<p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">据《长安客话》云:「</span><u style="font-size:20px;">水所聚曰淀。高梁桥西北十里,平地有泉,彪洒四出,淙汩草木之间,潴为小溪,凡数十处,北为北海淀,南为南海淀,远树参差点,高下攒簇,间以水田,町塍相接,盖神皋之佳丽</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">北长河居玉泉山与颐和园之间,清代名「</span><u style="font-size:20px;">玉河</u><span style="font-size:20px;">」,补给昆明湖的输水线,源于玉泉山「</span><u style="font-size:20px;">天下第一泉</u><span style="font-size:20px;">」,经青龙闸流入昆明湖,再由「南长河」入城内「</span><u style="font-size:20px;">三海</u><span style="font-size:20px;">」(积水潭、什刹海、太液池),再走通惠河,为大运河一部分。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">这是清代的地图,可以发现当年去妙峰山香道有许多茶棚。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">目前国家治理环境,沿途串联起玉泉山脚下的畅春新园、海淀公园、六郎庄公园、船营公园、中坞公园、北坞公园、两山公园、功德寺公园、石渠公园、妙云寺公园、影湖楼公园、茶棚公园、南旱河公园等公园。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">我们这次从茶棚公园开始,走影湖楼公园、两山公园、北坞公园,然后从颐和园穿行,到昆玉河。</span></p> 1 茶棚公园 <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">我们拐弯向南,来到茶棚公园,明清时期,这里位于到妙峰山朝顶进香的必经路上,旧有茶棚。当年村民自发建茶棚庵,修香路,每至妙峰山香会之时列队出驾、举旗打幡、表演献艺,成为京西一道耀眼的历史文脉。目前公园建茶棚架八组象征以前茶棚景观。</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px;">影壁上的妙峰山进香图之一</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px;">影壁上的妙峰山进香图之二</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px;">旧茶棚照片</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">公园新修建的茶棚是按照旧茶棚照片设计的。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">我们这次参加活动有31人,全体合影。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">「</span><u style="font-size:20px;">桃花正浓暖,争不浪迷人</u><span style="font-size:20px;">」,桃花随风而逝,星星点点飘落地下,粉得娇娆,背后木质茶棚在桃花簇拥中,暗香浮动,暖风袭人不醉自醉。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">醉漾轻舟,信流引到花深处。尘缘相误,无计花间住。烟水茫茫,千里斜阳暮。山无数,乱红如雨。不记来时路。——宋·秦观《点绛唇·桃源》</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px;">家庭雕塑系列</span></p> 2 影湖楼公园 <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">出茶棚公园,绕过一个山丘,来到影湖楼大门,乾隆时期,拆卸畅春园西花园内的先得月楼,迁建于高水湖的湖中央,命名为「</span><u style="font-size:20px;">影湖楼</u><span style="font-size:20px;">」。今楼早已不见踪影,但园内处处还留有历史痕迹。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">清中叶《都畿水利图卷》记载:「</span><u style="font-size:20px;">高水湖位于园(指静明园)外东南方,湖面宽广,影湖楼倒映其中,登楼观赏玉泉山、万寿山以及远近的田畴、湖泊,面面得景俱佳</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;"><span class="ql-cursor"></span>西侧就是湖光塔影最佳位置,原为清乾隆时期昆明湖辅助水库高水湖旧址,「</span><u style="font-size:20px;">昔日湖面宽广,山光塔影映照其中</u><span style="font-size:20px;">」,远眺玉泉山塔影,山水映衬,湖光山色,心情很是舒畅。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">从景区浮雕《乾隆时期高水湖养水湖平面图》来看,界湖楼位于玉河南岸,高水湖北部北岸,与玉泉山南侧的影湖楼一个在东、一个在南,一个在湖边、一个在湖心,遥相呼应。</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px;">影湖楼位置</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">图中标注的玉河就是我们今天要走的北长河。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">所谓高水湖是乾隆二十四年修成,这是昆明湖的附属水库,位于湖心有一座影湖楼,为静明园的附属部分。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">乾隆二十四年有御制《影湖楼》诗,诗序中记载,影湖楼只有乘船才能到达:「</span><u style="font-size:20px;">迩年开水田渐多,或虞水不足,故于玉泉山静明园外接拓一湖,俾蓄水上游,以资关注。湖之中筑楼五楹,惟舟可通。适因落成,名之曰‘影湖’而系以诗。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">灵源蓄水拓池宽,灌输期资稼穑艰。