4.学诗笔记之:七言律诗的格律变化规律及名篇欣赏

空心鱼

<p class="ql-block">《七言律诗颂》</p><p class="ql-block">之一</p><p class="ql-block">李小英</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">七言律句妙无双,每句七言韵味长。</p><p class="ql-block">八句成章如锦绣,律规格范自昂扬。</p><p class="ql-block">押韵和谐声韵美,对仗工整意飞扬。</p><p class="ql-block">和粘有序成佳构,七律之名万古芳。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">首联起兴情初动,引人入胜思渺茫。</p><p class="ql-block">颔联承接意转深,铺陈景物更辉煌。</p><p class="ql-block">颈联转折开新境,议论抒情各擅场。</p><p class="ql-block">尾联收束意犹在,余音绕梁韵味长。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">格律严谨非难事,意境深远更难量。</p><p class="ql-block">诗人挥毫抒胸臆,七律传世永流芳。</p><p class="ql-block">千秋万代共吟咏,华夏文明永辉煌。</p><p class="ql-block">今朝我辈当努力,再续诗坛新篇章。</p> <p class="ql-block">《七言律诗颂》</p><p class="ql-block">之二</p><p class="ql-block">李小英</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">七言八句韵悠长,格律森严妙且芳。</p><p class="ql-block">每句七言如珠玉,全篇八句似琼章。</p><p class="ql-block">押韵对仗工无匹,平仄变化巧难量。</p><p class="ql-block">源自南朝齐永日,盛唐时节更辉煌。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">沈约新声开律路,沈佺宋问定规章。</p><p class="ql-block">五言七字皆成律,古体新篇各擅场。</p><p class="ql-block">句句精研合韵律,联联巧构映霞光。</p><p class="ql-block">诗家妙笔生花处,尽在七言律句藏。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">对偶工整如夔契,粘联紧密似鸳鸯。</p><p class="ql-block">平头仄尾声声和,起承转合意意扬。</p><p class="ql-block">言志抒情皆入韵,写景状物尽成章。</p><p class="ql-block">近体诗中瑰宝现,七言律句永流芳。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">今人学诗当效古,细研格律莫疏狂。</p><p class="ql-block">心摹手追勤练习,他日定能步盛唐。</p><p class="ql-block">七言律诗传千古,文脉绵延耀四方。</p><p class="ql-block">雅韵长存天地间,华章璀璨永流芳。</p> <p class="ql-block">夫七言律诗者,乃诗体之瑰玮,文苑之奇葩也。其句皆七言而成,每章八句以足,循声律之规,合音韵之节,简名曰“七律”。此体既立,诗苑增辉,文人墨客,竞相吟咏,以抒胸中之志,寄情于山水之间。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">七言之句,字字珠玑,句句铿锵。每句七字,或叙事状物,或抒情达意,皆能穷形尽相,妙笔生花。其结构严谨,起承转合,井然有序,如行云流水,自然天成。故读之朗朗上口,韵味无穷,令人心旷神怡,忘却尘嚣。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">八句成章,首尾呼应,中间四句,两两相对。对仗工整,如峰对峦,水对月,花对鸟,字字相对,句句相成。不惟字面相对,且意蕴亦须相谐,方为上乘。此对仗之法,乃七律之精髓,非才情横溢者不能为也。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">至于押韵之规,则更需讲究。一韵到底,中间不换,如丝之连,如珠之串。韵脚和谐,音韵悠扬,读之如闻天籁之音,绕梁三日而不绝。且押韵须自然天成,不可强为之,否则反失其真。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">又对与粘,乃七律之又一要义。对者,相对也;粘者,相连也。上句与下句之间,平仄相对,音韵相粘,方能构成完整之篇章。此中奥妙,非一言可尽,须深谙声律之道者方能领悟。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">综上所述,七言律诗者,乃诗中之精品,文化之瑰宝。其以七言律句为基,以押韵、对仗、对与粘为法,排列组合而成。读之可陶冶情操,增广见闻;作之可抒发胸臆,锤炼才情。故文人雅士,皆视之为珍宝,竞相研习,以传其美名于后世。</p> <p class="ql-block">近体诗之兴,源自南朝齐永明际,七言五言,古体蜕变,新姿盎然。沈约诸公,倡声律之美,尚对偶之工,于是新体诗出,乃近体之滥觞矣。逮乎初唐,沈佺期、宋之问辈,承前启后,规摹既立,诗体遂定。至于盛唐,风华绝代,近体诗艺,至此大成。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">七言律诗者,非独字数句数有定,亦须严守格律之规。