<p class="ql-block">江城子词牌格律解析及名篇欣赏 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">一、江城子词牌简介江城子,词牌名,又名“村意远”、“江神子”、“水晶帘”。晁补之词改名《江神子》,韩淲词有“腊后春前村意远”句,更名《村意远》。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">江城子词牌兴起于晚唐,来源于唐著词曲调(王昆吾《唐代酒令艺术》提到《江神子》这个词调名,源自于唐著词曲调。)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">唐著词是唐代的酒令,晚唐《江城子》在酒筵上流行,经过文人的加工,就成为一首小令的词调。韦庄最早依调创作,开始所作均为单调,至北宋苏轼,变单调为双调。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">《钦定词谱》载有单调四体、双调一体。单调有有三十五、三十六、三十七字三种,多为八句五平韵。双调为七十字,上下片各八句,五平韵。五代欧阳炯词有“如西子镜照江城”句,本篇用原始题意咏扬子江畔的古城金陵,回归到原始题意。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">欧阳炯单调词将结尾两个三字句加一衬字成为七言句,开宋词衬字之法。牛峤单调词“极浦烟消水鸟飞,离筵分手时,送金卮。渡口杨花,狂雪任风吹。日暮空江波浪急,芳草岸,柳如丝。”添二字于第二句,开宋词添字之法。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">尹鹗单调词“裙拖碧,步飘香,织腰束素长。鬓云光,拂面珑璁,腻玉碎凝妆。宝柱秦筝弹向晚,弦促雁,更思量。”将起首七言句改作三字两句,开宋词减字、摊破之法。至苏轼始变为双调,格式发展成熟定型并得到推广。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">《江城子·凤凰山下雨初晴》是苏轼在湖上与张先同赋时闻弹筝而作,同时期苏轼还有另外一首《江城子·翠蛾羞黛怯人看》,这一时期苏轼的词依然传承唐五代的柔婉细腻。元丰(1078-1085)年间,苏轼创作的《江城子·乙卯正月二十日夜记梦》和《江城子·密州出猎》则开创豪放派一代词风,引起后代乃至于同时代人的追和。江城子代表作有宋苏轼《江城子·密州出猎》、《江城子·乙卯正月二十日夜记梦》等。</p> <p class="ql-block">二、江城子格律与例词对照</p><p class="ql-block">(一)单调格式一格律与例词对照单调格式一为三十五字,八句五平韵。以韦庄《江城子·髻鬟([jì huán],环形发髻)狼藉黛眉长》为代表。格律与例词对照如下,格律对照例词为《江城子·髻鬟狼藉黛眉长》:</p><p class="ql-block">(仄)平(平)仄仄平[平],</p><p class="ql-block">髻鬟狼藉黛眉长,</p><p class="ql-block">仄平[平],(仄)(平)[平]。</p><p class="ql-block">出兰房,别檀郎。</p><p class="ql-block">(仄)平(平)仄,(平)仄仄平[平]。</p><p class="ql-block">角声呜咽,星斗渐微茫。</p><p class="ql-block">(仄)仄(仄)平平仄仄,平仄仄,仄平[平]。</p><p class="ql-block">露冷月残人未起,留不住,泪千行。 </p><p class="ql-block">注:</p><p class="ql-block">1、平:填平声字;仄:填仄声字(上、去或入声);(平)、(仄):可平可仄,但以括号中平仄为佳;逗号“,”和句号“。”表示句;顿号“、”表示逗;[平]、[仄]分别表示押平声、仄声韵。下同。</p><p class="ql-block">2、此谱参考《文章体裁辞典》、龙榆生《唐宋诗词格律》和《钦定词谱》整理而成。下同。</p> <p class="ql-block">(二)单调格式二格律与例词对照</p><p class="ql-block">格式二为单调,三十六字,七句五平韵,相当于在韦庄词基础上将结尾两个三字句加一衬字合并成为七言句,以欧阳炯《江城子·晚日金陵岸草平》为代表。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">格律与例词对照如下,格律对照例词:《江城子·晚日金陵岸草平》:</p><p class="ql-block">仄仄平平仄仄[平],</p><p class="ql-block">晚日金陵岸草[平],</p><p class="ql-block">仄平[平],仄平[平]。</p><p class="ql-block">落霞明,水无情。</p><p class="ql-block">仄仄平平,仄仄仄平[平]。</p><p class="ql-block">六代繁华,暗逐逝波声。