楼据湖心揽湖外,客惟舟往亦舟还。会心表里神明境,动影虚无窈窕间。快雨更欣逢快霁,偷闲于此亦开颜</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">影湖楼分两部分,北侧需要绕到离玉泉山很近的地方,这里军人和警察特别多,进入公园可以观察玉泉山,拍照塔的倒影,是最佳位置。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">我们来到影湖楼旧址,位于南区沙石坑北岸,原为清乾隆时期高水湖湖中楼「</span><u style="font-size:20px;">影湖楼</u><span style="font-size:20px;">」旧址,有「</span><u style="font-size:20px;">湖之中筑楼五楹,惟舟可通</u><span style="font-size:20px;">」之盛况。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">在影湖楼南侧的山坡上,有有巨石铭刻康熙皇帝《玉泉山晚景》诗:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">「</span></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">晴霞收远岫,宿鸟赴高林</u><span style="font-size:20px;">。</span></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">石激泉鸣玉,波回月涌金</u><span style="font-size:20px;">。</span></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">薰炉笼翠竹,行漏出松荫</u><span style="font-size:20px;">。</span></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">坐爱秋光好,翛然静此心</u><span style="font-size:20px;">。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">」</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">这诗清新明快,道晴霞、宿鸟、清泉、明月、薰炉、行漏、秋光、静心,把玉泉山的恬静、幽婉、安谧的气氛写得十分得体、细腻、贴切、逼真。</span></p> 3 两山公园 <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">沿着玉泉山南侧墙向东,绕过,大家进入两山公园。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">这里东临皇家园林颐和园,西望玉泉山,北接北玉沟河,南临金河,最早为「</span><u style="font-size:20px;">玉东公园</u><span style="font-size:20px;">」,玉泉山之东的公园,现更名「</span><u style="font-size:20px;">两山公园</u><span style="font-size:20px;">」,大概是玉泉山和万寿山之间,故名之。</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px;">玉东园为欧阳中石所书</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">这条河就是当初北长河,也是玉河,从玉泉山供水给颐和园,大约长度2公里。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">民国时期两山旧照片。这里位于玉泉山与万寿山之间的区域,为古瓮山泊退水区域,风景与稻作历史悠久。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">当年乾隆皇帝下江南,在镇江金山寺见到挺拔秀丽的慈寿寺,遂命人将塔绘图,回京后便在玉泉山主峰上建玉峰塔。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">北长河还有一段向南的分支,通往金河,也是元代金水河的遗存。元代金水河河道与南长河大致平行,都流向京城,但金水河是皇家专用河道,提供宫苑用水,而南长河则为通惠河的漕运供水。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">明代以后金水河下游断流,上游改道并入南长河,南长河成为当时向京城供水的惟一渠道。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">当年乾隆常在清漪园石舫码头乘坐游舫走玉河前往静明园小东门码头。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">乾隆皇帝在《玉河泛舟至石舫登岸》写道:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">「</span></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">顺水轻舟如不行,五里玉河半刻争。山移岸转一篷里,昆明石舫相逢迎。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">舍彼登此祗跬步,一例飞云异进住。浪花拍舳却无停,翻觉乘流得佳趣。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">动静名相谁主宾,我亦因之悟匪真。回首玉泉遥若彼,复识匪真无定理。</u><span style="font-size:20px;">」</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">三里的水路景色优美,一路向西先过耕织图,一片田园风光,再前行左侧到界湖楼,可登楼远眺,界湖楼西侧为两座石牌坊,中间为两孔闸桥,桥两侧为罗汉板式栏杆。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">《日下旧闻考》记载:「</span><u style="font-size:20px;">小东门外长堤石桥上建石坊二,石桥东坊额曰`湖山罨画`、曰`云霞舒卷`;西坊额曰`烟柳春佳`、曰`兰渚苹香`。桥下水北注玉河,沿河皆稻田,又北为石道迤逦至青龙桥,即达清漪园之辇道也</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;"><span class="ql-cursor"></span>石坊建于乾隆年间,坐西朝东,为仿木结病石坊,自东向西并列两座。