圆明园之“四宜书屋”(20220901)

G.HUANG9605

<p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> <b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:20px;">春宜花,夏宜风,</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:20px;"> 秋宜月,冬宜雪,</b></p><p class="ql-block"><b style="color:rgb(22, 126, 251); font-size:20px;"> 居处之适也。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> “四宜书屋”,位于福海西北角,原为圆明园四十景之一,现仅剩遗址。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> “四宜”者,谓“春宜花,夏宜风,秋宜月,冬宜雪,居处之适也。” 清室历代都很重视读书和教育,北京三山五园御苑有很多“书房”、“书屋”。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> “四宜书屋”原有殿堂5间,正殿称“安澜园”,南为“采芳洲”、“无边风月之阁”,西南为“涵秋堂”、“远秀山房”,北为“烟月清真楼”。为乾隆南巡后,仿照杭州湾畔海宁一陈姓“隅园”改建,乾隆六下江南,四次住在陈家。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 被英法联军焚毁,现仅存遗迹。</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"> 这个地方没有大路,只有荒草小径,游客罕至。有趣的是也安了块太阳能发电板。</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block">荒草遮蔽后的“四宜书屋”字迹模糊</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"> “四宜书屋”在福海西北角,东为“三潭印月”,南为“平湖秋月”。</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block">四宜书屋</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"> 人去园废,唯余石凳荒草丛中,连游人亦罕至。</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block">安澜园</p><p class="ql-block"> 这里曾是皇帝赏花踏雪,吟风颂月,舞文弄墨的地方。</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"> “四宜书屋”建于雍正年间,初名“春宇舒和”。乾隆九年(1744)挂乾隆御书“四宜书屋”匾。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 清宫画院处原在“春宇舒和”设有一处分馆,乾隆九年至十三年间,曾传旨着“春宇舒和画画人”绘画西洋楼式灯画片和隔扇画。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 乾隆二十年(1755),“春宇舒和”夏馆“含清楼”失火。后来仿照浙江海宁陈氏隅园大规模改建,陆续建成“四宜书屋”、“葄经馆”、“采芳洲”、“飞睇亭”、“绿帷舫”、“涵雅斋”、“无边风月之阁”、“涵秋堂”、“烟月清真楼”、“染霞楼”、“远秀山房”等安澜园十景,成为园中之园。</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"> 雍正帝十分喜爱此地,曾在此地效仿王羲之,做饮酒流觞。并命宫廷画家郎世宁画十二月令行乐图,其中“四月流觞”就是在此地,也是后妃的寝宫之一。</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"> 这些石凳,雍正坐过?乾隆坐过?御用洋画家郎世宁坐过?</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block">《四宜书屋》</p><p class="ql-block">(乾隆九年,一七四四年)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">春宜花,夏宜风,秋宜月,冬宜雪,居处之适也。冬有穾厦,夏室寒些,骚人所艳,允矣兹室,君子攸宁。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">秀木千章绿阴锁,间间远峤青莲朵。</p><p class="ql-block">三百六日过隙驹,弃日一篇无不可。</p><p class="ql-block">墨林义府足优游,不羡长杨与馺娑。</p><p class="ql-block">风花雪月各殊宜,四时潇洒松竹我。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">注释:</p><p class="ql-block">(1)四宜书屋:又称安澜园,仿海宁安澜园所建。</p><p class="ql-block">(2)冬有穾厦,夏室寒些:意为“冬天有温暖的深宫,夏天有凉爽的内厅。” 穾 yào:深密。语出屈原《招魂》:“冬有穾厦,夏室寒些。川谷径复,流潺湲些。光风转蕙,氾崇兰些。经堂入奥,朱尘筵些。”</p><p class="ql-block">(3)允矣:赞美之辞。《诗经·小雅·车攻》:“允矣君子,展也大成。”