韩城丧葬文化汇编

韩城市香山书画院薛忍义

<p class="ql-block">  韩城丧葬传统文化</p><p class="ql-block"> (上)</p><p class="ql-block">在农村丧葬过程中,由于历史的积淀,形成了不同的丧葬习俗和礼仪,而且在这些习俗和礼仪中自然也有传统文化的传承,正是因为文化的支撑,才显得雅俗共赏,充满内涵。人们要表达哀思,寄托感情,追忆功德,都离不开文化的表述。例如:出引魂幡,出讣告(讣帖),写铭旌(恭旌),写神柱子,灵条,挽联,挽幛,祭文,追悼词,花圈挽联等都以不同的形式和载体出现。本文仅在丧葬传统文化方面进行研讨,交流,搜集,通过整理和汇编,以供参考,方便大家在丧葬过程中有所帮助,并继承和弘扬丧葬传统文化。</p><p class="ql-block"> 幡的书写</p><p class="ql-block">幡,又称引魂幡,是在逝者逝后悬挂在门口的蓝色绫绸。它有男女之分,一般情况下男的俗称宝幡,内容多以“神赴玉楼”,“玉楼添座”之类。因为玉楼泛指仙境中的楼阁,寓意男人去世后魂归西天,驾鹤仙游,奔赴仙界。女的俗称素蟠,用“神赴瑶池”,“瑶池添座”,瑶池,通常指王母娘娘居住的地方,位于昆仑山,是天地间最纯净的地方。</p><p class="ql-block">它的书写格式是:在幡的三角处分别写上宝幡或素幡二字,正文从上至下分布均匀写上适当的内容。</p><p class="ql-block"> 讣告</p><p class="ql-block">在家人去逝后,便要以文字的形式昭告乡邻,这种形式就是讣告,也称讣贴。</p><p class="ql-block">讣告的正文简要总结逝者的一生经历,通报逝者的生卒日期,去世时间,及送葬的时间地点。讣告正文后详列同逝者有血缘关系的五代服制,俗称“五服”。</p><p class="ql-block">五服是指孝子,期服,大功服,小功服,缌麻服。</p><p class="ql-block">孝子:是指行孝者为逝者的儿子。</p><p class="ql-block">期服:是指行孝者同逝者(通常指男姓)为同一父亲的亲兄弟。</p><p class="ql-block">大功服:是指行孝者与逝者是同一祖父的兄弟。</p><p class="ql-block">小功服:是指行孝者同逝者是同一曾祖父的兄弟。</p><p class="ql-block">缌麻服:是指行孝者与逝者是同一高祖父的兄弟。</p><p class="ql-block">讣告范例:(一),男姓</p><p class="ql-block">家严(父姓氏)府君,讳(父亲名字),距生于一九xx年×月×日吉时,一生勤劳俭朴,为人忠厚,以农为本,和睦邻里,因患疾病经多方治疗无效,不幸于二O二X年X月X日Ⅹ时X分溘然长逝,(寿终正寝),享年ⅩX岁,不孝子(长子名)等侍奉在侧,亲视含殓,依俗成服(遵礼成服)谨定于二OXX年X月X日,自行家奠,灵柩安葬于(XX村,方位)(墓地名)茔地之首(兆)。</p><p class="ql-block">哀此讣闻</p><p class="ql-block">孤子:XX,XX孙XX曾孙XX泣血稽颡</p><p class="ql-block">期服兄(弟):XX侄XX孙XX泣稽颡</p><p class="ql-block">大功服兄(弟):XX侄XX孙XX泣顿首</p><p class="ql-block">小功服兄(弟):XX侄XX孙XX拭泪</p><p class="ql-block">缌麻服兄(弟):XX侄XX孙XX跪拜</p><p class="ql-block">由于服制和血缘关系的远近,服制的悲伤程度相对递减而有所不同。</p><p class="ql-block">泣血稽颡:说明悲伤程度很大。泣血:因极度悲伤而哭泣,泪如血涌。稽颡:古时一种跪拜礼,屈膝下拜,以额触地,形容极度悲伤。期服,大功服,小功服,缌麻服的泣稽颡,泣顿首,拭泪,跪拜,叩首等都是服制悲伤程度递减的用语。</p><p class="ql-block">兆:讣告中最后常有灵柩安葬于XX墓地之兆,兆,是好的意思,寓意为这是一块风水宝地,俗话说“好穴口”。</p><p class="ql-block">讣告范例:(女姓)</p><p class="ql-block">家慈,(父姓)府讳(母亲名字)(母亲姓氏)太君或孺人,距生于一九ⅩX年古历Ⅹ月Ⅹ日吉时,一生含辛茹苦,勤俭持家,淑惠贤良,因患疾病,经治无效不幸于二0XX年X月X日X时X分,撒手人寰,(寿终内寝),享年XX岁,不孝子(长子名)等侍奉在侧,亲视含殓,遵礼成服,定于二OXX年X月X日,自行家奠,灵柩安葬于村(方位),(墓地名)茔地之首(新扎坟),或之次(老茔)。</p><p class="ql-block">哀此讣闻</p><p class="ql-block">后附五服</p><p class="ql-block">(省略)</p><p class="ql-block">基本常识:讳的意思:讳一般用在父母名字前面是忌讳儿女直呼其名而显不尊的一个助词。</p><p class="ql-block">寿终正寝:通常是指男性逝世。