</p><p class="ql-block">平仄平平平仄仄,平平仄仄仄平[平]。</p><p class="ql-block">空有姑苏台上月,如西子镜照江城。</p> <p class="ql-block">(三)单调格式三格律与例词对照格三单调,三十七字,八句五平韵,第二句五字,较韦庄词多二字,以牛峤《江城子·极浦烟消水鸟飞》为代表。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">格律与例词对照如下,格律对照例词《江城子·极浦烟消水鸟飞》:</p><p class="ql-block">仄仄平平仄仄[平],</p><p class="ql-block">极浦烟消水鸟飞,</p><p class="ql-block">平平平仄[平],仄平[平]。</p><p class="ql-block">离筵分手时,送金卮。</p><p class="ql-block">仄仄平平,平仄仄平[平]。</p><p class="ql-block">渡口杨花,如雪任风吹。</p><p class="ql-block">仄仄平平平仄仄,平仄仄,仄平[平]。</p><p class="ql-block">日暮空江波浪急,芳草岸,雨如丝。</p> <p class="ql-block">(四)单调格式四格律与例词对照</p><p class="ql-block">格式四为单调,三十六字,九句五平韵,此词起句分作三字两句,以尹鹗《江城子·裙拖碧》为代表。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">格律与例词对照如下,格律对照例词《江城子·裙拖碧》</p><p class="ql-block">平平仄,仄平[平],</p><p class="ql-block">裙拖碧,步飘香,</p><p class="ql-block">平平仄仄[平],仄平[平]。</p><p class="ql-block">纤腰束素长,鬓云光。</p><p class="ql-block">仄仄平平,仄仄仄平[平]。</p><p class="ql-block">拂面珑璁,腻玉碎凝妆。</p><p class="ql-block">仄仄平平平仄仄,平仄仄,仄平[平]。</p><p class="ql-block">宝柱秦筝弹向晚,弦促雁,更思量。</p> <p class="ql-block">(五)双调格式格律与例词对照</p><p class="ql-block">双调格式为七十字,上下片各八句,五平韵。以苏轼《江城子·凤凰山下雨初晴》为代表。格律与例词对照如下,格律对照例词《江城子·凤凰山下雨初晴》:</p><p class="ql-block">(平)平(平)仄仄平[平],</p><p class="ql-block">凤凰山下雨初晴,</p><p class="ql-block">仄平[平],仄平[平]。</p><p class="ql-block">水风清,晚霞明。</p><p class="ql-block">(仄)仄(平)平,(平)仄仄平[平]。</p><p class="ql-block">一朵芙蕖,开过尚盈盈。</p><p class="ql-block">(平)仄(平)平平仄仄,平(仄)仄,仄平[平]。</p><p class="ql-block">何处飞来双白鹭,如有意,慕娉婷。</p><p class="ql-block"> (仄)平(平)仄仄平[平],</p><p class="ql-block">忽闻江上弄哀筝,</p><p class="ql-block">仄平[平],仄平[平]。</p><p class="ql-block">苦含情。遣谁听。</p><p class="ql-block">(仄)仄平平,(平)仄仄平[平]。</p><p class="ql-block">烟敛云收,依约是湘灵。</p><p class="ql-block">(仄)仄(仄)平平仄仄,平(仄)仄,仄平[平]。</p><p class="ql-block">欲待曲终寻问取,人不见,数峰青。</p> <p class="ql-block">三、名篇集锦</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">1、《江城子·恩重娇多情易伤》</p><p class="ql-block">[唐] 韦庄</p><p class="ql-block">恩重娇多情易伤,漏更长,解鸳鸯。朱唇未动,先觉口脂香。缓揭绣衾抽皓腕,移凤枕,枕檀郎。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2、《江城子·初夜含娇入洞房》</p><p class="ql-block">[ 唐 ] 和凝</p><p class="ql-block">初夜含娇入洞房,理残妆,柳眉长。翡翠屏中,亲爇玉炉香。整顿金钿呼小玉,排红烛,待潘郎。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">3、《江城子·竹里风生月上门》</p><p class="ql-block">[ 唐 ] 和凝</p><p class="ql-block">竹里风生月上门,理秦筝,对云屏。