【谭诗论词】〈诗之病〉“四平头”及其解决办法‖附录:宋·张良臣诗与评‖颜庭月诗6首‖张学彬老君山诗

金垛愚叟

<p class="ql-block"><b>@邓秀清诗友同学,你好!</b></p><p class="ql-block">首先,你的诗是很好的,毫不夸张地说:不输当下名家,直追唐宋诗人。但我们望岳雅集公益诗词学校,“绍述典雅”之目的就是要追慕古人甚至超越古人,在格律用韵方面尽可能达之完美。</p><p class="ql-block">在作业诗中,前人指出的所谓诗病“四平头”,我们要求是要避免的——比如你诗中颈颔联的“回肠,暗烛;晓镜,幽窗”,很明显就是四平头(词性太一致了!)。</p><p class="ql-block">“四平头”,很容易犯,其实也很容易改!我试着改了一下,敬请参考:</p><p class="ql-block"><b>原诗:</b></p><p class="ql-block">无题 ·敬用唐李商隐无题韵(上平十四寒)</p><p class="ql-block">一别经秋会面难,</p><p class="ql-block">西风扫尽藕花残。</p><p class="ql-block"><b>回肠</b>九转思犹炽,</p><p class="ql-block"><b>暗烛</b>三更泪已干。</p><p class="ql-block"><b>晓镜</b>慵临云鬓乱,</p><p class="ql-block"><b>幽窗</b>独对竹声寒。</p><p class="ql-block">瑶池雁断书难寄,</p><p class="ql-block">目尽天涯不忍看。</p><p class="ql-block"><b>修改:</b></p><p class="ql-block"><b>一如:</b></p><p class="ql-block">一别经秋会面难,</p><p class="ql-block">西风扫尽藕花残。</p><p class="ql-block"><b>肠回</b>九转思犹炽,</p><p class="ql-block"><b>烛暗</b>三更泪已干。</p><p class="ql-block"><b>晓镜</b>慵临云鬓乱,</p><p class="ql-block"><b>幽窗</b>独对竹声寒。</p><p class="ql-block">瑶池雁断书难寄,</p><p class="ql-block">目尽天涯不忍看。</p><p class="ql-block"><b>二如:</b></p><p class="ql-block">一别经秋会面难,</p><p class="ql-block">西风扫尽藕花残。</p><p class="ql-block"><b>回肠</b>九转思犹炽,</p><p class="ql-block"><b>暗烛</b>三更泪已干。</p><p class="ql-block"><b>镜里</b>慵临云鬓乱,</p><p class="ql-block"><b>窗前</b>独对竹声寒。</p><p class="ql-block">瑶池雁断书难寄,</p><p class="ql-block">目尽天涯不忍看。</p><p class="ql-block"><b>(赵鲁白,2025-07-31夜)</b></p> <p class="ql-block">3.无题 敬用唐•李商隐无题韵(上平十四寒)</p><p class="ql-block">一别经秋会面难,</p><p class="ql-block">西风扫尽藕花残。</p><p class="ql-block">回肠九转思犹炽,</p><p class="ql-block">暗烛三更泪已干。</p><p class="ql-block">晓镜慵临云鬓乱,</p><p class="ql-block">幽窗独对竹声寒。</p><p class="ql-block">瑶池雁断书难寄,</p><p class="ql-block">目尽天涯不忍看。</p><p class="ql-block">赵老师,我的第三次作业问题,叨扰您帮忙指点迷津[Worship]</p><p class="ql-block"><b>(@寒冰姐姐,2025-07-31晚)</b></p> <p class="ql-block"><b>3. 四平头 上尾 摞眼 重字</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>①四平头</b></p><p class="ql-block"> “平头”这个词是从沈约《四声八病》“平上去入”中来的,原指一联中两句话的开头第一字都用了平声。到了清代,又发展为“四平头”这一概念,主要有两个含意:</p><p class="ql-block"> 第一,四平头是指相邻两联的开头都用了平声字。如:</p><p class="ql-block">拼将汗血洒高垓,</p><p class="ql-block">盘上十八气未衰。</p><p class="ql-block">风扫天街云乱走,</p><p class="ql-block">阳光一抱入襟还。</p><p class="ql-block">“拼、盘、风、阳”都是平声字。这符合“一三五不论”的一不论,现已不作为禁忌。</p><p class="ql-block"><b> 第二,四平头指格律诗相邻两联,尤其是中间两联第一个音步的词组结构、词性都相同,如:</b></p><p class="ql-block">春昼雪如簁,清羸病起时。</p><p class="ql-block">迹深惊虎过,烟绝悯僧饥。</p><p class="ql-block">地冻萱芽短,林深鸟哢迟。</p><p class="ql-block">西窗斜日晚,呵手敛残棋。