音画诗:菊花

王振敏

<p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">  菊花,是我国十大传统名花,“花中四君子”;世界四大切花之一。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 原产地中国,自有文献记载起,已有三千多年的历史,栽培历史两千五百多年。在唐宋时期,经朝鲜传到日本,十七世纪传到欧洲,然后再传到美洲大陆。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 在中国传统文化中寓意丰富,常被赋予长寿、吉祥、隐逸等象征意义,因此,有“寿客”、“延年”、隐逸花”等雅称,成为文人墨客吟咏描绘的对象。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 菊花品种繁多,清朝《广群芳谱》记载的品种300—400种,目前品种有数千个,并且每年还在增加。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 菊花不但有较高的观赏价值,还有散风清热、平肝明目、抗菌等药用价值。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 饮酒</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> ( 晋)陶渊明</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">结庐在人境,而无车马喧。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">问君何能尔,心远地自偏。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">采菊东篱下,悠然见南山。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">山气日夕佳,飞鸟相与还。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">此中有真意,欲辩已忘言。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 此乃千古绝唱。这首诗问世之后,菊花就和孤标傲世、隐者结下不解之缘,几乎成为封建文人孤高绝伦精神的一种象征。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">  菊花</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> (唐)元稹</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">秋丛绕舍似陶家,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">遍绕篱边日渐斜。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">不是花中偏爱菊,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">此花开尽更无花。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 历尽风霜而后凋,这是对菊花坚贞品格的赞美。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 菊</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> (唐)李商隐</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">暗暗淡淡紫,融融冶冶黄。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">陶令篱边色,罗含宅里香。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">几时禁重露,实是怯残阳。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">愿泛金鹦鹉,升君白玉堂。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 诗人以菊花自况,暗含怀才不遇,希望能被朝廷赏识之意。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">  咏菊</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> (唐)白居易</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">一夜新霜著瓦轻,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">芭蕉新折败荷倾。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">耐寒唯有东篱菊,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">金粟初开晓更清。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 寒霜覆瓦,芭蕉折损,菊花初绽,芳香宜人。赞美菊花的坚韧精神。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">  重阳席上赋白菊</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> (唐)白居易</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">满园花菊郁金黄,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">中有孤丛色似霜。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">还似今朝歌酒席,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">白头翁入少年场。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 诗人虽然年老,却仍有少年的情趣,以花喻人,饶有情趣。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 菊</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> (唐)郑谷</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">王孙莫把比蓬蒿,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">九日枝枝近鬓毛。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">露湿秋香满池岸,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">由来不羡瓦松高。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 诗中没有一个“菊”字,却句句不离菊。从菊的貌不惊人,到人们爱菊以及菊的高尚品格。托物言志,使用的是象征手法。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">  行军九日思长安故园</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> (唐)岑参</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">强欲登高去,无人送酒来。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">遥怜故园菊,应傍战场开。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 行军途中,诗人思念故乡长安故园,想象战场与菊花出现在同一个画面的场景。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 菊花</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> (唐)吴履垒</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">粲粲黄金裾,亭亭白玉肤。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">极知时好异,似与岁寒俱。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">堕地良不忍,抱枝宁自枯。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 作者用拟人化手法,描绘出菊花姿态美、颜色好,不流于世俗的高洁品格。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">  题菊花</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> (唐)黄巢</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">飒飒西风满院栽,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">蕊寒香冷蝶难来。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">他年我若为青帝,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">报与桃花一处开。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 黄巢的菊花诗,完全脱出了同类诗的窠臼,表现出全新的思想境界和艺术风格。作者赞美菊花迎风霜绽放的顽强生命力,深深为它们的命运而愤激不平,立志要彻底改变。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">  不第后赋菊</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> (唐)黄巢</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">待到秋来九月八,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">我花开后百花杀。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">冲天香阵透长安,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">满城尽带黄金甲。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 诗中的菊花,是千千万万处于底层人民的化身,把菊花和带甲的兵士结合在一起,赋予一种战斗的美。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">  赵昌寒菊</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> (宋)苏轼</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">轻肌弱骨散幽葩,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">更将金蕊泛流霞。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">欲知却老延龄药,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">百草摧时始起花。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 除了观赏,菊花可以药用,百花摧折始开,赞美菊花的品性。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">  赠刘景文</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> (宋)苏轼</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">荷尽已无擎雨盖,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">菊残犹有傲霜枝。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">一年好景君须记,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">最是橙黄橘绿时。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 本诗描绘的是初冬的景色。荷花开过,荷叶落尽,菊花虽凋零,仍有不惧严霜的花枝,橙黄橘绿,更是一年中最好的光景,表现了作者旷达乐观的精神。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">  黄花</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> (宋)朱淑真</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">土花能白又能红,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">晚节由能爱此工。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">宁可抱香枝头老,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">不随黄叶舞秋风。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 借对菊花的赞美,抒发诗人的高尚情操和人生追求。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">  寒菊</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> (宋)郑思肖</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">花开不并百花丛,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">独立疏篱趣未穷。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">宁可枝头抱香死,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">何曾吹落北风中。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 这首诗托物言志,赋予菊花人格化特征,语言壮烈激昂。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">九月十二日折菊</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> (宋)陆游</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">黄菊芬芳绝世奇,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">重阳错把配萸枝。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">开迟愈见凌霜操,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">堪笑儿童道过时。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 诗人以菊花自比,表现了诗人的高洁之气。他不愿与茱萸为伍,对于嘲笑菊花过时的儿童,一笑而过。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">  咏菊</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> (明)丘浚</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">浅红淡白间深黄,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">簇簇新妆阵阵香。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">无限枝头好颜色,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">可怜开不为重阳。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 菊花的颜色很多:红、黄、白,簇拥在一起,仿佛新妆打扮,散发出阵阵清香。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">  菊花</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> (明)唐寅</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">故园三径吐幽丛,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">一夜玄霜坠碧空。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">多少天涯未归客,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">尽借篱落看秋风。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 自陶渊明以来,菊花就是隐士、高洁的象征,诗人借菊花来表现自己高洁的品格。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 白菊</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> (清)许廷鑅</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">正得西方气,来开篱下花。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">素心常耐冷,晚节本无瑕。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">质傲清霜色,香含秋露华。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">白衣何处去,载酒问陶家。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 这首诗勉己励人,要像菊花那样保持无瑕的晚节。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">  采桑子•重阳</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 毛泽东</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">人生易老天难老,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">岁岁重阳,今又重阳,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">战地黄花分外香。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">一年一度秋风尽,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">不似春光,胜似春光,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">寥廓江天万里霜。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"> 伟人一反悲秋的调子,赞美秋天,有极为开阔的境界,具有崇高的革命精神,难能可贵。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">清朝画家钱维城《菊花图》局部。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">  文中图片部分来源于网络。</span></p>