</p><p class="ql-block">二.主题</p><p class="ql-block">词作通过描写饯别相送及别后怀思情景,表达词人与所别之人的深挚感情。</p><p class="ql-block">三.艺术</p><p class="ql-block">1.融情于景,情境如画。勾勒出一幅春江送别图。</p><p class="ql-block">2.语言含蓄婉转、平易而意旨深曲。此词写饯别相送及别后的怀思,均情景逼真,含蕴无尽。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇北宋·欧阳修(一首)</p><p class="ql-block">踏莎行·候馆梅残 </p><p class="ql-block">候馆梅残,溪桥柳细,草薰风暖摇征辔。离愁渐远渐无穷,迢迢不断如春水。</p><p class="ql-block">寸寸柔肠,盈盈粉泪,楼高莫近危栏倚。平芜尽处是春山,行人更在春山外。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">评解</p><p class="ql-block">这是一首写离情的佳作。在抒写游子思乡的同时,联想到闺中人相忆念的情景,写出了两地相思之情。</p><p class="ql-block">上片写马上征人,以景为主,融情于景;</p><p class="ql-block">下片写闺中思妇,以抒情为主,情寓景中。构成了清丽缠绵的意境。这首词表现出欧词深婉的风格,是其具有代表性的一首。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇北宋·黄庭坚(三首)</p><p class="ql-block">踏莎行·画鼓催春(1097年)</p><p class="ql-block">画鼓催春,蛮歌走饷,雨前一焙谁争长。低株摘尽到高株,株株别是闽溪样。</p><p class="ql-block">碾破春风,香凝午帐,银瓶雪滚翻成浪。今宵无睡酒醒时,摩围影在秋江上。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">踏莎行·临水夭桃 (1100年)</p><p class="ql-block">临水夭桃,倚墙繁李,长杨风掉青骢尾。尊中有酒且酬春,更寻何处无愁地。</p><p class="ql-block">明日重来,落花如绮,芭蕉渐展山公启。欲笺心事寄天公,教人长对花前醉。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">踏莎行·堆积琼花</p><p class="ql-block">堆积琼花,铺陈柳絮,晓来已没行人路。长空犹未绽彤云,飘飖尚逐回风舞。</p><p class="ql-block">对景衔杯,迎风索句,回头却笑无言语。为何终日未成吟,前山尚有青青处。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇北宋·秦观(一首)</p><p class="ql-block">踏莎行(1097年3月)</p><p class="ql-block">雾失楼台,月迷津渡,桃源望断无寻处。——心幻迷乱景象(虚写。失落。因情造景景为情设)</p><p class="ql-block">可堪孤馆闭春寒,杜鹃声里斜阳暮。——羁旅郴州客馆情景(实写。悲凉)</p><p class="ql-block">上片:上片写谪居寂寞凄冷环境表达孤旅之悲。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">驿寄梅花,鱼传尺素,砌成此恨无重数。——友人相慰勾起心中痛伤(翻慰成悲)</p><p class="ql-block">郴江幸自绕郴山,为谁流下潇湘去?——自问郴江(情寄于景)</p><p class="ql-block">下片:抒发心中的忧愤之情。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简析</p><p class="ql-block">一.内容分析(见上)</p><p class="ql-block">二.主题</p><p class="ql-block">抒写词人失意的凄苦哀怨的心情,流露不满现实的心绪。</p><p class="ql-block">三.艺术</p><p class="ql-block">1.缘情造景,景为情设。</p><p class="ql-block">雾失楼台,月迷津渡,桃源望断无寻处。——为寄托内心不被人理解的幽怨,企图以归隐抚慰伤痛而造设之景。</p><p class="ql-block">2.虚实相生,委婉曲折。</p><p class="ql-block">虚写:雾失楼台,月迷津渡,桃源望断无寻处。</p><p class="ql-block">实写:可堪孤馆闭春寒,杜鹃声里斜阳暮。</p><p class="ql-block">3.拟人手法。</p><p class="ql-block">与郴江对话。——郴江幸自绕郴山,为谁流下潇湘去?</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇北宋·贺铸(四首)</p><p class="ql-block">踏莎行·山秀芙蓉 </p><p class="ql-block">山秀芙蓉,溪明罨画,真游洞穴沧波下。