祠堂、牌匾与字辈

曹正刚

<p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">  第九章、祠堂、牌匾与字辈</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">一、概述:走进祠堂、穿越时空。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">祠堂,故又称为“祠庙”或“家庙”,祠多建于族之地或其近。数千年来,中国之族制,直交于农耕,田园之居其中,诠释着中国人清淡之福。事实上,自有利于国而夷之,“家之长”于推华夷之盛,有着不可小觑也。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">按《礼》,惟帝王、诸侯、大夫能自立宗庙。至于明,朝廷始听民建庙。始由族尚少,乃先置祠于宅中,随族丁之蕃,乃专为宗、支祠。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">朱子于《家礼》例:“君子将营宫室,先立祠堂于正寝之东。”而且,“或水盗,则先救祠,迁神主遗书,次及祭品,后及财”。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">在朱子时,祠被视为高于一切,为族命之所系,有神圣不可犯之位。是以如此,名宦巨贾,名豪大姓,均建祠堂,以显其本,以祭其祖。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">宗法、亲心亦应得强。吾华夏乃五千年的文明古国,有其优良传统文化,不仅独特,而渊源流长。祠堂文化,乃地方民俗文化之重要组成也,远在数千年前之夏、商、周乃始萌,至宋代,形成较完备的体系,明、清发展极至。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">从道义上说,祠文化之盛,侧言之是古时治安、财物,政通人和、国泰民安之体现也。家族文化,乃宗祠文化的呈现。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">家族文化缩小,乃小家文化,大之则夷国文化,祠堂为家族文化之支点也,所备敬先、崇扬贤德、教化后人、结人心者也,与世相承为和,不谋而同。家和则国和,族兴则国兴。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">祠堂里之祖训族规,其教人为善、爱国兴家,所有永恒之价值也。言及宗祠,乃得及谱。族谱亦曰家谱、宗枝,其为血脉中流之记,为正气之信蓝本,是书家族或宗族家世</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">之渊源、传世与宗事之典章文献,此乃家或宗之史。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">祠堂,乃祖灵聚,供奉神主,然则,祭祖则祠最要也。每春秋祭祀,举族聚会,来集桐堂,由族长、宗子主,作礼设祭。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">清明扫,先至祠,祭神主,各至各房家坟墓祭扫。因祠祀,使旗下常瞻仰先祖容,起家以亲之纽带结,成与维宗制心上与神上也,维与固族权位,即以上以收族。祠之一大功,藏宗谱、纂修宗谱言宗祠。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">族谱亦曰家谱、宗枝,其为血脉中流之记,为纯正血缘之信蓝本,是书家或宗家世渊源、传世与宗事之典章文献,此乃家或宗之史。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">“家之有谱,犹国之有史”,一伟人曰,“收谱牒、谱,加之研究,可知人世之道也,亦可为人文地理、聚落地理、提供宝贵资料”。在门科之盛,宗法社会中,谱为亲,传世的因,亦即家之文档也。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">宗谱以记传、论志、图等文,以宗族之亲疏、辈分、家规、家法等事与谱等书,以本姓宗辈掌握、遵之殊史。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">宗谱为一家之书,其于本族之族产、齿口等情有完者书;谱又是族之文法,其为治家内事供据;宗谱亦族名与昭穆之瑞,族人可以凭宗谱“明世次,序长幼”定自在族中之位,并获应之权利;谓一家言。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">宗谱有教化、敬贤、理政、信史等功用。有族务如祭祖、扫墓、认亲等,亦须依宗谱以决,是以宗谱亦为家之事指。正以宗谱,于一族之有,此特别之意义,故宗族敦宗谱。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">谱阅十年或二十年以上必一修(义称续谱)。依例,十年一小修,三十年一大修。此事在祠堂里成。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">旧时,祠犹家之庭,若曰家法族规为之法。则家法亦封建法之补。族长是家吏,可于祠堂行家之法。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">在祠堂里,判族中违家法者。或族长认定违家法之民刑狱,从公论治。族众犯法违规,小则治以家法,大则送公庭治以官刑,族长审案由族绅陪审,许族人听,以教族人。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">祠堂其它用途,如论族中之事、助学育才、讲学教法、每俗岁时或族内重之庆也,祠又是族庆或乐之所。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">由是,二〇一六年十月,吾重庆合川土场曹族一行,故去了湘,郴州曹家祠堂。我川渝地曹氏,多由湖广移川,欲谈家祖之大物事,及数家庙、祠。祠堂是我正之中“国粹”,为一方之独之“中国印”。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">臣等考之湖南郴州数地曹祠。在祠堂,我曹氏族人能访我之根,可见其“胎记”。然而无疑,祠,是存放我们乡愁之陈列馆,是安吾先人灵之栖息地。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">实觉,一座祠堂,犹如一母,虽历沧桑,辄天下子向者。