韵脚相谐,如珠落盘;对仗工整,似镜映像。平仄更迭,音韵铿锵,宛转悠扬,有金石之声。观其篇章结构,起承转合,井然有序;句与联间,相辅相成,气韵生动。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">五言律诗,虽字数稍减,而规矩不异。押韵、对仗、平仄之变,与七言同辙。盖诗之精髓,不在字之多寡,而在意之深远,韵之和谐,律之谨严。故二者并行不悖,共为近体诗之双璧。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">夫诗者,志之所之也。近体诗之兴起,实乃文人墨客,追求形式与内容完美统一之体现。其声律之美,对偶之工,平仄之变,皆非徒然炫技,实乃情感抒发之载体,意境营造之手段也。是以近体诗能流传千古,熠熠生辉,为后世所敬仰。</p> <p class="ql-block">七言律诗的格律变化规律及名篇欣赏 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">七言律诗是指每句由七个字组成、每首由八句组成、符合一定格律要求的诗,简称“七律”。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">在学习过《七言绝句的格律规范及名篇欣赏》有了七言律句的概念之后,我们也可以简单地把七言律诗理解为:由七言律句按照押韵、对仗以及对和粘等规则排列出来的七言八句诗。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">七言律诗和五言律诗都属于近体诗,发源于南朝齐永明时期,是从七言、五言古诗中演变出来的新诗体。其雏型是沈约等讲究声律、对偶的新体诗,至初唐沈佺期、宋之问时基本定型,成熟于盛唐时期。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">七言律诗除符合字句数要求外,必须符合押韵、对仗、平仄变化等格律要求。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">七言律诗句与联、押韵、对仗、平仄变化等规则也与五言律诗完全相同。</p> <p class="ql-block">具体如下:</p><p class="ql-block">1、字句数量:七言律诗每句七个字,两句一联,全篇共四联八句、五十六字。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2、七言句的节奏形式:三个双音步加一个单音步,单音步只能出现在句子的中间或者末尾,不能出现在开头,两个相邻的双音步的平仄必须相反。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">3、句与联:单句称为出句,双句称为对句,出句和对句加起来叫一联。即第一、三、五、七句为出句,第二、四、六、八句为对句,一、二句为一联,三、四句为一联,五、六句为一联,七、八句为一联。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">每一联各有一个特定的名称,第一联叫首联,第二联叫颔(hàn)联,第三联叫颈联,第四联叫尾联。这与五言律诗完全相同。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">4、押韵:偶数句必须押平韵,第一句可以押韵也可以不押韵,三、五、七句不押韵。全篇一韵到底,不可换韵。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">5、对仗:第三句和第四句(颔联)、第五句和第六句(颈联)必须对仗。首联和尾联可对可不对。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">6、平仄变化规则:平仄有“对”的规则和“粘”的规则,一联内讲对,两联间讲粘。即一联内出句的平仄和对句的平仄必须是相反的,叫做对。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">相邻两联后一联出句的平仄和前一联对句的平仄必须是相同的,叫做粘。违反粘的规则叫做“失粘”(广义的“失粘”指的是不合平仄,这里用的是狭义);违反对的规则叫“失对”。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">考察“粘”和“对”一般拿每句的第二个字的平仄作为衡量标准。因为,在“粘”的时候,第五、七两字的平仄不可能相同;在“对”的时候,如果首句入韵,首联出句和对句第五、七两字也不可能相对。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">7、拗句:凡不合平仄要求的句子称为拗句。</p> <p class="ql-block">8、七言律句的基本句式:与五言律诗类似,七言律诗也有四个基本句式,按每一句末尾两个字的平仄分为平仄脚、仄平脚、仄仄脚 、平平脚。符合一定格律规范的七言句,称为七言律句。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">七言律句是以五言律句为基础的,七言律句的四种基本句式都是在相应五言律句的前面加“平平”或“仄仄”的两个字。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">如果是仄起的五言律句,就在前面加“平平”音的两个字,把它变成平起的七言律句;如果是平起的五言律句,就在前面加“仄仄”音的两个字,把它变成仄起的七字句。