轻拨朱弦,恐乱马嘶声。含恨含娇独自语,今夜约,太迟生。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">4、《江城子·斗转星移玉漏频》</p><p class="ql-block">[ 唐 ] 和凝</p><p class="ql-block">斗转星移玉漏频,已三更,对栖莺。历历花间,似有马蹄声。含笑整衣开绣户,斜敛手,下阶迎。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">5、《江城子·迎得郎来入绣闱》</p><p class="ql-block">[ 唐 ] 和凝</p><p class="ql-block">迎得郎来入绣闱,语相思,连理枝。鬓乱钗垂,梳堕印山眉。娅姹含情娇不语,纤玉手,抚郎衣。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">6、《江城子·帐里鸳鸯交颈情》</p><p class="ql-block">[ 唐 ] 和凝</p><p class="ql-block">帐里鸳鸯交颈情,恨鸡声,天已明。愁见街前,还是说归程。</p><p class="ql-block">临上马时期后会,待梅绽,月初生。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 7、《江城子·鵁鶄飞起郡城东》牛峤</p><p class="ql-block">鵁鶄(jiāo jīng)飞起郡城东,碧江空,半滩风。</p><p class="ql-block">越王宫殿,苹叶藕花中。</p><p class="ql-block">帘卷水楼鱼浪起,千片雪,雨濛濛。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">8、《江城子·碧阑干外小中庭》</p><p class="ql-block">[ 唐 ] 张泌</p><p class="ql-block">碧阑干外小中庭,雨初晴,晓莺声。</p><p class="ql-block">飞絮落花,时节近清明。</p><p class="ql-block">睡起卷帘无一事,匀面了,没心情。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">9、《江城子·浣花溪上见卿卿》</p><p class="ql-block">[ 唐 ] 张泌</p><p class="ql-block">浣花溪上见卿卿,脸波秋水明。</p><p class="ql-block">黛眉轻,绿云高绾,金簇小蜻蜓。</p><p class="ql-block">好是问他来得么?和笑道,莫多情。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">10、《江城子·窄罗衫子薄罗裙》</p><p class="ql-block">[ 唐 ] 张泌</p><p class="ql-block">窄罗衫子薄罗裙,小腰身,晚妆新。</p><p class="ql-block">每到花时,长是不宜春。</p><p class="ql-block">早是自家无气力,更被你,恶怜人。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">11、《江城子·小圆珠串静慵拈》</p><p class="ql-block">[ 宋 ] 张先</p><p class="ql-block">小圆珠串静慵拈,夜厌厌,下重帘。</p><p class="ql-block">曲屏斜烛,心事入眉尖。</p><p class="ql-block">金字半开香穗小,愁不寐,恨西蟾。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">12、《江城子·西城杨柳弄春柔》</p><p class="ql-block">[ 宋 ] 秦观</p><p class="ql-block">西城杨柳弄春柔,动离忧,泪难收。犹记多情、曾为系归舟。碧野朱桥当日事,人不见,水空流。</p><p class="ql-block">韶华不为少年留,恨悠悠,几时休?飞絮落花时候、一登楼。便作春江都是泪,流不尽,许多愁。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">13、《江城子·南来飞燕北归鸿》</p><p class="ql-block">[ 宋 ] 秦观</p><p class="ql-block">南来飞燕北归鸿。偶相逢。惨愁容。绿鬓朱颜,重见两衰翁。别后悠悠君莫问,无限事,不言中。</p><p class="ql-block">小槽春酒滴珠红。莫匆匆。满金钟。饮散落花流水、各西东。后会不知何处是,烟浪远,暮云重。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">14、《江城子·清明天气醉游郎》</p><p class="ql-block">[ 宋 ] 秦观</p><p class="ql-block">清明天气醉游郎。