临风慨想斩蛟灵,长桥千载犹横跨。</p><p class="ql-block">解佩投簪,求田问舍,黄鸡白酒渔樵社。元龙非复少时豪,耳根洗尽功名话。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简评</p><p class="ql-block">此词为抒发作者致仕后落寞失志情怀之作。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">踏莎行·惜馀春 </p><p class="ql-block">急雨收春,斜风约水,浮红涨绿鱼文起。年年游子惜馀春,春归不解招游子。</p><p class="ql-block">留恨城隅,关情纸尾,阑干长对西曛倚。鸳鸯俱是白头时,江南渭北三千里。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简评</p><p class="ql-block">此词老题新做,将天涯游子惜春恨别的情怀抒写得别有一番韵味。全词语言凝炼,意境精警,颇具匠心。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">踏莎行·题醉袖 </p><p class="ql-block">浅黛宜颦,明波欲溜,逢迎宛似平生旧。低鬟促坐认弦声,霞觞滟滟持为寿。</p><p class="ql-block">浓染吟毫,偷题醉袖,寸心百意分携後。不胜风月两懨懨,年来一样伤春瘦。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">踏莎行·芳心苦</p><p class="ql-block">杨柳回塘,鸳鸯别浦,绿萍涨断莲舟路。断无蜂蝶慕幽香,红衣脱尽芳心苦。</p><p class="ql-block">返照迎潮,行云带雨,依依似与骚人语。当年不肯嫁東风,无端却被秋风误。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇北宋·毛滂(二首)</p><p class="ql-block">踏莎行·元夕 </p><p class="ql-block">拨雪寻春,烧灯续昼,暗香院落梅开后。无端夜色欲遮春,天教月上官桥柳。</p><p class="ql-block">花市无尘,朱门如绣,娇云瑞雾笼星斗。沈香火冷小妆残,半衾轻梦浓如酒。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">评解</p><p class="ql-block">腊梅开后,白雪残存,词人拨雪寻春,乃至燃灯续昼,其雅兴已似痴。月上柳梢,云雾笼星,沉香烟消,其梦境又如醉。词写得清丽宛转,韵味淳郁,上下片两结句尤觉尖新。</p><p class="ql-block">集评</p><p class="ql-block">薛砺若《宋词通论》:泽民的作风很潇洒明润,他与贺方回适得其反。贺氏浓艳,毛则以清疏见长;贺词沉郁,毛则以空灵自适。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">踏莎行·中秋玩月 </p><p class="ql-block">碧树阴圆,绿阶露满。金波潋滟堆瑶盏。行云会事不飞来,长空一片琉璃浅。</p><p class="ql-block">玉燕钗寒,藕丝袖冷。只应未倚阑干遍。随人全不似婵娟,桂花影里年年见。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇北宋·周紫芝(三首)</p><p class="ql-block">踏莎行·情似游丝</p><p class="ql-block">情似游丝,人如飞絮,泪珠阁定空相觑。一溪烟柳万丝垂,无因系得兰舟住。</p><p class="ql-block">雁过斜阳,草迷烟渚,如今已是愁无数。明朝且做莫思量,如何过得今宵去!</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">评解</p><p class="ql-block">此词抒写离情别绪。</p><p class="ql-block">上片写离别时的情景。</p><p class="ql-block">情似游丝,泪眼相觑。一溪烟柳,难系兰舟。写尽了离别况味。</p><p class="ql-block">下片写别后相思之苦。</p><p class="ql-block">愁绪无数,无法排遣。全词凄迷哀婉,愁思无限。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">集评</p><p class="ql-block">唐圭璋《唐宋词简析》;此首叙别词。</p><p class="ql-block">起写别时之哀伤。</p><p class="ql-block">游丝飞絮,皆喻人之神魂不定;泪眼相觑,写尽两情之凄惨。</p><p class="ql-block">“一溪”两句,怨柳不系舟住。</p><p class="ql-block">换头点晚景,令人生愁。末言今宵之难遣,语极深婉。