于彼,有前之风,有我的老规矩;于彼,奉祖先神主,奉三灵之义;在其中,脉绵绵,传赓续,生生不息。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">我等入祠堂,若觉先人言之常言与之习之步履声,又其喜、怒、哀乐之心至呼吸之声,皆散在祠之每隅,凡此满于家之味。仰矫首,一股股草木之香随风入窗,顿时绕我,包裹我,沾着我。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">祠堂之门上往往皆赫然刻有:宗功祖德流芳远,子孝孙贤世泽长。于此,质与德为当紧之,如何都要。我欲,此须一传,更期一愿。素来,相传耕读,清白明世,皆我必谨遵之训与深之义。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">行于祠中,吾犹恋于一木之香,此祠堂里上了年纪之木为之清香。在老祠厚之木门上,黑褐色之木壁,于檐头梁之上,在楼上栏廊柱,于花格漏窗间,总缠绕一木香,如水之溢,潺湲,熟于祠上盘旋不散,挥之不去。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">其木香,是一清香,长亘而微、内敛、沉,若与生俱来,如母之布,舒,温暖,挠,亲切,为亲与邻里之气,是淡生活之味道。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">进得堂,有大门门屋、享堂、拜殿、台、寝殿,有寝殿后多有阁。时族人抬来笈,则祠中藏书楼藏之谱书。逐阅黄而古朴之线装明、清世曹氏家谱,那淡淡墨香,使我受益终生也。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">二、祠堂</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">祠堂是儒家祭祀祖先或先贤的场所。祠堂有多种用途,主要用于祭祀祖先,此外作为各房子孙办理婚、丧、寿、喜等的场所。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">值得注意的是,族亲们有时为了商议族内的重要事务,也常在祠堂进行。在中国古代儒家伦理里中,家族观念相当深刻,往往一个村落就生活着一个姓地一个家族或者几个家族,多建立自己的家庙祭祀祖先。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">在日本祠堂也经常出现,这种家庙一般称作"祠堂",其中有宗祠、支祠和家祠之分。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">"祠堂"这个名称最早出现于汉代,当时祠堂均建于墓所,曰墓祠;南宋朱熹《家礼》立祠堂之制,从此称家庙为祠堂。当时修建祠堂有等级之限,民间不得立祠。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">到明代嘉靖"许民间皆联宗立庙",后来倒是做过皇帝或封侯过的姓氏才可称"家庙",其余称宗祠。祠堂除了用来供奉和祭祀祖先,还具有多种用处。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">祠堂也是族长行使族权的地方,凡族人违反族规,则在这里被教育和受到处理,直至驱逐出宗祠,所以它也可以说是封建道德的法庭;祠堂也可以作为家族的社交场所;有的宗祠附设学校,族人子弟就在这里上学。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">正因为这样,祠堂建筑一般都比民宅规模大、质量好,越有权势和财势的家族,他们的祠堂往往越讲究,高大的厅堂、精致的雕饰、上等的用材,成为这个家族光宗耀祖的一种象征了。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">祠堂多数都有堂号,堂号由族人或外姓书法高手所书,制成金字匾高挂于正厅,旁边另挂有姓氏渊源、族人荣耀、妇女贞洁等匾额,讲究的还配有联对。如果是皇帝御封,可制"直笃牌匾"。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">三、牌匾</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">祠堂内的匾额之规格和数量都是族人显耀的资本。有的祠堂前置有旗杆石,表明族人得过功名。一般来说,祠堂一姓一祠,旧时族规甚严,别说是外姓,就是族内妇女或</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">未成年儿童,平时也不许擅自入内,否则要受重罚。解放后特别是60年代的运动,北方地区的祠堂基本都被推倒砸烂或改造成了办公场所等。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">祖宗排位包括有些藏于其中的家谱等皆被焚烧破坏,如今北方已难见祠堂,不知祠堂为何、作何之用者比比皆是。而南方浙江、江西、安徽、广东、福建等较为重视传统的地区则有了较多的祠堂得以保存。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">牌匾是集文学、书法、绘画、雕刻、印鉴于一体的综合艺术形式,承载着古代的道德观念和世俗心态,是中华民族独特的民俗文化产物,有“刻在木板上的史书”之称。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">厅堂上方的堂号匾是家族文化中用以弘扬祖德、敦宗睦族的符号标志,也是本族人寻根意与祖先崇拜的体现。如“源活堂”匾,“源活”出自朱熹《观书有感》:“半亩方塘一鉴开,天光云影共徘徊;问渠哪得清如许,为有源头活水来。”</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">朱姓后人引用朱熹的诗句用作自家的堂号既有继承祖先的遗风,也有勉励后人勤于学习,无论做人还是做事都要汲取源头活水,与时俱进之意。正中供奉祖宗龛,祖宗龛是教育子孙做人要中规中矩,不忘根本,对祖先要有敬畏之心。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">祖宗龛不仅供客家人各种节日的祭祀,凡有婚丧嫁娶、生老病死等仪式都要在祖宗龛和天地神面前完成,让祖先见证人生中最重要的事情。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">这也反映了客家人慎终追远、弘扬祖德、敦宗睦族的理念。