</p><p class="ql-block">——陆游《雪中二首之一》纪昀评曰:“中四句(迹、烟、地、林)平头。”(《瀛奎律髓汇评》)。</p><p class="ql-block">数里闻寒水,山家少四邻。</p><p class="ql-block">怪禽啼旷野,落日恐行人。</p><p class="ql-block">初月未终夕,边烽不过秦。</p><p class="ql-block">萧条桑柘处,烟火渐相亲。</p><p class="ql-block">——贾岛《暮过山村》沈德潜评曰:“落日、初月,平头之病。”合前后两句,也是“四平头”。</p><p class="ql-block">孤城雨脚暮云平,</p><p class="ql-block">不觉鱼龙自满庭。</p><p class="ql-block">托命已甘同木偶,</p><p class="ql-block">置身端亦似羸甁。</p><p class="ql-block">浮家却羡鸱夷子,</p><p class="ql-block">弄月常忧太白星。</p><p class="ql-block">当日乘槎便仙去,</p><p class="ql-block">故人应罪曲江灵。</p><p class="ql-block">——韩元吉《记建安大水》纪昀评曰:“中四句(托命、置身、浮家、弄月)平头,碍格。”</p><p class="ql-block"><b> 相邻两联,主要指格律诗中间两联第一个音步的词组结构和词性都相同,才构成平头。</b></p><p class="ql-block">如以上例诗中“迹深、烟绝、地冻、林深”这四个词组都是陈述式结构。“怪禽、落日、初月、边烽”这四个词组都是偏正式结构。“托命、置身、浮家、弄月”这四个词组都是支配式结构。词组结构相同,相对应的每个音节(字)的词性必然相同,就构成四平头。反之,如果词组结构不同,如“烟云、山水、四海、五湖”,前两个是并列关系,后两个是偏正关系,虽然都包含了名词在内,但不属于平头。</p><p class="ql-block"> 词性上的四平头这种情况,虽仅是瑕疵,但我们尽量避免。</p><p class="ql-block"><b>(望岳雅集公益诗词学校讲义)</b></p> <p class="ql-block"><b>(总结全网38篇结果)四平头与破解之法‌</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b>‌一、四平头的定义与特征‌</b></p><p class="ql-block">四平头指律诗(尤其是颔联、颈联)连续两联的四句开头词性、结构或语义高度雷同,导致句式呆板。核心特征包括:</p><p class="ql-block">‌词性雷同‌:如四句均以名词(如地名、季节词)或动词开头‌12。</p><p class="ql-block">‌结构僵化‌:句法重复(如主谓、偏正结构连续使用)‌34。</p><p class="ql-block">‌语义堆砌‌:开头词汇语义关联过密(如四句均写时间或景物)‌15。</p><p class="ql-block"><b>‌二、典型示例‌</b></p><p class="ql-block">贾岛《暮过山村》:“落日/边烽/荒村/废邑”四句以名词开头‌5。</p><p class="ql-block">陆游诗:“迹深/烟绝/林深/日暮”四句以“名词+形容词”结构开头‌46。</p><p class="ql-block"><b>‌三、破解方法‌</b></p><p class="ql-block">‌词性错落‌:交替使用名词、动词、形容词开头。例如将“冷雨敲窗”改为“风卷残帘”,以动词打破静态‌13。</p><p class="ql-block">‌结构参差‌:混合主谓、动宾、状中等句式。如王维诗通过状谓与主谓交替实现节奏变化‌14。</p><p class="ql-block">‌语义跳脱‌:开头词汇分属不同语义场(如情感、自然、器物)。李商隐诗通过多元意象避免冗余‌15。</p><p class="ql-block">‌虚实转化‌:实词虚用或虚词实引。如将“还闻戍鼓愁”改为“空山戍鼓愁”,形容词使动化增强灵动‌36。</p><p class="ql-block"><b>‌四、特殊技巧‌</b></p><p class="ql-block">‌句眼移位‌:调整关键词位置(如“孤灯”改“灯孤”)‌1。</p><p class="ql-block">‌蒙太奇拼接‌:非线性组合时空意象(如“神女溪畔云烟起,白帝城头岁月深”)‌1。</p><p class="ql-block"><b>‌注意‌:四平头并非绝对禁忌,但需高超技巧化解。初学者应优先规避,通过多维变化提升诗句活力‌25。</b></p> <p class="ql-block"><b>夏夜</b></p><p class="ql-block"><b>宋.张良臣</b></p><p class="ql-block">恰则黄昏雨便晴,</p><p class="ql-block">青塘迤逦尽蛙鸣。</p><p class="ql-block">月明已在芭蕉上,</p><p class="ql-block">犹有残檐点滴声。</p><p class="ql-block">张良臣,字武子,号雪窗,南宋诗人。生卒年不详,约活动于宋宁宗时期。其诗风格清隽,善写自然景物与生活情致,代表作有《山房惠琴》《晓行巴峡》等。此诗以细腻笔触捕捉夏夜的雨、蛙、月、声,尽显宋诗 “即景生情” 的韵味。</p><p class="ql-block">【注释】</p><p class="ql-block">恰则:刚刚,恰好。</p><p class="ql-block">青塘:长满青草或绿植的池塘。迤逦(yǐ lǐ):曲折连绵,此处形容蛙鸣声此起彼伏。