<p class="ql-block">白居易与苏州、山塘街的关联,核心在于他任苏州刺史时主持开凿山塘河、修筑山塘街,为苏州留下了兼具交通与景观价值的千年文化遗产。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">门外水光秋,七里长堤柳色流。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">曾有诗翁开胜境,山塘一脉至今留。</p> <p class="ql-block">唐宝历元年(825年),白居易调任苏州刺史,到任后见苏州城西阊门至虎丘一带水路不畅、陆路泥泞,百姓往来不便,便主持疏浚河道,开挖了一条西起阊门、东至虎丘的人工河,即山塘河,同时在河两岸筑路,便是最初的山塘街。这条长约七里的街河,被后人称作“七里山塘”,既解决了交通难题,也造就了“一街一河”的水乡格局。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">宝历春风到阖闾,我来刺史理舟车。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">眼见泥泞行人苦,遂引清波接虎丘。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">疏河七里通舟楫,筑路双堤荫桑麻。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">不为功名图刻石,但教百姓免跋涉。</p> <p class="ql-block">百姓呼我作塘祖,一笑拈须步石栏。</p>
<p class="ql-block">岂敢称先惟尽力,千年后犹记白头官。</p> <p class="ql-block">白居易在苏州任职仅一年多,却留下诸多吟咏苏州的诗作,其中《登阊门闲望》中“阊门四望郁苍苍,始觉州雄土俗强”描绘了苏州的繁盛;离任时写下《别苏州》,道尽对苏州的眷恋。他也多次在诗中提及山塘,如“自开山寺路,水陆往来频”,记录下山塘街河建成后的便利与热闹。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">四望苍茫阊门阔,十万人家烟火多。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">税课虽繁民尚乐,封疆子弟守山河。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">去时舟动秋江冷,夹岸相看泪不干。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">曾写《别苏州》一曲,字字如潮涌心澜。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">山寺路开行客便,水灯夜照酒楼寒。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">诗中亦说山塘好,半是民生半是欢。</p> <p class="ql-block">为纪念白居易的功绩,后人在山塘街修建了白公祠,祠内供奉其塑像,还立有记载他治水功绩的碑刻。如今的山塘街,依然保留着“一街一河”的古貌,白公祠、白居易码头等遗迹,成为游客追寻诗人足迹、感受苏州水乡文脉的重要地标。后人建祠临水次,香火长明照夜船。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">白公像前人不断,碑文犹记浚河年。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">码头石级留足迹,一街一河自宛然。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">今我重来寻旧迹,画舫轻摇入暮烟。</p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">白居易(772—846),字乐天,号香山居士,又号醉吟先生,唐代三大诗人之一,与元稹共同倡导新乐府运动,主张“文章合为时而著,歌诗合为事而作”。他出身官宦家庭,仕途历经沉浮,曾任翰林学士、左拾遗、苏州刺史、刑部尚书等职;其诗歌题材广泛、语言通俗易懂,现存诗作近3000首,数量居唐代诗人之首,代表作有《长恨歌》《琵琶行》《卖炭翁》等。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">字曰乐天号香山,文章平易近人寰。</p><p class="ql-block">讽喻能惊权贵座,闲适亦慰病衰颜。</p><p class="ql-block">苏杭两郡留遗迹,诗在民间即是仙。</p><p class="ql-block">莫道诗人无实务,一堤一水总关年。</p> <p class="ql-block">祠堂几度毁还修,清嘉庆里始有楼。</p>
<p class="ql-block">蒋园旧影埋苔径,塔影斜侵水自流。</p>
<p class="ql-block">二〇〇六重开宇,唐少傅名依旧留。</p>
<p class="ql-block">不须金碧夸宏丽,但得民心便是秋。</p> <p class="ql-block">石像巍然立门中,高二丈六气如虹。</p>
<p class="ql-block">手抚长须观巷陌,似问今人可耕农?</p>
<p class="ql-block">我立像前低首默,千载清风拂面浓。</p>
<p class="ql-block">曾为苍生挥笔政,不独文章动九重。</p> <p class="ql-block">清风廊下碑十六,青石冷映旧贤踪。</p>
<p class="ql-block">字里行间皆故事,半在江湖半在钟。</p>
<p class="ql-block">白公名在第一列,墨痕未褪雨痕封。</p>