兹室:此室。</p><p class="ql-block">(4)君子攸宁:君子安居休憩的地方。攸:所。《诗经·小雅·斯干》:“殖殖其庭,有觉其楹。哙哙其正,哕哕其冥。君子攸宁。”</p><p class="ql-block">(5)远峤:远山。峤,高而尖的山。</p><p class="ql-block">(6)长杨:秦代宫殿的名称,汉代再事修饰作行宫之用,因宫内有垂杨数亩而得名。</p><p class="ql-block">(7)馺娑 sà suō:汉代宫殿的名称,在建章宫内。“馺娑”本意为迅马飞奔之状,以此命宫名,言宫之大,迅马也得行一日方可遍游此宫也。</p><p class="ql-block">(8)潇洒松竹我:松,言松柏之有心;竹,言竹箭之有筠;两者皆比“我”心之潇洒。此句从苏东坡词句“与谁同坐,明月清风我”化出。</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"> 对于安澜园诸多建筑,乾隆一一题咏,称《安澜园十咏》。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">四宜书屋(其一)</p><p class="ql-block">清•弘历</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">朴斲三间足,攸芋四季佳。</p><p class="ql-block">堪消机政暇,仰缅圣人怀。</p><p class="ql-block">山色迎眸静,禽音入听谐。</p><p class="ql-block">硕言肯堂构,未得识根荄。</p><p class="ql-block">(朴斲pǔ zhuó:削治;治理。《文选·张华》:“如彼梓材,弗勤丹漆,虽劳朴斲,终负素质。” 李周翰注:“梓匠理材,不勤以丹漆饰之,虽劳於理削,终不成器也。”乾隆言以斧斤构屋即可,不事丹漆华饰。攸芋:居住。语出《诗经·斯干》:“约之阁阁,椓之橐橐。风雨攸除,鸟鼠攸去,君子攸芋。”攸:乃。芋:鲁诗作“宇”,居住。硕言:大言,虚夸。《诗·小雅·巧言》:“蛇蛇硕言,出自口矣。”郑玄笺:“硕,大也。大言者,言不顾其行,徒从口出,非由心也。” 肯构肯堂:堂,立堂基;构,盖屋。原意是儿子连房屋的地基都不肯做,哪里还谈得上肯盖房子。后反其意而用之,比喻儿子能继承父亲的事业。《书·大诰》:“若考作室,既厎法,厥子乃弗肯堂,矧肯构?”孔传:“以作室喻政治也,父已致法,子乃不肯为堂基,况肯构立屋乎?”根荄 gēn gāi:亦作“根垓”﹑“根核”,植物的根,比喻事物的根本,根源。)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">四宜书屋(其二)</p><p class="ql-block">清•弘历</p><p class="ql-block">春秋花月好,风雪夏冬佳。</p><p class="ql-block">一室过容膝,四时都惬怀。</p><p class="ql-block">琴书趣逾永,池馆静偏谐。</p><p class="ql-block">绿满窗前草,因之玩道荄。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">安澜园十咏(园别有记) </p><p class="ql-block">其一 葄经馆(乾隆甲申) </p><p class="ql-block">清 · 弘历</p><p class="ql-block">縆年默记复潜神,那拟班家戏荅宾。</p><p class="ql-block">枕藉亦非耽博古,欲推实政善安民。</p><p class="ql-block"> 入园门,朴室三间,背倚峰屏,右临池镜颜,曰葄经不减陈氏藏书楼也。</p><p class="ql-block">(葄,音zuò, 藉也,垫(动词),如</p><p class="ql-block">“葄枕图史”。“葄经”者,指经书遍布,连休息时都以经书作枕。)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">安澜园十咏 (园别有记)</p><p class="ql-block">其一•四宜书屋(乾隆乙卯) </p><p class="ql-block">清 · 弘历</p><p class="ql-block">四宜意喻四时宜,园是新名屋旧基。</p><p class="ql-block">仁者谓仁知谓知,系辞义著合深思。</p><p class="ql-block"> 予于壬午年南巡,观海塘地方大吏,即以海宁陈氏之陈园为行馆,因赐名曰安澜。回京后,喜其结搆之佳,就御园四宜书屋左右前后,肖其位置为之。四宜书屋为圆明园四十景之一,乃皇考时所创建也。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">安澜园十咏(园别有记) </p><p class="ql-block">其二•四宜书屋</p><p class="ql-block">清 • 乾隆</p><p class="ql-block">春夏秋冬无不宜,所宜乐总读书时。</p><p class="ql-block">何须千里盐官忆,即景吾方勉近思。</p><p class="ql-block"> 为圆明园四十景之一,因岁久修葺,略为更置,宛然盐官安澜园,皇考御额在焉。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">安澜园十咏(园别有记) </p><p class="ql-block">其三•无边风月之阁</p><p class="ql-block">清 • 乾隆 </p><p class="ql-block">月藉清风摇籁影,风邀明月奏琅音。</p><p class="ql-block">三千界外三千界,踪迹无边那可寻。