<p class="ql-block ql-indent-1" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;">桃花源记 陶渊明</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">晋太元中,武陵人捕鱼为业。缘溪行,忘路之远近。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">忽逢桃花林,夹岸数百步,中无杂树,芳草鲜美,落英缤纷。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">渔人甚异之,复前行,欲穷其林。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">林尽水源,便得一山。山有小口,仿佛若有光。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">便舍船,从口入。初极狭,才通人,复行数十步,豁然开朗。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">土地平旷,屋舍俨然,有良田美池桑竹之属。阡陌交通,鸡犬相闻。其中往来种作,男女衣着,悉如外人。黄发垂髫,并怡然自乐。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">见渔人,乃大惊,问所从来,具答之。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">便邀还家,设酒杀鸡作食。村中闻有此人,咸来问讯。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">自云先世避秦时乱,率妻子邑人来此绝境,不复出焉,遂与外人间隔。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">问今世何世,乃不知有汉,无论魏晋。 </b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">此人一一为具言,所闻皆叹惋。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">余人各复延至其家,皆出酒食。停数日,辞去。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">此中人语云:“不足为外人道也。”</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">既出,得其船。便扶向路,处处志之。及郡下,诣太守说如此。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">太守即遣人随其往,寻向所志,遂迷,不复得路。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">南阳刘子骥,高尚士也,闻之,欣然规往,未果,寻病终。后遂无问津者。</b></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;">桃花源诗 陶渊明</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;">嬴氏乱天纪,贤者避其世。</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;">黄绮之商山,伊人亦云逝。</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;">往迹浸复湮,来径遂芜废。</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;">相命肆农耕,日入从所憩。</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;">桑竹垂余荫,菽稷随时艺;</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;">春蚕收长丝,秋熟靡王税。</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;">荒路暧交通,鸡犬互鸣吠。</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;">俎豆犹古法,衣裳无新制。</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;">童孺纵行歌,斑白欢游诣。</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;">草荣识节和,木衰知风厉。</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;">虽无纪历志,四时自成岁。</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;">怡然有余乐,于何劳智慧?</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;">奇踪隐五百,一朝敞神界。</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;">淳薄既异源,旋复还幽蔽。</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;">借问游方士,焉测尘嚣外。</b></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><b style="font-size:22px;">愿言蹑清风,高举寻吾契。</b></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:22px;">一. 四品(品人品事品史品诗)</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:22px;">1.《桃花源记诗并记》产生的历史背景</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">陶渊明把田园当作人生苦难的避难所,在田园中构建自己诗歌的象牙塔,在诗、酒和田园中,苦苦地寻找他想要的那种人和自然高度和谐的生命形态和理想世界。然而很不幸,这个理想世界只存在于他的想像和他的诗中。封建时代,即使太平盛世,他追求的这个理想社会也不存在,更何况他生在晋宋(南朝刘宋)相交的乱世。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">公元419年,刘裕勒杀晋安帝立八岁晋恭帝;420年,刘裕逼迫晋恭帝禅让,建国号宋,史称南朝刘宋。421年,刘裕鸩杀晋恭帝。在陶渊明看来,这个世界彻底沦陷了,暗无天日了,现实完全没有希望了。这个善良而执着的诗人只能在他的心灵中继续顽强地求索他的理想天国,公元422年,陶渊明最为人传诵的千古名作《桃花源诗并记》应运而生。一个令千秋万代的中国人人人憧憬的理想天国——桃花源诞生了。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">陶渊明的《桃花源诗》构造了一个没有战争,没有灾荒,没有压迫剥削,没有皇帝官吏,没有捐税征纳,人人平等自由,人人热爱劳动,人人善良淳朴,十分和谐安宁的理想社会——桃花源。诗的前面,陶渊明写了一篇320字的《桃花源记》,作为诗序。</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:22px;">2.《桃花源记》品读</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">《桃花源记》写了武陵的一个渔人,缘溪捕鱼,偶然发现溪流深处,隐藏着一个神秘的洞天。洞天里,就藏着陶渊明心心念念的、人和自然高度和谐的人间天国。陶渊明用简洁的文字,描述了美丽的桃源风景,讲述了一个具有传奇色彩的桃源故事:</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">晋太元中,武陵人捕鱼为业。缘溪行,忘路之远近。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">忽逢桃花林,夹岸数百步,中无杂树,芳草鲜美,落英缤纷。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">渔人甚异之,复前行,欲穷其林。