厅堂正中的楹联厅堂正中的“孝弟忠信,礼义廉耻”,“行仁义事,存忠孝心”等。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">楹联是沿用《朱子家训》对族人做人做事的教育和规范。“孝弟忠信,礼义廉耻”出自《论语·学而》:“君子务本,本立而道生。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">孝弟也者,其为仁之本也。”孝是孝顺父母长辈,百善孝为先;弟通悌,悌是友爱兄弟,友善待人;忠是效忠国家;信是诚信为本;礼是以礼相待;义是正义正直;廉是廉洁自律;耻是知羞耻、有羞耻心。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">正门楹联“天下第一等人忠臣孝子,世间只两样事耕田读书”,耕田事稼穑、丰五谷以养家糊口,读书知礼达义、修身养性以立高德。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">牌匾文化各种各样的门匾,匾额做成长方形,高悬于门首,悬挂于正中,标示“正统,正宗,正气和正派”。树立典范和弘扬正气,具有明确的彰显、旌表意味,被视为一种公共文化资源,传播正能量。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">孟子曰“没有规矩,不成方圆”,客家地区重视门风家规的培养,不仅把家训家规写在族谱上,还刻在牌匾和楹联上时时教育子孙。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">在陈列布局上就很讲规矩,对牌匾、楹联、一应家具的摆放都有很大的讲</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">究,其中匾联是家风家训的重要载体之一。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">古人对门风家规的重视随处可见,像家族的宗祠厅堂就是一个教育子孙的场所。从明清宗祠厅堂的几方匾额和楹联上,可以看出古人的家风家训,大多是耕读传家,勤俭立业,修身齐家等方面的内容。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">这些都是先祖在长期的生活中,将自身的理想、经验、感悟、处世哲学传承给后人的宝贵精神财富,不仅对个人的修身、齐家发挥着重要的作用,还对整个家族的发展,社会的繁荣乃至国家的兴盛都起到非常重要的作用。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">经典的家风家训是教育子孙的标杆准则,是中国传统文化的重要组成部分。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">(一)、祠堂对联</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">1、神龛联</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">祖德流芳思木本,宗功浩大想水源。树发千枝根共本,江水源同流万派。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">祖德振千秋大业,宗功启百代文明。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">敬恭明袖则笃其庆,昭穆列祖载锡之光。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">2、姓氏族联</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">百年树德,奕代流芳。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">绳其祖武,佑我后人。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">昭假烈祖,佑启后人。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">蒸尝勿替,祀事孔明。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">心诚则灵,意虔便安。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">奉先思孝,敦族言欢。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">孰事有恪,明德维馨。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">春秋匪懈,继序不忘。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">宗祠对名山左青龙右白虎祥瑞上腾万丈焰,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">门前环古水襟东江袖西洲彩练直涌百川雄。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">祖遗世泽长新礼乐诗书先哲燕冀须发扬光大,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">宗留家声勿替衣冠文物后裔蝉联要继往开来。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">尊祖敬宗岂专在黍稷馨香最贵心斋明而躬节俭,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">光肖裕后诚惟是簪缨炳赫自当家礼乐而户诗书。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">几十年积德累仁用宏堂构命之敬命之爱以燕以冀惟曰曾孙有庆,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">数百载烹葵烹枣以洁蒸尝俾尔识俾尔昌孔时孔惠实凭先祖是皇。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">(二)、曹氏族联</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">大地钟灵,肇启文明联栋彩;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">华堂霭瑞,宏开富有接云光。