</p><p class="ql-block">序</p><p class="ql-block">界域有边,风月则无边,轻拂朗照中,吾不知为在御园,在海宁矣。</p><p class="ql-block">(琅:形容清朗、响亮的声音。)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">安澜园十咏(园别有记)</p><p class="ql-block">其五·远秀山房</p><p class="ql-block">清•乾隆</p><p class="ql-block">近低微远见遥高,峰侧岭横翠莫韬。</p><p class="ql-block">此即泰山一指喻,重华明目为斯劳。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">安澜园十咏(园别有记) </p><p class="ql-block">其六 染霞楼</p><p class="ql-block">清 • 乾隆</p><p class="ql-block">池上层楼敞紫甍,水中楼影亦含清。</p><p class="ql-block">自知不是餐霞侣,孤负横楣浪与名。</p><p class="ql-block">序</p><p class="ql-block">名曰染霞,而实近水,每来常爱坐此。</p><p class="ql-block">(餐霞:餐食日霞。指修仙学道。)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">安澜园十咏 </p><p class="ql-block">其七 绿帷舫(乾隆乙巳) </p><p class="ql-block">清 · 弘历</p><p class="ql-block">假舫为名真舫实,冰时真舫坞中收。</p><p class="ql-block">绿帷偶坐冁然笑,世上名胜实者稠。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">安澜园十咏(园别有记)</p><p class="ql-block">其八·飞睇亭</p><p class="ql-block">清•乾隆</p><p class="ql-block">低俯鳞塍迥据山,犁云锄雨绘民艰。</p><p class="ql-block">问应飞睇于何处,只在隅园咫尺间。</p><p class="ql-block">序</p><p class="ql-block">一峰秀拔,亭据其上。每当纵望园外,稻塍千顷,皆在目中。直与农夫田父,共较雨量晴矣。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">安澜园十咏 葄经馆 其八 飞睇亭</p><p class="ql-block">清 • 乾隆</p><p class="ql-block">一景隅园粉本分,孤亭飞睇迥超群。</p><p class="ql-block">设如絜矩民艰处,昨岁差排事却纷。</p><p class="ql-block">(自注:一景隅园粉本分:海宁陈氏隅园,壬午南巡时赐名安澜园。寻于御园中规仿其景为之。昨岁差排事却纷:上年浙省查办亏空一案,学政窦光鼐参奏,平阳县知县黄梅亏帑累民,地方官意存袒护。嗣据窦光鼐查出,该县田单粮票赃证实据,因复遣大学士阿桂、江苏巡抚闵鹗元往浙查审,黄梅抵罪徇纵之各上司分别黜谴。昨岁,査办此案再三体察,往复驰谕,盖民艰吏弊务得实情,不惮案牍之纷矣。)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">安澜园十咏(园别有记)</p><p class="ql-block">其十·采芳洲</p><p class="ql-block">(是芳皆可采不必学楚骚注意兰荃)</p><p class="ql-block">清•乾隆</p><p class="ql-block">澄波之上敞轩临,蔌蔌芊芊满碧浔。</p><p class="ql-block">是药文殊胥命采,此芳宁向楚骚寻。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">安澜园十咏 </p><p class="ql-block">其十•染霞楼</p><p class="ql-block">清 • 乾隆</p><p class="ql-block">高楼朴斲水边为,节棁何曾山藻施。</p><p class="ql-block">欲拟朱光拂几咏,染霞应待夕阳时。</p><p class="ql-block">(节棁:节,屋柱上端顶住横梁的方木;棁,梁上的短柱。山藻:华美、修饰。朱光:赤光、日光。)</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">安澜园十咏 </p><p class="ql-block">其六 染霞楼</p><p class="ql-block">清 • 颙琰</p><p class="ql-block">层楼高迥临秋宇,松栋云楣染绛霞。</p><p class="ql-block">成绮流丹铺妙绘,无边颢气列仙家。</p><p class="ql-block">(颢气:弥漫在天地间的大气。亦指天地。)</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"> 弘历(乾隆帝)除了《安澜园十咏》,还写了《再题安澜园十咏》,直是个爱诗成癖的不可救药的老文青。但也正是凭借乾隆留下的大量诗歌,让后人对当年宫中生活的细节、国家大事的许多侧面、以及乾隆帝的内心世界,有了更多更深入的了解。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">再题安澜园十咏</p><p class="ql-block">葄经馆 其二 四宜书屋(乾隆丙申) </p><p class="ql-block">清 · 弘历</p><p class="ql-block">溪堂不动镜光披,一卷翻芸恰系辞。