</p><p class="ql-block">寿终内寝:通常是指女性逝世。</p><p class="ql-block">父亲去逝后孝子称先考,显考,家严。母亲去逝后孝子称先妣,显妣,家慈。</p><p class="ql-block">先考与显考的区别:先考与显考均是对已故父亲的尊称。但二者在起源时间、语义内涵、及使用范围上存在明显差异。先考语义含蓄委婉,适用于各阶层;显考是在元代后成为士大夫阶层的专用称谓,语义更显尊贵,且满足逝者长辈均已去世,且已有孙辈的条件,它有显赫的独尊之意。</p><p class="ql-block">先妣与显妣的区别:区别在于称谓的适用范围和社会内涵。先妣是通用性称谓,仅表明对已故母亲的追思;显妣则特指有社会地位或德行的母亲,蕴含对品行的褒扬。</p><p class="ql-block">家父与家严的区别:家父是血缘关系的直接表达。家严是作为家庭权威的象征。</p><p class="ql-block">家母与家慈的区别:家母是血缘关系的直接表达。家慈与家严形成文化对仗。</p><p class="ql-block">讣告开头以家严、家慈表达的居多。</p><p class="ql-block">讣告上关于年龄的用语:</p><p class="ql-block">20到29岁为存年</p><p class="ql-block">30到39岁为得年</p><p class="ql-block">40到49岁为游年</p><p class="ql-block">50到59岁为终年</p><p class="ql-block">60到69岁为享年</p><p class="ql-block">70到79岁为寿年</p><p class="ql-block">80到99岁为高年</p><p class="ql-block">100岁以上为期颐。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">对死亡年龄的称呼:</p><p class="ql-block">0到20岁死亡为夭折</p><p class="ql-block">21到30岁死亡为短寿</p><p class="ql-block">31到40岁死亡为强寿</p><p class="ql-block">41到50岁死亡为艾寿</p><p class="ql-block">51到60岁死亡为周寿</p><p class="ql-block">61到70岁死亡为稀寿</p><p class="ql-block">71到80岁死亡为耄耋</p><p class="ql-block">81到90岁死亡为耋耋</p><p class="ql-block">100岁以上死亡为期颐寿。</p><p class="ql-block">写讣告应注意的事项:</p><p class="ql-block">父亡,孤子可不写姓,(因为开头已阐述了家严《某》府君)。</p><p class="ql-block">母亡,哀子必须写姓。</p><p class="ql-block">若母亡父在,父亦应为之守服,尊次为“期服”,写为“期服生XXX”,若母将公婆养老送终,则父应写为“杖期生”,以示母代父事有功,父亦当为之扶杖,下写“泣顿首”。“期服生”则写于哀子之左(后)。</p><p class="ql-block">兄弟中若有人为他人承嗣(即过继)则写为“降服子”。</p><p class="ql-block">兄弟中有一人承嗣几门,则于“孤子”,“哀子”或“孤哀子”右上方写“承挑”二字。</p><p class="ql-block">若父葬儿或儿媳,则写“反服生XXX泣哀首”。</p><p class="ql-block">父亡故为失怙。母亡故为失恃。</p><p class="ql-block">父先亡母在应写:孤子。</p><p class="ql-block">母先亡父在应写:哀子。</p><p class="ql-block">父先亡母后亡应写:孤哀子。</p><p class="ql-block">母先亡父后亡应写:哀孤子。</p><p class="ql-block">在讣告中的五服中若有早亡的必须在名字上用方框把名字框起来,以显示已故。</p><p class="ql-block">若父早亡,祖父母后亡,孙子料理后事的,孙在服制中应为“承重孙”。</p><p class="ql-block">“讣告”中,在出生日期前加“距”字的涵义:距是自始至今的一个距离和年龄终结的意思,是一个生命年龄的总结。活人在简历及履历中大忌使用“距”字!</p><p class="ql-block">正常寿终通常写:卒,逝。</p><p class="ql-block">意外寿终通常写:殁,殒。</p><p class="ql-block">意外事故死亡写:罹难,亡故。</p><p class="ql-block">通用替代词:痛于,别于。