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">啰咀建鸿图,肇启御题四字美;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">嘉坡振大业,宏开帝书两句扬。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">长绵世泽 衣冠百世 春秋匪懈 </span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">丕振家声 俎豆千秋 继序不忘 </span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">昭假烈祖 绳其祖武 慎终追远 </span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">佑启后人 贻厥孙谋 积厚流光 </span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">姬叔振铎 封曹国立君主 始祖恩泽佑万代,</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">武王胞弟 灭殷商建大周 丰功伟业照千秋。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">文王六子 曹氏始祖 陶丘立君 流芳百世。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">参公孟德 封侯拜相 魏文明帝 彪炳千秋。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">春露秋霜,本支百事不易,当思德业由先泽。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">云蒸霞蔚,燕尝万古如斯,留得诗书与后人。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">堂势尊严,先当举其纪纲,昭奕代祖功宗德。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">孙支蕃衍,后则详其条目,承万世春祀秋尝。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">春祀秋尝,肇基端由勤俭,遵万古贤礼乐圣。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">左昭右穆,务本只在读耕,序一家世代源流。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">(三)、周氏</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">濂深涵雅量,溪广裕宏谋。——新国乞力律周家祠</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">兴周八百年 历代国祚最长允称西伯;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">赐姓亿万载 千秋理学创作首重敦颐。——新道拉什街南洋周家祠</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">(四)、林氏</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">忠孝有声天地老,古今无数子孙贤。——林氏大宗祠九龙堂</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">(五)、云氏</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">燕翼诒谋光分星岛,虎符秉节瑞集云山。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">(六)、唐氏</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">晋水发祥源流远,阳春得气棣萼辉。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">(七)、赵氏</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">定天下致太平,除非汉祖唐宗,谁堪伯仲;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">说本来论当世,好似巨川大日,各自东西。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">(八)、黄氏</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">江夏黄童,天下无双,公树勋庸垂汉史;</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">琼南孙枝,海外生聚,世传孝友振家声。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">(九)、许氏</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">萃子姓于一堂,缅先人祖有德宗有功,为烈为光,春露秋霜明祀典;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">衍云礽播诸代,愿吾辈孙也贤儿也肖,能文能武,鸳班鹭序集南洋。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">(十)、吴氏</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">渤海延陵分两郡,系本同源,上溯三让传家,实二千余年来共称鼻祖;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">闽派琼支聚一堂,欢联异域,最喜四方观礼,在数万几里外大振家风。