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">分别比较如下:</p><p class="ql-block">平仄脚:</p><p class="ql-block">五言句——□□仄仄平平仄</p><p class="ql-block">七言句——平平仄仄平平仄仄平脚:</p><p class="ql-block">五言句——□□平平仄仄平</p><p class="ql-block">七言句——仄仄平平仄仄平</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">仄仄脚:</p><p class="ql-block">五言句——□□平平平仄仄</p><p class="ql-block">七言句——仄仄平平平仄仄</p><p class="ql-block">平平脚:五言句——□□仄仄仄平平</p><p class="ql-block">七言句——平平仄仄仄平平</p><p class="ql-block">注:</p><p class="ql-block">“□”表示没有字。</p><p class="ql-block">仄、平分别表示应该用仄声字和平声字。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">9、“一三五不论”与变格。七言律诗每句的第一字都是不拘平仄的,第三个字在许多情况下也不拘平仄,因此相传有这样一个口诀:“一三五不论,二四六分明。”</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">但是,“一三五不论”在有些情况下是不适用的,如:仄平脚的第三个字不能不论,否则犯孤平。如果是平平脚,第五个字只能用仄声,否则末尾三字变成平平平,律诗、绝句都要尽量避免出现。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">按常规七言句的第五字也是要论的,但是在这些地方可以有变格,就是在本该用平声的地方也可以用仄声,在本该用仄声的地方也可以用平声。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">七言诗常用的变格有三种:</p><p class="ql-block">(1)七言出句四、六字同平。即:将七言“仄仄平平平仄仄”格式改变为:仄仄平平仄平仄,这是把第五、六两字的平仄对调,对调以后,七言第三字不再是不拘平仄的,而是必须用平声。这种句式多数被用在尾联的出句,即律诗的第七句,绝句的第三句。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">(2)七言出句四、六字同仄。即:将七言“平平仄仄平平仄”这个格式改变为:平平仄仄平仄仄。这里第四、六两字都用仄声。但是,有一个附带的条件,就是对句第五字必须用平声。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">(3)孤平拗救。所谓孤平,指的是七言句的“仄仄平平仄仄平”如果第三个字不论改用“仄”,整句变为“仄仄仄平仄仄平”,由于除了韵脚以外,只剩下一个平声字,所以叫做孤平。孤平的句子是拗句的一种,需要补救。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">补救的办法是:前面本该用平声的地方用了仄声,就在后面适当的位置用上一个平声意味抵偿。具体说就是因为七言句本该用“平”的第三字用了“仄”,出现了孤平,所以将本该用“仄”的第五字同步改为用“平”作为补救。即:将“仄仄仄平仄仄平”变为“仄仄仄平平仄平”。有了变格,“二四六分明”的口诀也不完全适用了。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">变格是律诗所容许的格式,甚至能用于试帖诗。我们了解平仄的变格,主要为了欣赏古人的律诗、绝句。至于自己写诗,自然不一定要用变格。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">综合考虑“一三五不论,二四六分明。”及其适用范围和各种变格,七言律句的四种基本句式可描述为:</p><p class="ql-block">(平)平(仄)仄(平)平仄,(出句可用四、六同仄变格)</p><p class="ql-block">(仄)仄平平(仄)仄平,(第三个字若不论会出现孤平)</p><p class="ql-block">(仄)仄(平)平(平)仄仄,(出句可用四、六同平变格)</p><p class="ql-block">(平)平(仄)仄仄平平。(第五个字若不论出现三平尾)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">注:</p><p class="ql-block">仄、平分别表示应该用仄声字和平声字。(仄)、(平)表示基本格式应该用仄声、平声字,但根据“一三五不论”用平声、仄声字都可以。</p> <p class="ql-block">10、七言律诗的四种基本格式和例诗</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">七言律句的四种句式是七言律诗平仄格式变化的基础,由此构成了七言律诗的四种基本格式。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">按首句仄起或平起(由于第一个字平仄多可变,一般按第二个字的平仄确定首句平起或仄起)以及是否押韵分为:平起首句押韵(平平脚),仄起首句押韵(仄平脚),平起首句不押韵(平仄脚),仄起首句不押韵(仄仄脚)四种基本格式。分别介绍如下:</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">格式一:七律平起首句押韵。(平平脚)</p><p class="ql-block">基本格律及例诗(格律和例诗交替排列,下同)如下:</p><p class="ql-block">(平)平(仄)仄仄平[平],</p><p class="ql-block">孤山寺北贾亭西,</p><p class="ql-block">(仄)仄平平(仄)仄[平]。