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">林尽水源,便得一山。山有小口,仿佛若有光。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">便舍船,从口入。初极狭,才通人,复行数十步,豁然开朗。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">读到这里,料你已经情不自禁,而且急不可耐,要紧紧跟随渔人,去探访这个传奇世界:</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">土地平旷,屋舍俨然,有良田美池桑竹之属。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">阡陌交通,鸡犬相闻。其中往来种作,男女衣着,悉如外人。黄发垂髫,并怡然自乐。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">多么和谐,多么安宁,多么引人入胜的景象啊!显然,这个速之客使桃源人受到惊忧:</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">见渔人,乃大惊,问所从来,具答之。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">而桃源人善良好客的天性使他们平静而好客地款待了捕鱼人:</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">便邀还家,设酒杀鸡作食。村中闻有此人,咸来问讯。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">简直让读者和渔人同时闻到酒食菜肴的香味,感受到桃源中扑面而来的浓郁的人情。淳朴的桃源人向渔人介绍了整个族群的来历:</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">自云先世避秦时乱,率妻子邑人来此绝境,不复出焉,遂与外人间隔。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">问今世何世,乃不知有汉,无论魏晋。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">原来,在桃源生活的,竟是避乱世隐入深山的秦人!秦末,公元前209年至前207年;晋太元年,公元376年到396年。中间相隔五百多近六百年。隔着东西汉朝、魏朝和晋朝,桃花源中人,当然不知道外部世界经历的这些朝代。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;"> 此人一一为具言所闻,皆叹惋。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">渔人一一向桃源人介绍了他所知道的外部世界变化,桃源人听了也是感伤和叹惋。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">余人各复延至其家,皆出酒食。停数日,辞去。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">桃源人争着请他到家做客。一家有客,家家待见。可见桃源民风之淳真。渔人离去时,桃源人再三交代:</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">此中人语云:“不足为外人道也。”</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">这样的叮咛交代是为了桃源的安全,桃源人希望保持桃源与世隔绝的状态,他们不希望自己的安宁受到侵扰。可是,接下来,渔人的做法不但不厚道,简直在些背信弃义了:</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">既出,得其船。便扶向路,处处志之。及郡下,诣太守说如此。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">——一路上,不但处处做了标志,还赶到郡下,报了官。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">太守即遣人随其往,寻向所志,遂迷,不复得路。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">读序至此,从为桃源人担心转为会心一笑:桃源人虽然淳厚善良,却不可欺。渔人走后,他们随即清理了渔人沿溪所设的标志,使太守派来的人迷了路。世外桃源永恒的遐想这才得以留存下来。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:20px;">南阳刘子骥,高尚人也,闻之,欣然规往,未果,寻病终。后遂无问津者。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">诗序到此,戛然而止。桃源的美丽安宁,桃源人的善良好客,渔人奇遇与背约,桃源人机智和警觉,愈增加桃花源扑朔迷离的传奇色彩。让读者更加向往,更加渴望读到正文《桃花源诗》。</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:22px;">3.《桃花源诗》品读</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">《桃花源诗》是一首三十二句五言古诗,全诗160字,正好是序言《桃花源记》字数的一半。诗中介绍了桃源人的历史由来,描述了桃源人日出而作日落而息的日常耕作生活,记录了桃源中淳朴的风俗人情,表达了诗人对桃源世界的羡慕和赞叹。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">全诗可分四节欣赏。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">第一节</span><b style="font-size:20px;">“嬴世乱天纪,贤者避其世。黄绮之商山,伊人亦云逝。往迹浸复湮,来径遂芜废”</b><span style="font-size:20px;">六句,交代桃源的历史。秦始皇嬴政暴乱无道,有识之士纷纷避世隐居,夏黄公、绮里季跑进商山,桃源的先人也举族迁徒。“贤者避其世”,用《论语》中孔子的话,“贤者避世,其次避地,其次避色,其次避言。”</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">第二节</span><b style="font-size:20px;">“相命肆农耕,日入从所憩。桑竹垂余荫,菽稷随时艺;春蚕收长丝,秋熟靡王税”</b><span style="font-size:20px;">六句,说桃源人日常生活。日出时,他们互相招呼着下田耕作,日暮时他们各自回家歇息。家家户户桑竹垂荫,安居乐业。田里种菽种稷种稻种麦各随时节喜好。春来则养蚕收丝,秋熟不愁官府征税。表现了没有君主官吏,没有剥削压迫,丰衣足食,自然和谐的农业社会。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">第三节</span><b style="font-size:20px;">“荒路暧交通,鸡犬互鸣吠。俎豆犹古法,衣裳无新制。童孺纵行歌,斑白欢游诣。草荣识节和,木衰知风厉。虽无纪历志,四时自成岁。怡然有余乐,于何劳智慧”</b><span style="font-size:20px;">共十二句,从桃源中的道路交通写到风俗人情:</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">野草覆盖了村中的道路隐隐约约,乡邻间鸡犬相互鸣吠。农人们春秋祭祀仍然遵循着古老的传统,衣裤式样看起来也十分古朴。孩子们童真快乐,老年人自在游憩。从草木春荣秋枯中,任它岁月自然流逝,而不用什么朝代纪年。人人轻松欢乐,不用算计心机。多么美好啊! </span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">第四节</span><b style="font-size:20px;">“奇踪隐五百,一朝敞神界。淳薄既异源,旋复还幽蔽。借问游方士,焉测尘嚣外。愿言蹑清风,高举寻吾契。”</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">结尾八句,写诗人的感叹。桃源人传奇的踪迹隐蔽了整整五百年,这个神奇的世界被偶然发现。桃源里的风俗淳厚与桃源外的世情浇薄形成鲜明对比,仿佛属于不同的世界。桃源被人打开一下,赶紧要幽蔽起来。桃源之外的世人,怎么能理解尘世外的世界呢?