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">(十一)、何氏</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">肇迹庐江以来,派远流长,都是渊源一脉;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">宗祠在狮岛之上,敦宗睦族,还看继述千秋。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">四、字辈</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">字辈,也叫做字派,是指名字中用于表示家族辈份的字(多为名字中间的字),俗称派。其意蕴为修身齐家,安民治国,吉祥安康,兴旺发达。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">字辈是中国传承千年的重要取名形式,也是中国古代一种特别的"礼"制,它一直延续到现代。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">由于各种原因,自五、六十年代以后,世人对字辈谱变得陌生,这种现象在年轻一代更是明显。起源,最正式的字辈应该是起源于唐朝。比如:韩氏字辈是唐朝韩愈谱写的。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">1、四言类诗体</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">四言类诗体属于比较常见的,其广泛被各大家族使用。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">譬如山东日照丁氏,他们在清光绪二十六年(1900)六修丁氏家乘时,从第十三代开始将字辈定为:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">惟我家谱,履历备详,原籍海州,肇始武昌,明初来照,相宅河北,天启开科,崇祯任职,乡贤名宦,德言事功,显扬令绪,繁育兴隆,聿愿同心,孝敬和睦,世代绵长,丕承祖泽</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">这套字辈以四言的形式,叙述了日照丁氏的来历、迁徙、发展以及对子孙后世的祝福与期望。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">再如贺氏家族的字辈,贺氏先人贺从先,明末从军来湘。第二代叫贺云贵。第三代兄弟五人,分别以象、虎、龙、凤、凰名之。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">除贺凰无出外,余者繁衍成洪家关贺氏四大房。从第四代起,贺氏宗族即以“大廷良土,文学兴邦,光宗耀祖,世代永昌"十六字排辈。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">在桑植,贺氏宗族支脉繁多,盘根错节。"门第鼎盛,簪缨蝉联,世为吾邑望族”绝非虚妄。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">贺龙乃贺氏第三代长房贺象之后。先祖贺大忠,曾祖贺廷宰。廷宰公幼读诗书,颇具文采,但命交华盖,屡试不第。他只得开馆授业,在家乡教起私塾来了。不过廷宰公"丰有财宅",热心公益,乐善好施,全乡闻名。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">再如如张氏孝友堂宣统年间族谱记载字辈为:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">国正治朝,万事学道,本在其中,运泰有兆,愿复克家,滋大长保;</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">陈氏湖北陈秋颜后裔鸿新世绪,敬迪前光,传家孝义,华国文章,诗书启秀,英俊联芳,善有余庆,和则致祥,欣逢泰宇,景运延长,政先仁惠,科尚贤良,惟兹后裔,锡福咸康,允循训典,定保荣昌;</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">江西欧阳氏字辈</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">仲国淑景,高先以民(宋淳熙派);永广时之,崇曰文思(明永乐派);充士正立,今尚愈光,汝克可效,天兆孔良(明弘治派);彝伦攸叙,寿尔载尝,保佑盛鼎,厥后定昌(清嘉庆派);等等,这些都算是比较优秀的四言类诗体字辈。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">清代《常宁烟竹曹氏一修宗谱》的字行为:仰承洪范,怡和泰康,敦崇礼义,德业昭章,福禄绵远,晖耀平阳。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">2、五言类诗体五言类诗体应用比四言要更广一些。通常情况下五言的读起来更通畅,记起来更容易。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">如程氏四箴堂自始祖元谭四十世开始为:伯伟尚嘉芳,浩天大发祥,闻知尊典训,正直集材梁,礼义为贤度,谦恭有道光,齐家先孝友,之国尚文章,学问通经济,功名奏天堂,祖训欣永振,百世受其昌。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">再如安徽怀宁清光绪二十七年陈旭修《义门陈氏宗谱》陈氏:根深枝自茂,本立福攸绵,廉孝辉先烈,诗书启后贤,雅儒崇善庆,俊秀守纯全,盛业传家裕,隆思待诏宣等。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">像这些字辈都是属于很典型的而且比较优秀的五言类诗体字辈,当然其内容无非还是关于修身治国之类的。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">其实使用五言字辈最有名的家族要数孔氏家族,自孔氏55代开始字辈为希言公彦承,宏文珍尚衍。兴毓传继广,昭宪庆繁祥。令德维垂</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">佑,钦绍念显扬。建道敦安定,懋修肇懿长。裕文焕景瑞,永锡世绪昌。