</p><p class="ql-block">在丧葬过程中,通常是儿子送葬父母,但也有因天灾人祸,意外情况下的父葬子,夫葬妻,妻葬夫的特殊情况,这样的讣告属特殊讣告,例如:父葬子的讣告:</p><p class="ql-block">藐躬德薄殃及儿男,不孝子XX于XX年X月X日不幸罹难,存年XX岁,今定于XX年X月X日殡殓(命孙XX遵例成服)卑幼之丧,不敢成礼,忝属亲、族、友、谊特此奉</p><p class="ql-block">反服生:XXX试泪稽首</p><p class="ql-block">孤子:XXX泣血稽颡</p><p class="ql-block">期服兄(弟):XXX试泪稽颡</p><p class="ql-block">日期:XX年X月X日</p><p class="ql-block">夫葬妻的格式:</p><p class="ql-block">寒门不幸蹇及元配X氏老孺人于XX年X月X日X时,疾终内寝,距生于X年X月X日X时,享年XX岁,即日亲视含殓,遵礼成服,忝属亲、族、友、谊谨此奉。</p><p class="ql-block">不杖期夫ⅩXX抚泪稽首</p><p class="ql-block">日期:XX年X月X月。</p><p class="ql-block">几种死亡的别称:</p><p class="ql-block">亲人离世:永别。</p><p class="ql-block">公务人员离世:殉职。</p><p class="ql-block">意外遇险离世:罹难。</p><p class="ql-block">少年死亡:夭折。</p><p class="ql-block">短命者:夭亡。</p><p class="ql-block">为国牺牲:捐躯。</p><p class="ql-block">见义勇为死亡:献身。</p><p class="ql-block">老师,长者:千古。</p><p class="ql-block">突然偶然死亡:暴亡。</p> <p class="ql-block">挽联挽幛关系称谓速查表</p> <p class="ql-block"> 上下九代的称呼</p><p class="ql-block">一世曰先考(妣)</p><p class="ql-block">二世称祖考(妣)</p><p class="ql-block">三世谓曾祖</p><p class="ql-block">四世号高祖</p><p class="ql-block">五世名天祖</p><p class="ql-block">六世为烈祖</p><p class="ql-block">七世是太祖</p><p class="ql-block">八世称运祖</p><p class="ql-block">九世曰鼻祖</p><p class="ql-block">一代为孝男</p><p class="ql-block">二代作孝孙</p><p class="ql-block">三代称曾孙</p><p class="ql-block">四代谓玄孙</p><p class="ql-block">五代名来孙</p><p class="ql-block">六代曰愚孙</p><p class="ql-block">七代称仍孙</p><p class="ql-block">八代谓云孙</p><p class="ql-block">九代是耳孙</p><p class="ql-block"> 子的类型</p><p class="ql-block">1,嫡子:与正妻之子。</p><p class="ql-block">2,庶子:与妾室之子。</p><p class="ql-block">3,半子:女婿。(上门称赘婿)。</p><p class="ql-block">4,侄子:兄弟之子。</p><p class="ql-block">5,继子:过继他人之子。</p><p class="ql-block">6,嗣子:过继兄弟之子。</p><p class="ql-block">7,义子:认他人之子。</p><p class="ql-block">8,养子:抱养他人之子。</p><p class="ql-block">9,挑子(tiao)兼承兄弟血脉之子。</p><p class="ql-block">10,由聘子:二婚妻带之子。</p><p class="ql-block"> 常用年龄代称</p><p class="ql-block">出生:初度之年 早夭折。</p><p class="ql-block">二十:弱冠之年 早殒。</p><p class="ql-block">三十:而立之年 得年。</p><p class="ql-block">四十:不惑之年 酉年。</p><p class="ql-block">五十:知命之年 终年。</p><p class="ql-block">六十:花甲之年 享年。</p><p class="ql-block">七十:古稀之年 享寿。</p><p class="ql-block">八十:耄耋之年 高年。</p><p class="ql-block">九十:台背之年 高年。</p><p class="ql-block">一百:期颐之年 期颐。