</p><p class="ql-block">仁见仁而知见知,眼前即景是春宜。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">再题安澜园十咏</p><p class="ql-block">葄经馆 其六 染霞楼</p><p class="ql-block">清 • 乾隆</p><p class="ql-block">霞常于夏鲜于春,所喜春云作雨匀。</p><p class="ql-block">莫讶层楼名未副,但期膏泽利耕畇。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">再题安澜园十咏 </p><p class="ql-block">其六 染霞楼</p><p class="ql-block">清 • 乾隆</p><p class="ql-block">霞不就楼楼染霞,楼因霞染亦非差。</p><p class="ql-block">谁能谁所谁能所,剥尽蕉芽那是芽。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">再题安澜园十景 </p><p class="ql-block">其六 染霞楼</p><p class="ql-block">清 • 乾隆</p><p class="ql-block">霞映横楼楼映水,一般红影漾东风。</p><p class="ql-block">齐飞未见天边鹜,漫拟滕王作序同。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">再题安澜园十咏 葄经馆 </p><p class="ql-block">其七 绿帷舫(乾隆丙申) </p><p class="ql-block">清 · 弘历</p><p class="ql-block">冻池那得有乘浮,爱此飘飖不系舟。</p><p class="ql-block">捲起绿帷堪骋目,笑他真舫坞中收。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">再题安澜园十咏 </p><p class="ql-block">其十 采芳洲(乾隆辛卯) </p><p class="ql-block">清 · 弘历</p><p class="ql-block">敞轩阶下俯冰池,绿意红情发尚迟。</p><p class="ql-block">莫道空来无可采,要知芳本酿于斯。</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"> 四宜书屋是清帝的藏书读书处。“春宜花,夏宜风,秋宜月,冬宜雪”,一年四季皆宜读书,“三百六旬过隙驹,弃日一篇无不可”,足见乾隆之勤奋。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 据史载,乾隆自言,余自乾隆八年习蒙古语;二十五年平回部,习回语;四十一年平金川,习番语;四十五年因班禅来谒,并习唐古成语;皆以字而能也。又载,乾隆接见少数民族的首领,亦多以他们的语言对话。一些匾额上的满、汉、蒙、藏、维五种文字出自乾隆之手的也为数不少。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 不仅如此,乾隆还是中国最高产的诗人。他一生所写的诗,一共有42550首,相当于一部全唐诗。不论艺术水平如何,但仅从所写诗篇反映他对中国传统文化的学习和掌握,足令当今诸多专家汗颜。</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"> 安澜园之正宇五楹为四宜书屋,东南为薜经馆,又南为采芳洲,其后为飞睇亭,东北为绿帷舫。四宜书屋西南为无边风月之阁,又西南为涵秋堂,北为烟月清真楼,楼西稍南为远秀山房,楼北度曲桥为染霞楼。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 四宜书屋景区山环水抱、林木葱茏、奇花异草、香气馥郁是一处小巧玲珑的书斋园林。除临水而建的涵秋堂外,其它建筑均为三开间以下的单卷小房,组成了多组曲折多变、错落穿插的小院。</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"> 圆明园遗址有两处“四宜春屋”,春绮园里也有一个“四宜书屋”,但未经整治开放。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">四宜书屋</p><p class="ql-block">清 • 颙琰(嘉庆帝)</p><p class="ql-block">春夏秋冬各擅奇,平皋书屋四时宜。</p><p class="ql-block">纱橱温室连青琐,细柳名花绕碧池。</p><p class="ql-block">茗瀹玉泉甘可味,架储云简古为师。</p><p class="ql-block">偶停桂楫暂延览,窗印清晖隙影移。</p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block">四宜书屋</p><p class="ql-block">清 • 颙琰(嘉庆帝)</p><p class="ql-block">平皋书屋延清赏,游兴政闲足惬心。</p><p class="ql-block">春夏秋冬无暇豫,山溪泉石偶探寻。</p><p class="ql-block">绿波几曲澄辉印,碧树千章密荫深。</p><p class="ql-block">浏览四时调六气,民艰念切勉君临。</p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><i>黄国营 / 摄</i></p><p class="ql-block"><br></p>