</p><p class="ql-block">残檐:屋檐残留的雨水。“残” 字点明雨虽停,但屋檐仍有积水滴落,与首句 “雨便晴” 形成细微的时空呼应。</p><p class="ql-block">赏析</p><p class="ql-block">- 精巧的时间脉络:全诗以时间为线,从黄昏雨停写起,到青塘蛙鸣展现雨后天晴的夏夜景象,再到“月明已在芭蕉上”表明月亮升起,时间已至夜晚,最后以“犹有残檐点滴声”描绘夜深时的细微声响,层次分明地展现了夏夜从黄昏到夜晚的变化。</p><p class="ql-block">- 灵动的意象组合:诗中运用了多个经典意象。“青塘”描绘出雨后池塘的翠绿,充满生机;“蛙鸣”则以声音增添了夏夜的热闹与活力。“月明”与“芭蕉”是古典诗词中常见的清幽意象,月光洒在芭蕉叶上,营造出静谧、雅致的氛围。“残檐点滴声”则呼应开头的雨,以细微的雨声衬托夏夜的宁静,让画面更具烟火气。</p><p class="ql-block">- 独特的动静之美:“恰则黄昏雨便晴”是静景,描绘出雨后初晴的宁静画面。“青塘迤逦尽蛙鸣”则转为动态,蛙鸣声响彻池塘,打破了这份宁静,增添了生机。后两句中,“月明已在芭蕉上”是静态的月光蕉影,“犹有残檐点滴声”又以动态的雨滴声作结,动静结合,使整首诗灵动起来,让读者仿佛身临其境,感受到夏夜的清幽与活力。</p><p class="ql-block">- 悠然的情感抒发:诗人通过对这些自然景物的细腻描绘,传达出内心的闲适与宁静。从期待雨停到欣赏雨后美景,再到沉醉于月光雨声中,字里行间流露出对自然的热爱和对宁静生活的向往。</p><p class="ql-block"><b>(黄效政,巴州老年大学文学班,2025-08-03)</b></p> <p class="ql-block"><b>杭州杂咏六首 定稿 编入《不待集》</b></p><p class="ql-block">夜游西湖误饮女儿以雪碧瓶所灌湖水戏作</p><p class="ql-block">白堤秋月苏堤柳,待我千年至百年。</p><p class="ql-block">误饮西湖一勺水,诗坛逸史续新编。</p><p class="ql-block">2025年8月3日 凌晨</p><p class="ql-block">于印湖饭店晚餐</p><p class="ql-block">西湖鱼嫩叫花鸡,佳味酬宾世所稀。</p><p class="ql-block"><b>(首句不好!赵鲁白)</b></p><p class="ql-block">毕竟空游千万客,风流赖我再题诗。</p><p class="ql-block">2025年8月3日 凌晨</p><p class="ql-block">拟游四城抵杭得诗感怀</p><p class="ql-block">诗史三千至此衰,庙堂之上作风歪。</p><p class="ql-block">苍天不忍吟魂灭,生我苏辛李杜才!</p><p class="ql-block"><b>(尾联真好!赵鲁白)</b></p><p class="ql-block">2025年8月3日 上午九时</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">975年后效王安石登飞来峰</p><p class="ql-block">何故飞来此地峰,忧国践迹效荆公。</p><p class="ql-block">方知登上千寻塔,不见芸芸最底层。</p><p class="ql-block">2025年8月3日 下午三时</p><p class="ql-block">从众游灵隐寺</p><p class="ql-block">济公与我亦修缘,相隔慈悲八百年。</p><p class="ql-block">灵隐寺中灵气隐,唯余游客乱如癫。</p><p class="ql-block">2025年8月3日 下午六时</p><p class="ql-block">夜游钱塘江</p><p class="ql-block">钱塘江水华灯照,人在画船楼上看。</p><p class="ql-block">天地悠然虽一刻,浮生从此有心安。</p><p class="ql-block">2025年8月3日 夜</p><p class="ql-block"><b>(颜庭月朋友圈,2025-08-03晚)</b></p> <p class="ql-block"><b>2538.夏游老君山</b></p><p class="ql-block"><b>文/且行且吟</b></p><p class="ql-block">夏云初卷老君巅,紫气浮空接远天。</p><p class="ql-block">我欲乘风追鹤影,青崖直上访真仙。</p><p class="ql-block">金殿凌霄倚日边,玉台倒映碧潭烟。 </p><p class="ql-block">松涛万壑鸣琴筑,飞瀑千寻落翠渊。 </p><p class="ql-block">铁拐醉眠石上酒,洞宾笑指涧中莲。 </p><p class="ql-block">八仙宴罢霞光散,唯见残经刻石眠。 </p><p class="ql-block">忽惊雷动层峦裂,骤雨翻盆洗俗缘。 </p><p class="ql-block">电闪龙蛇穿雾壑,风摇松柏撼云巅。 </p><p class="ql-block">觉来犹在烟霞处,衣带仍沾玉露鲜。</p><p class="ql-block">世上浮名何足恋,不如长伴此山眠。</p><p class="ql-block">君不见秦皇汉武求仙处,终化苍苔没野田。</p><p class="ql-block">何如醉卧青峰侧,笑看红尘几度迁!</p><p class="ql-block"><b>(张学彬~河南,中华张氏诗社一群,2025-08-03)</b></p>