前坊已残,仅剩三柱两间,后坊四柱三阆。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">湖山罨画坊所题为乾隆御笔,正面刻 「</span><u style="font-size:20px;">烟柳春佳</u><span style="font-size:20px;">」,对联「</span><u style="font-size:20px;">天光水态披襟袖,岸芷汀兰入画图</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">这是清末的照片,注意当初与今天的有所不同,建国后因整修河道拆除了两牌坊间的闸桥,东侧的四柱三门石牌楼也在修整玉河时拆除了一门,牌楼上的石兽、火焰牌由于防止失盗均卸下来挪到它处保存了起来。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">1890年,玉泉山下湖堤上的石桥坊。</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px;">这也是清末照片</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">1924-1927年,玉泉山下石桥坊 , Sidney D. Gamble 摄。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">背面额联「</span><u style="font-size:20px;">兰渚蘋香</u><span style="font-size:20px;">」,对联「</span><u style="font-size:20px;">何处仙家觅蓬阆,此间逸兴寄潇湘</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">背面额联「</span><u style="font-size:20px;">湖山罨画</u><span style="font-size:20px;">」,两侧对联「</span><u style="font-size:20px;">风月清华赢四季,水天朗彻绕三洲</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">东石坊正面额联:「</span><u style="font-size:20px;">云霞舒卷</u><span style="font-size:20px;">」,两侧对联「</span><u style="font-size:20px;">层楼延阁镜光里,绿柳红桃烟霭中</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">湖山罨画坊为北京市海淀区文物保护单位。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">旁边有一块石碑,介绍湖山罨画坊,抄录如下:「</span><u style="font-size:20px;">湖山罨画坊位于玉泉山静明园小东门外,东临界湖楼,西邻玉泉山河道管理所。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">石坊建于乾隆年间,坐西朝东,为仿木结病石坊,自东向西并列两座。前坊已残,仅剩三柱两间,后坊四柱三阆。前坊中柱东面刻有‘层楼延阁镜光里,绿柳红桃溶襄中’,楼为‘云霞舒卷’;西面刻有‘风月清华赢吧季,水天朗徹绕三洲’,横幅为‘湖山罨画’。后坊中柱东面刻有‘何处仙家觅蓬阁,此间逸兴寄清湘’,横批‘兰渚蘋香’;西面刻有‘岸主汀兰入画图;天光水态披襟袖’,横批‘烟湖春佳’。匾联均出于乾隆御笔</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">湖山罨画坊建于乾隆间,清高宗乾隆皇帝为了使得清漪园和静明园景能有机地联系,于静明园东门外300米处的长堤上,修建了东西两座石坊。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">石坊坐西朝东,为仿木结构石坊,自东向西并列两座。匾联出于乾隆御笔,前坊中柱东面刻有‘层楼延阁镜光里,绿柳红桃烟禹中’,横幅为俄‘云霞舒卷’,西廊刻有‘风月清华赢四季,水天朗微绕三洲’。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">横幅为‘湖山罨画’,后坊中柱东面刻有横批‘兰渚蘋香’,西面‘何处仙家觅蓬阁,此间逸兴寄清湘’,刻有‘岸芷汀兰入画图,天光水态披襟袖’,横批‘烟柳春佳’。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">2014年8月被公布为北京市海淀区文物保护单位。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">西侧有亭子,里面立有石碑,正面碑文如下:「</span><u style="font-size:20px;">北长河是玉泉山脚下的一条小河。河岸右侧有古迹遗址,由于多年积淤,至1994年河道已相当窄细,排水十分困难。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">1994年9月,海淀区人民政府批准,成立北长河治理指挥部,由北京市政府、海淀区政府及沿河乡共同投入与投放资金人民币,进行综合治理。海淀区长王继表任总指挥,参加施工的单位有四季青乡、海淀乡及区水电工程公司。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">治理后,北长河全长4公里,最宽入底宽8米,改善了河沿稻田、果林的排涝条件,有利于没河居民安全洪汛。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">西有玉泉山,东有颐和园,山青水秀,景色怡人。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">海淀区人民水利建设指挥部</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">1996年6月</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">另一面为史定潮题词,她是海淀区第一位女区长。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">石坊往远处延伸,就是清代记载为条石铺道的「</span><u style="font-size:20px;">皇家御道</u><span style="font-size:20px;">」,宛转于两山之间,路转峰回、落霞晃影,历史上曾在此产生大量的田园诗文。