</p><p class="ql-block">薛砺若《宋词通论》:此等词都极清倩婉秀,实兼晏、欧、少游、清真数家之长,而能暨于化境者。即列入第一流作家内,亦无愧色。</p> <p class="ql-block">历代作品欣赏</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·张孝祥(三首)</p><p class="ql-block">踏莎行·洛下根株</p><p class="ql-block">长沙牡丹花极小,戏作此词,并以二枝为伯承、钦夫诸兄一觞之荐。</p><p class="ql-block">洛下根株,江南栽种,天香国色千金重。——牡丹移栽江南之贵。</p><p class="ql-block">花边三阁建康春,风前十里扬州梦。——牡丹陪伴皇宫生活。</p><p class="ql-block">上片:描写牡丹移栽江南后偏安满足的情形。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">油壁轻车,青丝短鞚,看花日日催宾从。——从前洛阳繁华。</p><p class="ql-block">而今何许定王城,一枝且为邻翁送。——今日长沙瘦弱。</p><p class="ql-block">下片:对比洛阳与长沙牡丹,暗示南宋之衰弱。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简析</p><p class="ql-block">一.内容分析(见上)</p><p class="ql-block">背景</p><p class="ql-block">当时张浚出兵北伐,张孝祥被任命为建康留守。</p><p class="ql-block">二.主题</p><p class="ql-block">借写牡丹前荣后衰的情形,表达对南宋统治者苟且偷安的不满与自己渴望收复北地河山之情以及报国无门的无奈。</p><p class="ql-block">三.艺术</p><p class="ql-block">1.借物抒情。</p><p class="ql-block">2.虚实结合。</p><p class="ql-block">虚写昔日在洛阳妇女们坐着油壁轻车,男人们骑着高头大马,天天催促宾客相从赏牡丹花的情景;</p><p class="ql-block">实写如今只能在江南长沙城欣赏极小牡丹的情景。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">踏莎行·送别刘子思 </p><p class="ql-block">古屋丛祠,孤舟野渡,长年与客分携处。漠漠愁阴岭上云,萧萧别意溪边树。</p><p class="ql-block">我已北归,君方南去,天涯客里多岐路。须君早出瘴烟来,江南山色青无数。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">踏莎行·寿黄坚叟并以送行</p><p class="ql-block">时雨初晴,诏书随至,邦人父老为君喜。十年江海始归来,祥曦殿里搀班对。</p><p class="ql-block">日月开明,风云感会,切须稳上平戎计。天教慈母寿无穷,看君黄发腰金贵。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·辛弃疾(一首)</p><p class="ql-block">踏莎行·庚戌中秋后二夕带湖篆冈小酌(1190年8月17日)</p><p class="ql-block">夜月楼台,秋香院宇,笑吟吟地人来去。是谁秋到便凄凉?当年宋玉悲如许!</p><p class="ql-block">随分杯盘,等闲歌舞,问他有甚堪悲处?思量却也有悲时,重阳节近多风雨。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·姜夔(一首)</p><p class="ql-block">踏莎行·自沔东来,丁未元日至金陵,江上感梦而作(1187年1月1日)</p><p class="ql-block">燕燕轻盈,莺莺娇软,分明又向华胥见。夜长争得薄情知?春初早被相思染。</p><p class="ql-block">别后书辞,别时针线,离魂暗逐郎行远。淮南皓月冷千山,冥冥归去无人管。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简介</p><p class="ql-block">白石二十多岁时,在合肥有过一段情缘,后来分手了,但白石对旧日情人始终恋恋不忘,这成为他心灵深处永远的悲哀和伤痛。所谓时间能冲淡一切的说法并不适用于至情至性之人,余于白石尤然。从此词看,白石所恋似是姊妹二人,句中出现“燕燕轻盈,莺莺娇软”。</p><p class="ql-block">上片写梦,哀怨之极。</p><p class="ql-block">下片写别后睹物思人,旧情难忘。</p><p class="ql-block"> 此词紧扣感梦之主题,以梦见情人开端,又以情人梦魂归去收尾,意象浑成,境界空灵清远。词的后半部分,尤见幽邃清冷。在构思上借鉴了唐传奇《离魂记》,记中倩娘居然能以出窍之灵魂追逐所爱者远游,着想奇妙。在意境与措语上,则又融合了杜诗《梦李白》“魂来枫林青,魂返关塞黑”、《咏怀古迹》“画图省识春风面,环佩空归月夜魂”句意。妙在自然天成,不著痕迹。