</p><p class="ql-block">水面初平云脚低。</p><p class="ql-block">(仄)仄(平)平(平)仄仄,</p><p class="ql-block">几处早莺争暖树,</p><p class="ql-block">(平)平(仄)仄仄平[平]。</p><p class="ql-block">谁家新燕啄春泥。</p><p class="ql-block">(平)平(仄)仄(平)平仄,</p><p class="ql-block">乱花渐欲迷人眼,</p><p class="ql-block">(仄)仄平平(仄)仄[平]。</p><p class="ql-block">浅草才能没马蹄。</p><p class="ql-block">(仄)仄(平)平(平)仄仄,</p><p class="ql-block">最爱湖东行不足,</p><p class="ql-block">(平)平(仄)仄仄平[平]。</p><p class="ql-block">绿杨阴里白沙堤。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">注:</p><p class="ql-block">1、仄、平分别表示应该用仄声字和平声字。(仄)、(平)表示基本格式应该用仄声、平声字,但根据“一三五不论”用平声、仄声字都可以。[平]表示押平韵。下同。</p><p class="ql-block">2、例诗为《钱塘湖春行》白居易。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">名篇欣赏:</p><p class="ql-block">1、《望蓟门》祖咏</p><p class="ql-block">燕台一望客心惊,笳鼓喧喧汉将营。</p><p class="ql-block">万里寒光生积雪,三边曙色动危旌。</p><p class="ql-block">沙场烽火连胡月,海畔云山拥蓟城。</p><p class="ql-block">少小虽非投笔吏,论功还欲请长缨。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2、《登金陵凤凰台》李白</p><p class="ql-block">凤凰台上凤凰游,凤去台空江自流。</p><p class="ql-block">吴宫花草埋幽径,晋代衣冠成古丘。</p><p class="ql-block">三山半落青天外,二水中分白鹭洲。</p><p class="ql-block">总为浮云能蔽日,长安不见使人愁。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">3、《古意》沈佺期</p><p class="ql-block">卢家少妇郁金香,海燕双栖玳瑁梁。</p><p class="ql-block">九月寒玷催木叶,十年征戌忆辽阳。</p><p class="ql-block">白狼河北音书断,丹凤城南秋夜长。</p><p class="ql-block">谁为含愁独不见,更教明月照流黄。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">4、《赐百官樱桃》王维</p><p class="ql-block">芙蓉阙下会千官,紫禁朱樱出上阑。</p><p class="ql-block">才是寝园春荐后,非关御苑鸟衔残。</p><p class="ql-block">归鞍竞带青丝笼,中使频倾赤玉盘。</p><p class="ql-block">饱食不须愁内热,大官还有蔗浆寒。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">5、《送魏万之京》李颀</p><p class="ql-block">朝闻游子唱离歌,昨夜微霜初渡河。</p><p class="ql-block">鸿雁不堪愁里听,云山况是客中过。</p><p class="ql-block">关城树色催寒近,御苑砧声向晚多。</p><p class="ql-block">莫见长安行乐处,空令岁月易蹉跎。 </p> <p class="ql-block">格式二:</p><p class="ql-block">七律仄起首句押韵(仄平脚)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">基本格律及例诗如下:</p><p class="ql-block">(仄)仄平平(仄)仄[平],</p><p class="ql-block">城上高楼接大荒,</p><p class="ql-block">(平)平(仄)仄仄平[平]。</p><p class="ql-block">海天愁思正茫茫。</p><p class="ql-block">(平)平(仄)仄(平)平仄,</p><p class="ql-block">惊风乱飐芙蓉水,</p><p class="ql-block">(仄)仄平平(仄)仄[平]。</p><p class="ql-block">密雨斜侵薜荔墙。</p><p class="ql-block">(仄)仄(平)平(平)仄仄,</p><p class="ql-block">岭树重遮千里目,</p><p class="ql-block">(平)平(仄)仄仄平[平]。</p><p class="ql-block">江流曲似九回肠。</p><p class="ql-block">(平)平(仄)仄(平)平仄,</p><p class="ql-block">共来百越文身地,</p><p class="ql-block">(仄)仄平平(仄)仄[平]。</p><p class="ql-block">犹自音书滞一乡。</p><p class="ql-block">注:</p><p class="ql-block">例诗为《登柳州城楼寄漳汀封连四州刺史》柳宗元。