<p class="ql-block">谁言文士无功业?一水能教万世通。</p> <p class="ql-block">东瀛亦诵《长恨歌》,洛阳碑上泪痕多。</p>
<p class="ql-block">日本人立香山石,称我文化恩人何?</p>
<p class="ql-block">万里海波传诗句,扶桑学子读不辍。</p>
<p class="ql-block">诗心本自无疆界,一脉流传即山河。</p> <p class="ql-block">高丽纸贵传乐天,白诗早入士人心。</p>
<p class="ql-block">烟斗轻拈思往事,笔端风雨动朝鲜。</p>
<p class="ql-block">虽无片甲通舟路,却有诗书作渡船。</p>
<p class="ql-block">莫道文人空寂寞,千秋声韵胜烽烟。</p> <p class="ql-block">韦白同祠祀学宫,二公遗爱在吴中。</p>
<p class="ql-block">应物清廉民亦念,我惭多病未全功。</p>
<p class="ql-block">同治七年重修日,合祀双贤气自雄。</p>
<p class="ql-block">虽像已亡名不灭,春风犹绕旧墙东。</p> <p class="ql-block">初祠东山浜畔立,后为塔影绕林泉。</p>
<p class="ql-block">嘉庆改建香火盛,钱氏书中有记传。</p>
<p class="ql-block">二〇〇六移新址,渡僧桥北起祠烟。</p>
<p class="ql-block">今人重建非崇古,只为当年一念贤。</p> <p class="ql-block">竹桥小憩画中身,香山居士自闲人。</p>
<p class="ql-block">姑苏使君今何在?唯有清名伴水滨。</p>
<p class="ql-block">两州主政皆留迹,杭郡西湖我亦亲。</p>
<p class="ql-block">若问平生何所愿?民安即是好诗邻。</p> <p class="ql-block">白云深处是天平,我昔游时秋叶明。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">石上题诗今尚在,山间松韵似相迎。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">不为登临夸健步,只为幽境洗尘缨。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">如今游客知多少,可识当年白使君?</p> <p class="ql-block">阊门高耸接云霞,我昔登临望万家。</p>
<p class="ql-block">碧城秋草连天远,乌鹊桥红带晚斜。</p>
<p class="ql-block">十万夫家供税役,五千子弟守封沙。</p>
<p class="ql-block">此地繁华非一日,皆从水利起桑麻。</p> <p class="ql-block">山塘旧画展长卷,楼阁参差接水涯。</p>
<p class="ql-block">宋代朱长文曾记,三十六百米无差。</p>
<p class="ql-block">舟船往来如织锦,商贾喧阗似煮茶。</p>
<p class="ql-block">此景千年仍未改,唯添灯火照繁华。</p> <p class="ql-block">虎丘山色冠吴中,我爱斜阳映剑池。</p>
<p class="ql-block">曾题诗句留岩壁,今有游人诵我词。</p>
<p class="ql-block">“到寺若见山更好”,此语当年笑自知。</p>
<p class="ql-block">名胜因人增气韵,诗成不必待他时。</p> <p class="ql-block">仕途如图脉络明,洛阳出生赴宦程。</p>
<p class="ql-block">新郑少年读经史,长安折桂始成名。</p>
<p class="ql-block">辗转江州与杭郡,终到姑苏理政声。</p>
<p class="ql-block">红线连成生命线,处处为民留姓名。</p> <p class="ql-block">中年仕吴心自知,轻徭薄赋养民时。</p>
<p class="ql-block">百姓休养生息日,正是诗翁快意期。</p>
<p class="ql-block">去岁九月辞官去,舟行岸上哭声随。</p>
<p class="ql-block">谁言官吏如流水?我亦曾被万人思。</p> <p class="ql-block">济世善身四字悬,黑壁金书映眼前。</p>
<p class="ql-block">非为颂德张华藻,实乃初心守誓言。</p>
<p class="ql-block">治水修桥皆小事,唯求无愧对苍天。</p>
<p class="ql-block">今人观此应深省,何事能留百代传?</p> <p class="ql-block">门厅联语声铿锵:“五水汇阊门千年仍咏江南好,一堤连虎阜百姓犹思白傅贤。”</p>
<p class="ql-block">仪门再读心更热:“浚堤治水泽吴地,吟诗著文名千古。”</p>
<p class="ql-block">字字如钟敲我耳,当年辛苦未曾言。</p>
<p class="ql-block">今有楹联代民说,胜过碑文万万千。</p> <p class="ql-block">石碑嵌壁绿字清,独诵《登阊门闲望》情。</p>
<p class="ql-block">“阊门四望郁苍苍”,此句如今刻石行。</p>
<p class="ql-block">秋草碧城皆旧景,夕阳红桥亦新声。</p>
<p class="ql-block">诗成不必求传世,人在民心即是名。</p> <p class="ql-block">深木牌匾绿字垂,全文镌出旧日诗。</p>
<p class="ql-block">“十万夫家供课税,五千子弟守封疆。”</p>
<p class="ql-block">读至此处心一颤,治世何曾易为哉?</p>
<p class="ql-block">唯有为民谋便利,方得身后有人哀。</p>