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">接着东行,北侧有稻田,木牌为皇家御稻赋,作者杜振东,担任海淀区京西稻文化研究会会长。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">抄录如下:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">「</span><u style="font-size:20px;">植于京畿,育自清皇。万泉润泽,御苑流芳。伴宫中仙乐以繁生,官称御稻;经百年辛劳之稼穑,淀产皇粮。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">溯本追源,获驯化于神农,有万年之稻史;传香播韵,载诗经更甲骨,伟上古之农情。康乾育培,铺绿毯而绣南亩;野农栽种,孕金穗而荡秋风。七帝吟诗,耕织图延绵千古;五园引赋,紫金箍凝聚文明。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">景明楼白鹭翩飞,翁山泊静影沉璧,垄亩间秧绿穗繁,金河旁荷绽蜂觅。湖畔桃红柳绿,堤岸扬花;田内鱼跃蛙鸣,平畴吐蜜。水乡形胜,喜看稻浪千重;山泉景奇,惊闻趵突漫溢。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">日丽青园,风魅阡陌;月亲碧野,雨唤苍穹。粥熬老少适宜,名属秔米;饭捞软硬可口,特供皇宫。慈禧盘精,膳堂择食玉粒;庄户锅冷,卖青救济囊空。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">情传稻作,彰显民族文化之兼容;傲问农耕,昭示人类遗产之厚重。金箍绕紫,数载流芳;越富缠金,多年骄宠。官碾房同稻田厂,官营黄云之地标;六郎庄携北坞村,民种紫玉之梁栋。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">两山俯瞰丹青,深含意境;双河萦绕绿蓐,永润文源。高养二湖,吞吐泉流功难没;真关双寺,缘起胜地名承传。功德寺,米供内廷;泉宗庙,帝赐泉称。禾叶沃若,穗粒甘甜。人沐朝露,稻熟永年</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">园内「</span><u style="font-size:20px;">稻浪流香</u><span style="font-size:20px;">」和「</span><u style="font-size:20px;">春苗绣野</u><span style="font-size:20px;">」等处稻田,恢复历史稻田,辟出借景设廊,就低为渠,因林添花,塔阁远映,溪潭近呈,融入历史记忆点与小品。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">这是「</span><u style="font-size:20px;">长河泛金</u><span style="font-size:20px;">」石碑,位于两山公园北部,北长河北岸,北邻三朝遗想景区,西邻御道斜阳景区。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">北长河古称玉泉河、玉泉山河、玉河,源于玉泉山,向东北流,注入清河。到金元时期在青龙桥建闸,控制玉泉水北泄,使其汇入西湖(昆明湖前身),再向南流入南长河。</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px;">三朝遗想</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px;">京西蹈一号</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">湖山罨画坊北侧就是颐和园玉带桥下之水是直通静明园(玉泉山)的,称之为玉河,这是当年乾隆往返两园的水中御道。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">在玉河边是石船,模仿当年乾隆皇帝御船而建,北侧有码头步道。</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px;">船首及拴缆绳柱</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">石船一头篆刻许多乾隆皇帝到此的诗句,《泛舟昆明湖遂至玉泉》是乾隆所作的一首诗,抄录如下:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">「</span><u style="font-size:20px;">位置溪村率就成,披来卷轴百千横。本缘寓重农桑意,引胜还娱揽结情</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">旁边是《由玉河复至玉泉》诗句,抄录如下:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">「</span><u style="font-size:20px;">聊因习众水围收,几曲遥源一溯游。夹岸菜花香递送,黄于金菊绿于油</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">最左为《玉河》诗句,抄录如下:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">「</span><u style="font-size:20px;">玉河五里玉泉接,每以寻源便溯流。伊轧橹声知近远,菜花黄里度红舟</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">《玉河泛舟至石舫登岸》诗句,抄录如下:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">「</span><u style="font-size:20px;">顺水轻舟如不行,五里玉河半刻争。山移岸转一篷里,昆明石舫相逢迎。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">舍彼登此祗跬步,一例飞云异进住。浪花拍舳却无停,翻觉乘流得佳趣。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">动静名相谁主宾,我亦因之悟匪真。回首玉泉遥若彼,复识匪真无定理</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">《雨中泛舟至玉泉山 其一》诗句,抄录如下:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">「</span><u style="font-size:20px;">西山云势晓平铺,雨脚俄看落碧湖。