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">又如重庆合川曹氏有甫堂字辈:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">有效一本仕,维成万宗启。永正家邦兴,昭代显荣昌。续谱:大德开文学,明良耀国光。天长崇道义,子元应发祥。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">除四言和五言之外,还有七言、八言的。七言的像程氏湖北省江夏区:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">晋戍元谭程氏叟,世系流衍在歙休,明伊隶洛光先绪,凤岳守歙迈众流,庆祖从命迁鄂渚,文孙有志壮千秋。神童本系江南出,伫看楚立万世侯。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">八言的有著名武侠作家金庸家族的,即著名海宁查氏家族字辈:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">“秉志允大继嗣克昌,奕世有人济美忠良,传家孝友华国文章,宗英绍起祖德载光。”此字辈自海宁查氏第七世开始用,金庸为二十二世良字辈。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">3、对联除了类诗体以外,还有以对联形式出现的字辈。但是这种形式的不是太常见。最早的就是赵匡胤为其后代拟定的字辈加上自己的匡字组成一副对联"匡德惟从世令子,伯师希与孟由宜"。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">再有就是山东蓬莱井湾周家周氏辈分,自十六世开始由前清秀才瀛泉拟定"敬绍成勋,林田自云可乐;广启善道,本宗永得其昌"。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">还有著名科普作家高士其家族的字辈也是对联形式,不过他们的使用情况有点不同,上下联各十七个字上联为讳字,下联十七个字为表字,可惜的是很难查到他们家的完整字辈了。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">一般情况下字辈就这两种形式,但是也有一些比较特殊的。譬如明朝朱元璋为其后代订的字辈,朱元璋考虑到后代会有重名的现象所以就给他二十几个</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">儿子和一个侄子每个人的后代各订了一套字辈,而后又作规定,他们的后代除了使用所定字辈之外,名字中第三个字还必须以五行相生的形式为偏旁来定。他的儿子辈均为木字旁所以其孙子开始就以火为偏旁,这样就以木火土金水的形式往复。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">还有就是纯粹以五行相生定下的字辈,譬如高氏钢公后裔,36代到45代为"墀铭泉树炳,堂锦洙机烜"。再有的就是单纯规定偏旁的字辈。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">譬如《义桥谱》载,宋中散大夫韩休卿所订萧山韩氏8世派语为:心之言可,山问日世。像前四个字一般都是做偏旁用的。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">还有一种用法就是像《越韩谱》载,明刑部尚书韩邦问为绍兴韩姓所订16世派语为:人淳禾溥,金信水贞,火明土永,木茂竹承。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">这套字辈规定后代字辈是单双字间隔的,像“人”实际说的就是以人为偏旁。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">4、用法有些家族字辈用法可能有些独特,如山东日照丁氏字辈惟我家谱,履历备详。原籍海州,肇始武昌。明初来照,相宅河北。天启开科,崇祯任职。乡贤名宦,德言事功。显扬令绪,繁育兴隆。聿愿同心,孝敬和睦。世代绵长,丕承祖泽。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">此套字辈每四个字为一代,每一代的人从四个字中任选一个使用,不分先后、不分主次。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"><span class="ql-cursor"></span>再如广东梅州五华、河源程氏四十个字辈为国家传世德,理学必宗先,孝支宜为则,崇文作善元。燕翼富强本,知书万道全。品行铭高洁,昌兴起俊贤。后来又定下了四十个副字为</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">邦光其佩毓,兆吉福相延。开智明龙启,敬业定飞腾。勤修竞荣秀,常思乃识远。长隆显达贵,千秋怡乐天。与前四十个对应,这样可以选用前四十个字或者后四十个字中的一个使用。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">还有的家族规定人活着和死了使用不同的字辈,即规定两套字辈每个人两个名字一个是活着时候用,一个是死了之后用。不过这种方式不常见。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">字辈应该说一部完整家谱不可或缺的部分,是一个家族的印记。其实字辈也算是一种比较随意的文学形式,它的随意性在于,虽然有一定的格式,但是不像律诗那样讲究严格的押韵,不像词曲那样必须套用现有的牌名。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">通过字辈可以把两个不认识的人团结到一块儿,可以使陌生人之间产生突如其来的亲切感。更能够增强各群体间的凝聚力,字辈作为姓氏文化的一部分,我们应该将它很好地继承和发扬下去。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">全书完</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">撰稿 曹正刚</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:22px;"></span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:22px;">图片来源网络</span></p>