莺儿狂。燕儿狂。翠盖红缨,道上往来忙。记得相逢垂柳下,雕玉珮,缕金裳。</p><p class="ql-block">春光还是旧春光。桃花香。李花香。浅白深红,一一斗新妆。惆怅惜花人不见,歌一阕,泪千行。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">15、《江城子·三之三》[ 宋 ] 秦观</p><p class="ql-block">枣花金钏约柔荑。昔曾携。事难期。咫尺玉颜,和泪锁春闺。恰似小园桃与李,虽同处,不同枝。</p><p class="ql-block">玉笙初度颤鸾篦。落花飞。为谁吹。月冷风高,此恨只天知。任是行人无定处,重相见,是何时。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">16、《江城子·画楼帘暮卷新晴》【宋】卢祖皋</p><p class="ql-block">画楼帘幕卷新晴。掩银屏,晓寒轻。坠粉飘香,日日唤愁生。暗数十年湖上路,能几度,著娉婷?</p><p class="ql-block">年华空自感飘零。拥春酲,对谁醒?天阔云闲,无处觅箫声。载酒买花年少事,浑不似,旧心情。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">17、《江城子·赏春》【宋】朱淑</p><p class="ql-block">真斜风细雨作春寒,对尊前,忆前欢。曾把梨花,寂寞泪阑干。芳草断烟南浦路,和别泪,看青山。</p><p class="ql-block">昨宵结得梦夤缘,水云间,悄无言。争奈醒来,愁恨又依然。展转衾裯空懊恼,天易见,见伊难。</p><p class="ql-block">注释:夤(yín)缘:连络,绵延。衾(qīn)裯(dāo):指被褥床帐等卧具。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">18、《江城子·孤山竹阁送述古》</p><p class="ql-block">[ 宋 ] 苏轼</p><p class="ql-block">翠蛾羞黛怯人看。掩霜纨,泪偷弹。且尽一尊,收泪唱《阳关》。漫道帝城天样远,天易见,见君难。</p><p class="ql-block">画堂新构近孤山。曲栏干,为谁安?飞絮落花,春色属明年。欲棹小舟寻旧事,无处问,水连天。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">19、《江城子·墨云拖雨过西楼》</p><p class="ql-block">[ 宋 ] 苏轼</p><p class="ql-block">墨云拖雨过西楼。水东流。晚烟收。柳外残阳,回照动帘钩。今夜巫山真个好,花未落,酒新篘。</p><p class="ql-block">美人微笑转星眸。月花羞。捧金瓯。歌扇萦风,吹散一春愁。试问江南诸伴侣,谁似我,醉扬州。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 20、《江城子·前瞻马耳九仙山》[ 宋 ] 苏轼</p><p class="ql-block">前瞻马耳九仙山。碧连天。晚云间。城上高台,真个是超然。莫使匆匆云雨散,今夜里,月婵娟。</p><p class="ql-block">小溪鸥鹭静联拳。去翩翩。点轻烟。人事凄凉,回首便他年。莫忘使君歌笑处,垂柳下,矮槐前。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">21、《江城子·乙卯正月二十日夜记梦》</p><p class="ql-block">[ 宋 ] 苏轼</p><p class="ql-block">十年生死两茫茫。不思量。自难忘。千里孤坟,无处话凄凉。纵使相逢应不识,尘满面,鬓如霜。夜来幽梦忽还乡。小轩窗。正梳妆。相顾无言,惟有泪千行。料得年年肠断处,明月夜,短松冈。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">22、《江城子·密州出猎》[ 宋 ] 苏轼</p><p class="ql-block">老夫聊发少年狂,左牵黄,右擎苍,锦帽貂裘,千骑卷平冈。为报倾城随太守,亲射虎,看孙郎。</p><p class="ql-block">酒酣胸胆尚开张。鬓微霜,又何妨!持节云中,何日遣冯唐?会挽雕弓如满月,西北望,射天狼。</p> <p class="ql-block">参考资料:</p><p class="ql-block">1、《文章体裁辞典》金振邦编著,东北师范大学出版社,1986年6月。</p><p class="ql-block">2、《唐宋词鉴赏辞典》上海辞书出版社,1988年4月。</p><p class="ql-block">3、《钦定词谱》(网络版)。</p><p class="ql-block">4、龙榆生《唐宋词格律》。</p><p class="ql-block">5、部分资料来自网络。</p>