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 名篇欣赏:</p><p class="ql-block">1、《无题》李商隐</p><p class="ql-block">相见时难别亦难,东风无力百花残。</p><p class="ql-block">春蚕到死丝方尽,蜡炬成灰泪始干。</p><p class="ql-block">晓镜但愁云鬓改,夜吟应觉月光寒。</p><p class="ql-block">蓬山此去无多路,青鸟殷勤为探看。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2、《九日宴蓝田崔氏庄》杜甫</p><p class="ql-block">老去悲秋强自宽,兴来今日尽君欢。</p><p class="ql-block">羞将短发还吹帽,笑倩旁人为正冠。</p><p class="ql-block">蓝水远从千涧落,玉山高并两峰寒。</p><p class="ql-block">明年此会知谁健?醉把茱萸仔细看。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">3、《杜侍御送贡物戏赠》张谓</p><p class="ql-block">铜柱朱崖道路难,伏波横海旧登坛。</p><p class="ql-block">越人自贡珊瑚树,汉使何劳獬豸冠。</p><p class="ql-block">疲马山中愁日晚,孤舟江上畏春寒。</p><p class="ql-block">由来此货称难得,多恐君王不忍看。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">4、《曲江对雨》杜甫 </p><p class="ql-block">城上春云覆苑墙,江亭晚色静年芳。</p><p class="ql-block">林花著雨燕脂落,水荇牵风翠带长。</p><p class="ql-block">龙武新军深驻辇,芙蓉别殿谩焚香。</p><p class="ql-block">何时诏此金钱会,暂醉佳人锦瑟旁。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">5、《南邻》杜甫</p><p class="ql-block">锦里先生乌角巾,园收芋栗未全贫。</p><p class="ql-block">惯看宾客儿童喜,得食阶除鸟雀驯。</p><p class="ql-block">秋水才深四五尺,野航恰受两三人。</p><p class="ql-block">白沙翠竹江村暮,相对柴门月色新。</p> <p class="ql-block">格式三:</p><p class="ql-block">七律平起首句不押韵。(平仄脚)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">基本格律及例诗如下:</p><p class="ql-block">(平)平(仄)仄(平)平仄,</p><p class="ql-block">舍南舍北皆春水,</p><p class="ql-block">(仄)仄平平(仄)仄[平]。</p><p class="ql-block">但见群鸥日日来。</p><p class="ql-block">(仄)仄(平)平(平)仄仄,</p><p class="ql-block">花径不曾缘客扫,</p><p class="ql-block">(平)平(仄)仄仄平[平]。</p><p class="ql-block">蓬门今始为君开。</p><p class="ql-block">(平)平(仄)仄(平)平仄,</p><p class="ql-block">盘飨市远无兼味,</p><p class="ql-block">(仄)仄平平(仄)仄[平]。</p><p class="ql-block">樽酒家贫只旧醅。</p><p class="ql-block"> (仄)仄(平)平(平)仄仄,</p><p class="ql-block">肯与邻翁相对饮,</p><p class="ql-block">(平)平(仄)仄仄平[平]。</p><p class="ql-block">隔篱呼取尽馀杯。</p><p class="ql-block">注:例诗为《客至》杜甫。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 名篇欣赏:</p><p class="ql-block">1、《遣悲怀》元稹</p><p class="ql-block">谢公最小偏怜女,自嫁黔娄百事乖。</p><p class="ql-block">顾我无衣搜荩箧,泥他沽酒拔金钗。</p><p class="ql-block">野蔬充膳甘长藿,落叶添薪仰古槐。</p><p class="ql-block">今日俸钱过十万,与君营奠复营斋。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2、《宾至》杜甫幽栖地僻经过少,</p><p class="ql-block">老病人扶再拜难。岂有文章惊海内?</p><p class="ql-block">漫劳车马驻江干。竟日淹留佳客坐,</p><p class="ql-block">百年粗粝腐儒餐。不嫌野外无供给,</p><p class="ql-block">乘兴还来看药栏。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">3、《寄李儋元锡》韦应物 </p><p class="ql-block">去年花里逢君别,今日花开已一年。</p><p class="ql-block">世事茫茫难自料,春愁黯黯独成眠。</p><p class="ql-block">身多疾病思田里,邑有流亡愧俸钱。</p><p class="ql-block">闻道欲来相问讯,西楼望月几回圆。