</p><p class="ql-block">王国维说:“白石之词,余所最爱者,亦仅二语,曰‘淮南皓月冷千山,冥冥归去无人管’”(《人间词话》删稿)可见评价之高。白石的情词不惟写自己的相思寂寞之苦,而且照应双方,多从对方着眼,为对方设身处地地着想,亦可见白石之至情至性。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇南宋·吴文英(一首)</p><p class="ql-block">蹋莎行/踏莎行 </p><p class="ql-block">润玉笼绡,檀樱倚扇,绣圈犹带脂香浅。榴心空叠舞裙红,艾枝应压愁鬟乱。</p><p class="ql-block">午梦千山,窗阴一箭,香瘢新褪红丝腕。隔江人在雨声中,晚风菰叶生秋怨。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">简评:</p><p class="ql-block">此词为上真下幻章法。以虚笔写真,以实笔写幻。这首词是作者在端午之日忆念他苏州去姬的感梦之作。而这与一般的感梦词又不完全一样,把梦中所见之人的容貌、服饰描摹得极其细腻逼真,并没给人以缥缈恍忽、迷离朦胧之感,因而使人一时很难看出是在写梦。</p><p class="ql-block">王国维曾说:“余览《梦窗甲乙丙丁稿》中实无足当此者。有之,其‘隔江人在雨声中,晚风菰叶生秋怨’二语乎。”(《人间词话》)就连最不喜欢梦窗词的王国维也对此二语大加赞赏,并称其足以当得起周济的那四句话。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇明·高濂(一首)</p><p class="ql-block">踏莎行·新秋</p><p class="ql-block">云白吞烟,山青傲雨,西风瑟瑟惊幽户。奈何多病怕逢秋,偏是流光急于弩。</p><p class="ql-block">一枕寒蛩,半窗红树,眼前惹起愁无数。藤床有梦隔巫阳,天街且卧看河鼓。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇明末清初·钱棻(一首)</p><p class="ql-block">踏莎行·园居</p><p class="ql-block">万乘徒空,一丘壑足,小园但种千竿竹。苍阴深处掩高斋,黄鹂啼过山头屋。</p><p class="ql-block">壁挂嵇琴,村疑阮曲,白云邀我同歌宿。幽花绕砌不知名,柴门秋水添新绿。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇明至南明·万日吉(一首)</p><p class="ql-block">踏莎行·春寒 </p><p class="ql-block">芍药香凝,海棠丝袅,东风吹透相思草。绿纱深处自调筝,一弦一柱寒声早。</p><p class="ql-block">苔满阶庭,月留昏晓,萋迷碧砌残红少。画梁燕子未归来,黄昏春锁花关小。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇明末清初·尤侗(二首)</p><p class="ql-block">踏莎行·闺怨 </p><p class="ql-block">独上妆楼,青山如昨,画眉彩笔春来阁。休弹红雨湿花梢,泪珠自向心头落。</p><p class="ql-block">可恨东风,年年轻薄,天涯不管人漂泊。漫将薄幸比杨花,杨花犹解穿罗幕。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">踏莎行·客店</p><p class="ql-block">残月在林,晨钟动野,行人惯听乌啼夜。一鞭古道又斜阳,村田看尽羊牛下。</p><p class="ql-block">草席泥床,瓦盆茅舍,东餐西宿何时罢。孤灯半枕梦江南,隔帘惊起萧萧马。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">明末清初·王夫之</p><p class="ql-block">踏莎行·与李治尹夜话致身录事有感而作</p><p class="ql-block">几许兴亡,凭谁料理?血痕一缕留青史。从来白刃杀英雄,恹恹儿女丛中死。</p><p class="ql-block">霜气飞空,星光堕水,閒宵半吐伤心字。他年莫问草堂荒,萧萧落叶随风起。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">◇清·丁澎(一首)</p><p class="ql-block">踏莎行·村女 </p><p class="ql-block">浅碧藏鸠,乱红吹絮,疏疏几阵催花雨。小桥一带种桃花,花边便是儿家住。</p><p class="ql-block">近水湘帘,几重春雾,鹧鸪声里人何处?月明偷出浣溪沙,笑将花影同归去。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"><span style="color:rgb(1, 1, 1);">美篇制作:林伟平</span></p><p class="ql-block"><span style="color:rgb(1, 1, 1);">背景音乐:唯美古风</span></p>