末了“</span> <b style="font-size:20px;">愿言蹑清风,高举寻吾契”</b><span style="font-size:20px;">,诗人表达了自己由衷的心愿:我多么想乘着轻风,高高地飞起,去寻找桃源中我的知己。</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:22px;">4.《桃花源诗》与《桃花源记》的比较</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">相对来说,《桃花源诗》不如《桃花源记》著名。这颇有点像王勃的《滕王阁序》,大部分读者读了《滕王阁序》,都忘记了序后还有一首《滕王阁诗》。</span></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">为何如此?我想主要原因有:一写作方式不同。《桃花源记》以叙事为主,序中记述一个渔夫发现世外桃源的传奇故事,以及渔人在桃源中的传奇见闻,能满足读者的猎奇心态。序中关于田园的描写,也能满足文人内心潜在的追求隐逸田园的心理。《桃花源诗》以议论抒情为主,借桃源人和平安宁的生活,抒发诗人追求隐逸生活的志向,间接表达了对现实的不满。二是视角不同,《桃花源记》是从渔人的视角去写去看,这个视角就是读者自己的视角。渔人看到的感受到的,读者也同时看到和感受到了。而《桃花源诗》是从诗人的视角,也就是陶渊明的视角,诗人的叙述、赞美和感叹,与读者的感受就隔了一层。所以,当你读《桃花源记》时,如身临其境,更受到冲击,更受到感染。三是文体不同。《桃花源记》不仅是一篇散文,且具有小说的情调,传奇的色彩。读起来更放松,更有趣。《桃花源诗》是一首五言古诗,体制格式比较拘谨。四是文字语言。《桃花源记》的语言口语化,全文几乎不用典故,不用注解也能轻松读懂。没有半点晦涩感觉。而《桃花源诗》典故多,句式用词相对典雅,有点曲高和寡的味道。最后就是次序问题,读完《桃花源记》对桃花源故事已经了然于胸,初读时的传奇色彩消失了,猎奇心态得到了满足,人物故事不再新奇,后面的《桃花源诗》就变得可读可不读了。</span></p> <p class="ql-block ql-indent-1"><b style="font-size:22px;">二.散译与注释:</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">嬴氏乱天纪,贤者避其世。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">秦王暴政乱纲纪,贤士纷纷迁徒以躲避乱世。</span></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">黄绮之商山,伊人亦云逝。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">夏黄公、绮里季等四皓躲进商山,桃源人就隐居到这里。</span></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">往迹浸复湮,来径遂芜废。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">当年的踪迹逐渐埋没,进山的路途也就荒芜废弃。</span></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">相命肆农耕,日入从所憩。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">相互呼唤共同用力耕作,天黑还家各自休息。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px;">(肆:致力。所憩:休息的处所。)</span></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">桑竹垂余荫,菽稷随时艺;</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">桑竹茂盛绿荫宜人,谷物种植跟随时节。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px;">(菽:豆类。稷:谷类。艺:种植。)</span></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">春蚕收长丝,秋熟靡王税。 </b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">春季就养蚕收取长丝,秋日丰收也不用纳税。</span><span style="font-size:15px;">(靡:没有。)</span></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">荒路暧交通,鸡犬互鸣吠。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">荒草丛生道路变得隐隐约约,各家的鸡犬却可以相互鸣吠。</span><span style="font-size:15px;">(暧:遮蔽。)</span></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">俎豆犹古法,衣裳无新制。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">祭祀的礼仪仍然遵循古代礼法,衣裳也没有新的款式。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:15px;">(俎豆:俎和豆。古代祭祀、宴飨时盛食物用的两种礼器,泛指各种礼器。衣裳:古时衣指上衣,裳指下裙,泛指衣服。)</span></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">童孺纵行歌,斑白欢游诣。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">儿童欢乐地边走边唱歌,老年人欣然自在游憩玩耍。</span></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">草荣识节和,木衰知风厉。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">春天到草树自然繁茂开花,如果叶落木凋那就是秋风正厉。</span></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">虽无纪历志,四时自成岁。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">虽无朝代纪年记住时日,四季的推移就知道年岁。</span></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">怡然有余乐,于何劳智慧?</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">人人安逸心中快乐,哪还需要什么劳心动智?</span></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">奇踪隐五百,一朝敞神界。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">奇踪隐蔽五百岁,一朝开放神奇界。</span></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">淳薄既异源,旋复还幽蔽。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">浮薄淳朴不同源,转眼深藏无处觅。</span></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">借问游方士,焉测尘嚣外。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">请问世间凡夫子,可知尘外此奇迹?</span></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">愿言蹑清风,高举寻吾契。</b></p><p class="ql-block ql-indent-1"><span style="font-size:20px;">我愿踏乘轻云去,高飞寻找我知己。</span><span style="font-size:15px;">(蹑:踩。契:契合,指志同道合的人。)</span></p>