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">4、《酬乐天扬州初逢席上见赠》刘禹锡巴山楚水凄凉地,二十三年弃置身。</p><p class="ql-block">怀旧空吟闻笛赋,到乡翻似烂柯人。</p><p class="ql-block">沉舟侧畔千帆过,病树前头万木春。</p><p class="ql-block">今日听君歌一曲,暂凭杯酒长精神。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">5、《始闻秋风》刘禹锡</p><p class="ql-block">昔看黄菊与君别,今听玄蝉我却回。</p><p class="ql-block">五夜飕飗枕前觉,一年颜状镜中来。</p><p class="ql-block">马思边草拳毛动,雕眄青云睡眼开。</p><p class="ql-block">天地肃清堪四望,为君扶病上高台。</p> <p class="ql-block">格式四:</p><p class="ql-block">七律仄起首句不押韵。(仄仄脚)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">(仄)仄(平)平(平)仄仄,</p><p class="ql-block">岁暮阴阳催短景,</p><p class="ql-block">(平)平(仄)仄仄平[平],</p><p class="ql-block">天涯霜雪霁寒宵。</p><p class="ql-block">(平)平(仄)仄(平)平仄,</p><p class="ql-block">五更鼓角声悲壮,</p><p class="ql-block">(仄)仄平平(仄)仄[平]。</p><p class="ql-block">三峡星河影动摇。</p><p class="ql-block">(仄)仄(平)平(平)仄仄,</p><p class="ql-block">野哭几家闻战伐,</p><p class="ql-block">(平)平(仄)仄仄平[平]。</p><p class="ql-block">夷歌数处起渔樵。</p><p class="ql-block">(平)平(仄)仄(平)平仄,</p><p class="ql-block">卧龙跃马终黄土,</p><p class="ql-block">(仄)仄平平(仄)仄[平]。</p><p class="ql-block">人事依依漫寂寥。</p><p class="ql-block">注:例诗为《阁夜》杜甫。 </p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">名篇欣赏:</p><p class="ql-block">1、《闻官军收河南河北》杜甫</p><p class="ql-block">剑外忽传收蓟北,初闻涕泪满衣裳。</p><p class="ql-block">却看妻子愁何在,漫卷诗书喜欲狂。</p><p class="ql-block">白日放歌须纵酒,青春作伴好还乡。</p><p class="ql-block">即从巴峡穿巫峡,便下襄阳向洛阳。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2、《黄鹤楼》崔颢</p><p class="ql-block">昔人已乘黄鹤去,此地空余黄鹤楼。</p><p class="ql-block">黄鹤一去不复返,白云千载空悠悠。</p><p class="ql-block">晴川历历汉阳树,芳草萋萋鹦鹉洲。</p><p class="ql-block">日暮乡关何处是?烟波江上使人愁。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">3、《奉和圣制从蓬莱向兴庆阁道中留春雨中春望之作应制》王维</p><p class="ql-block">渭水自萦秦塞曲,黄山旧绕汉宫斜。</p><p class="ql-block">銮舆迥出千门柳,阁道回看上苑花。</p><p class="ql-block">云里帝城双凤阙,雨中春树万人家。</p><p class="ql-block">为乘阳气行时令,不是宸游玩物华。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">4、《敕借岐王九成宫避暑应教》王维</p><p class="ql-block">帝子远辞丹凤阙,天书遥借翠微宫。</p><p class="ql-block">隔窗云雾生衣上,卷幔山泉入镜中。</p><p class="ql-block">林下水声喧语笑,岩间树色隐房栊。</p><p class="ql-block">仙家未必能胜此,何事吹笙向碧空。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">5、《夏日题老将林亭》张蠙</p><p class="ql-block">百战功成翻爱静,侯门渐欲似仙家。</p><p class="ql-block">墙头雨细垂纤草,水面风回聚落花。</p><p class="ql-block">井放辘轳闲浸酒,笼开鹦鹉报煎茶。</p><p class="ql-block">几人图在凌烟阁,曾不交锋向塞沙?</p> <p class="ql-block">11、七律与七绝</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">七言律诗是七言绝句的扩展,七言律诗共有八句,五十六个字,比七言绝句的字数多一倍。如果仅就其平仄格式说,两首七绝正好合成一首七律。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">平起首句押韵格式的七言律诗正好是平起首句押韵七绝和平起首句不押韵七绝的组合。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">仄起首句押韵格式的七律正好是仄起首句押韵七绝和仄起首句不押韵七绝的组合。