</p><p class="ql-block"> 相互称谓和写法</p><p class="ql-block">1,父丧称:先考 自称 :不考男。 </p><p class="ql-block">2,母丧称:先妣 自称:不考男。</p><p class="ql-block">3,爷丧称:先祖考 自称:不孝孙。</p><p class="ql-block">4,奶丧称:先祖妣 自称:不孝孙。</p><p class="ql-block">5,岳父称:先岳考 自称:愚子婿。</p><p class="ql-block">6,岳母称:先岳妣 自称:愚子婿。</p><p class="ql-block">7,兄丧称:亡兄 自称:愚弟。</p><p class="ql-block">8,嫂丧称:贤嫂 自称:愚夫弟。</p><p class="ql-block">9,夫丧称:先夫 自称:未亡人。</p><p class="ql-block">10,丧妻称:荆室 自称:愚夫。</p><p class="ql-block">11,丧子称:爱子 自称:反服生。</p><p class="ql-block"> 神主子的写法</p><p class="ql-block">神主,也叫神主子。它是逝者的代名词,表明已故者的身份及姓氏,一般在祭奠时供于纸神楼前的灵桌上。是用黄色纸折成上为三角的长方形的小纸牌。书写形式是由上至下,阐明逝者的的姓名与孝子的关系。格式如下:男姓格式:供奉写于上部,正文以孝子的称谓写先考(显考或家严均可)再写父亲姓氏(X)府君,讳(父亲名字)有的直接写先考(X)府君之灵柩。</p><p class="ql-block">如:1,家严赵府君之灵柩。</p><p class="ql-block">2,先考赵府君讳富贵父亲大人之灵柩。</p><p class="ql-block">女姓格式:供奉写于上部,正文以孝子的称谓,先写先妣(显妣,家慈均可)(父亲姓氏X)府,讳(母亲名字XⅩ)(母亲姓氏X)太君之灵柩。有的简单一点直接写先妣(X)府(X)太君之灵柩。</p><p class="ql-block">如:1,先妣王府张太君之灵柩。</p><p class="ql-block">2,家慈王府讳淑芳张太君之灵柩。(或母亲大人之灵枢)。</p><p class="ql-block">注:神主子的内容在送葬前为灵柩,送葬后应更换为神主。有的会直接写成神主。</p><p class="ql-block"> 灵条的格式与写法</p><p class="ql-block">灵条,俗称灵条子。是灵堂正中悬挂在布幛上用纸书写祭奠词语的一种挽幛。以前主要亲戚如外甥,内侄,侄儿,女婿等都书写并悬挂,现在主要以女儿女婿为主,没有女儿女婿的,只悬挂自家孝子灵条。</p><p class="ql-block">格式是将写好的横条祭奠词语,注上上款,正文,下款沾贴于布幛上,悬挂在灵堂前。</p><p class="ql-block">如女儿女婿给岳父的灵条:</p><p class="ql-block">上款:岳父大人千古。</p><p class="ql-block">正文:泰山其颓。</p><p class="ql-block">下款:愚女:XXX,愚婿:XXX跪拜,(叩首,哀挽)。</p><p class="ql-block">择录部分祭奠岳丈的词语:</p><p class="ql-block">泰山其颓,东岳云封,南极星沉,含笑九泉,大恩难忘,鹤归华表,大雅云亡,半子无依,老成千古,德范长存,德泽子孙,悲深半子,松柏长青,望岳含悲………等。</p><p class="ql-block">如女儿女婿给岳母的灵条:</p><p class="ql-block">上款:岳母大人千秋(仙逝,驾鹤西游)</p><p class="ql-block">正文:泰水波寒。</p><p class="ql-block">下款:愚女:XXX,愚婿:XXX(携子)跪拜(叩首,哀挽)。</p><p class="ql-block">择录部分祭奠岳母的词语:</p><p class="ql-block">音容宛在,遗爱千秋,心伤泰水,慈颜永驻,懿范长昭,美德遗风,萱堂风凄,留芳千古,驾返西池,慈颜安仰,女史留芳,宝婺星沉,典范长存,泪洒冰天,霜盖东床,东床月冷,淑德可风,慈云缥缈,泣血萱花………等。</p><p class="ql-block"> 挽幛挽联借代词</p><p class="ql-block">父:严君,椿树,椿庭,乃翁。</p><p class="ql-block">母:慈亲,萱草,萱堂,北堂。</p><p class="ql-block">岳父:泰山,冰翁,丈人。</p><p class="ql-block">岳母:泰水,慈岳,丈母。</p><p class="ql-block">女婿:半子,东床,甥馆。</p><p class="ql-block">舅父:渭阳。</p><p class="ql-block">舅母:渭水。</p><p class="ql-block">亲戚:葭莩。</p><p class="ql-block">兄弟:棠棣,雁行。</p><p class="ql-block">故乡:桑梓,梓里。</p>