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">平起首句不押韵七律等于平起首句不押韵七绝的两首。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">仄起首句不押韵七律等于仄起首句不押韵七绝的两首。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">由于七律中间两联要求对仗,而七绝不要求对仗,所以简单地把两首七绝拼接起来即使不考虑内容等因素,也不一定符合七律规范。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">然而把七律的首联和尾联拿出来组成一首诗,如果不考虑内容因素则完全符合七绝的格律规范。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">如把平起首句押韵的七律中间两联去掉,格式为“(平)平(仄)仄仄平[平],(仄)仄平平(仄)仄[平]。(仄)仄(平)平(平)仄仄,(平)平(仄)仄仄平[平]。”正好是平起首句押韵七绝的格式。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">把平起首句不押韵格式七律中间两联去掉,格式为“(平)平(仄)仄平平仄,(仄)仄平平仄仄[平]。(仄)仄(平)平平仄仄,(平)平(仄)仄仄平[平]。”正好是平起首句不押韵七绝格式。其他两种格式七律亦然。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">12、七古</p><p class="ql-block">与五言诗相同,七言诗也有古风诗,简称为“七古”。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">关于古风诗的格律规范特点,我们在《五绝、五律、长律、试贴诗与古风》已有详细介绍,这里不再赘述。这里仅举李商隐两首古风诗,供大家欣赏。</p><p class="ql-block"> </p><p class="ql-block">其一</p><p class="ql-block">来是空言去绝踪,月斜楼上五更钟。</p><p class="ql-block">梦为远别啼难唤,书被催成墨未浓。</p><p class="ql-block">蜡照半笼金翡翠,麝熏微度绣芙蓉。</p><p class="ql-block">刘郎已恨蓬山远,更隔蓬山一万重。</p><p class="ql-block">飒飒东风细雨来,芙蓉塘外有轻雷。</p><p class="ql-block">金蟾啮锁烧香入,玉虎牵丝汲井回。</p><p class="ql-block">贾氏窥帘韩掾少,宓妃留枕魏王才。</p><p class="ql-block">春心莫共花争发,一寸相思一寸灰。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">其二</p><p class="ql-block">昨夜星辰昨夜风,画楼西畔桂堂东。</p><p class="ql-block">身无彩凤双飞翼,心有灵犀一点通。</p><p class="ql-block">隔坐送钩春酒暖,分曹射覆烛灯红。</p><p class="ql-block">嗟余听鼓应官去,走马兰台类断蓬。</p><p class="ql-block">闻道阊门萼绿华,昔年相望抵天涯。</p><p class="ql-block">岂知一夜秦楼客,偷看吴王苑内花。</p> <p class="ql-block">最后再列举部分七律名篇供大家欣赏:</p><p class="ql-block">1、《江村》杜甫</p><p class="ql-block">清江一曲抱村流,长夏江村事事幽。</p><p class="ql-block">自去自来梁上燕,相亲相近水中鸥。</p><p class="ql-block">老妻画纸为棋局,稚子敲针作钓钩。</p><p class="ql-block">但有故人供禄米,微躯此外更何求。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">2、《蜀相》杜甫</p><p class="ql-block">丞相祠堂何处寻?锦官城外柏森森。</p><p class="ql-block">映阶碧草自春色,隔叶黄鹂空好音。</p><p class="ql-block">三顾频烦天下计,两朝开济老臣心。</p><p class="ql-block">出师未捷身先死,长使英雄泪满襟。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">3、《登高》杜甫</p><p class="ql-block">风急天高猿啸哀,渚清沙白鸟飞回。</p><p class="ql-block">无边落木萧萧下,不尽长江滚滚来。</p><p class="ql-block">万里悲秋常作客,百年多病独登台。</p><p class="ql-block">艰难苦恨繁霜鬓,潦倒新停浊酒杯。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">4、《明妃村》杜甫</p><p class="ql-block">群山万壑赴荆门,生长明妃尚有村。</p><p class="ql-block">一去紫台连朔漠,独留青冢向黄昏。</p><p class="ql-block">画图省识春风面,环佩空归月夜魂。</p><p class="ql-block">千载琵琶作胡语,分明怨恨曲中论!</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">5、《登余干古县城》刘长卿</p><p class="ql-block">孤城上与白云齐,万古荒凉楚水西。</p><p class="ql-block">官舍已空秋草没,女墙犹在夜乌啼。</p><p class="ql-block">平沙渺渺迷人远,落日亭亭向客低。</p><p class="ql-block">飞鸟不知陵谷变,朝来暮去弋阳溪。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">6、《自巩洛舟行入黄河即事寄府县僚友》韦应物</p><p class="ql-block">夹水苍山路向东,东南山豁大河通。</p><p class="ql-block">寒树依微远天外,夕阳明灭乱流中。</p><p class="ql-block">孤村几岁临伊岸,一雁初晴下朔风。</p><p class="ql-block">为报洛桥游宦侣,扁舟不系与心同。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">7、《伤昔》韦庄</p><p class="ql-block">昔年曾作五陵游,午夜清歌月满楼。</p><p class="ql-block">银烛树前长似昼,露桃花下不知秋。</p><p class="ql-block">西园公子名无忌,南国佳人字莫愁。</p><p class="ql-block">今日乱离俱是梦,夕阳惟见水东流。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">8、《陪金陵府相中堂夜宴》韦庄</p><p class="ql-block">满耳笙歌满眼花,满楼珠翠胜吴娃。</p><p class="ql-block">因知海上神仙窟,只似人间富贵家。</p><p class="ql-block">绣户夜攒红烛市,舞衣晴曳碧天霞。</p><p class="ql-block">却愁宴罢青蛾散,杨子江头月半斜。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">9、《无题》李商隐</p><p class="ql-block">重帏深下莫愁堂,卧后清宵细细长。</p><p class="ql-block">神女生涯原是梦,小姑居处本无郎。</p><p class="ql-block">风波不信菱枝弱,月露谁教桂叶香。</p><p class="ql-block">直道相思了无益,未妨惆怅是清狂。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">10、《锦瑟》李商隐</p><p class="ql-block">锦瑟无端五十弦,一弦一柱思华年。</p><p class="ql-block">庄生晓梦迷蝴蝶,望帝春心托杜鹃。</p><p class="ql-block">沧海月明珠有泪,蓝田日暖玉生烟。</p><p class="ql-block">此情可待成追忆,只是当时已惘然。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">11、《长征》毛泽东</p><p class="ql-block">红军不怕远征难,万水千山只等闲。</p><p class="ql-block">五岭逶迤腾细浪,乌蒙磅礴走泥丸。</p><p class="ql-block">金沙水拍云崖暖,大渡桥横铁索寒。</p><p class="ql-block">更喜岷山千里雪,三军过后尽开颜。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">12、《人民解放军占领南京》毛泽东</p><p class="ql-block">钟山风雨起苍黄,百万雄师过大江。</p><p class="ql-block">虎踞龙盘今胜昔,天翻地覆慨而慷。</p><p class="ql-block">宜将剩勇追穷寇,不可沽名学霸王。</p><p class="ql-block">天若有情天亦老,人间正道是沧桑。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">13、《答友人》毛泽东</p><p class="ql-block">九嶷山上白云飞,帝子乘风下翠微。</p><p class="ql-block">斑竹一枝千滴泪,红霞万朵百重衣。</p><p class="ql-block">洞庭波涌连天雪,长岛人歌动地诗。</p><p class="ql-block">我欲因之梦寥廓,芙蓉国里尽朝晖。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">14、《送瘟神 其一》毛泽东</p><p class="ql-block">绿水青山枉自多,华佗无奈小虫何!</p><p class="ql-block">千村薜荔人遗矢,万户萧疏鬼唱歌。</p><p class="ql-block">坐地日行八万里,巡天遥看一千河。</p><p class="ql-block">牛郎欲问瘟神事,一样悲欢逐逝波。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">15、《送瘟神 其二》毛泽东</p><p class="ql-block">春风杨柳万千条,六亿神州尽舜尧。</p><p class="ql-block">红雨随心翻作浪,青山着意化为桥。</p><p class="ql-block">天连五岭银锄落,地动三河铁臂摇。</p><p class="ql-block">借问瘟君欲何往,纸船明烛照天烧。</p> <p class="ql-block">主要参考书目:</p><p class="ql-block">1、《诗词格律十讲》,王力,商务印书馆2002年。</p><p class="ql-block">2、《诗论》,朱光潜,安徽教育出版社,2006年8月。</p><p class="ql-block">3、部分网上相关资料等。</p>