耐可冲烟木兰荡,乘凉兼欲畅清娱</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">《雨中泛舟至玉泉山 》诗句,抄录如下:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">「</span><u style="font-size:20px;">西山云势晓平铺,雨脚俄看落碧湖。耐可冲烟木兰荡,乘凉兼欲畅清娱</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px;">船尾</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">北长河石舫码头说明,抄录如下:「</span><u style="font-size:20px;">北长河清代名玉河,是补给昆明湖的输水线,同时也是连接玉泉与万寿山的游览廊道。西码头为界湖楼石牌坊,东码头之一是昆明湖石舫。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">玉河两侧原岸平坦、弯曲舒缓,沿途是开阔的水田。春季有六里油菜花相伴,秋季则是金黄稻浪清香一片,这之中更有隐于桑林的蚕舍水村、以及水中的佛阁塔影。乾隆及后任皇帝经常在舟中观稼赏景,并与大臣吟诗作赋,留下大量历史记录。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">此次环境治理,特作石舫为码头,刻以诗文以纪念玉河远去的往事</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">这里就是北长河,是西湖或昆明湖的下游河道,北京海淀民歌《探清水河》中的「</span><u style="font-size:20px;">清水河</u><span style="font-size:20px;">」指的也是这里,瓮山泊(昆明湖前身)之水原本向北流,金代为解决水源问题,开凿了「</span><u style="font-size:20px;">南长河</u><span style="font-size:20px;">」,使玉泉、瓮山泊之水流向京城。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">到了元代开凿白浮泉,引西山诸泉之水以通漕运,北长河和南长河成为通惠河的水源河道和上游河段。清代清漪园修建后,由昆明湖南侧绣漪闸向东南流,经万寿寺门前折而向东,经紫竹院、乐善园(北京动物园前身),流入护城河和积水潭。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">然后我们转到北侧,路过「</span><u style="font-size:20px;">天禄与元代大承天护圣寺</u><span style="font-size:20px;">」石兽,这里有铭牌介绍,抄录如下:「</span><u style="font-size:20px;">台上所置为大承天护圣寺石兽复制品,名称‘天禄’。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">大承天护圣寺,位于玉泉山与万寿山的中点位置,由元文宗图帖睦尔亲自策刻,建成于至顺三年(1332年),规模宏大,先后有4300余人参与建设。寺门正对瓮山泊,有栈桥直通湖中两座琉璃阁,堪称中国园林经典之作。寺周开辟了大量水田,为瓮山泊地区由国家组织水稻生产之始,也奠定了京西风景核心区的基础。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">本次园外园生态景观提升一期工程即位于护圣寺寺域之内,特立‘天禄’以纪念,公元二零一五年十月</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">旁边有「</span><u style="font-size:20px;">敕建寺额与清代功德寺</u><span style="font-size:20px;">」石额仿制品,旁边有铭牌,抄录如下:「</span><u style="font-size:20px;">台上所置为清代重建功德寺门额复制品,书法乾隆皇帝御笔。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">清代功德寺是在明代基础上、重建于乾隆三十五年(1770年)。此时庙前西湖已全部辟为稻田,湖永经乾整治,形成昆明湖、养水湖高水溺,以及玉河、金河河的水网体系,其间布满稻西万余亩,以功德寺周精美,由奉宸苑直接管理,皇帝经常视察观稼,成重农国策的示范区,著名京西稻也由此定</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">至清代,为静明园与奉宸苑管辖范围,除生产观光功能外,更成为宣扬重农国策、观稼占候的皇帝巡视区。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">明宣宗皇帝有一次「</span><u style="font-size:20px;">乘辇适西郊</u><span style="font-size:20px;">」游玩,一行人渐渐来到农田遍布的郊外,放眼望去,「</span><u style="font-size:20px;">蔼蔼多桑麻,芃芃尽禾黍</u><span style="font-size:20px;">」,宣宗下令沿途不得驰马踏田。他感叹道:「</span><u style="font-size:20px;">嗟哉四民中,惟农最劳苦。力耕冀丰年,灾旱或失所」,于是觉得自己出来游乐实在是</u><span style="font-size:20px;">于心有愧,乃下令打道回府:「</span><u style="font-size:20px;">念此心恻然,吾当德施普。命驾旋城阙,余晖映高树</u><span style="font-size:20px;">」。回宫后「</span><u style="font-size:20px;">宵衣坐不寐,恭默思贤辅</u><span style="font-size:20px;">」,考虑怎样才能找到贤良大臣,为民造福。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">诗句抄录如下:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">「</span><u style="font-size:20px;">乘辇适西郊,西郊正秋暮。风高唳征鸿,天阔敛晴雾。稍稍历原野,遵途戒驰鹜。四望见平畴,坦旷无险阻。蔼蔼多桑麻,芃芃尽禾黍。农人欣收获,老稚盈道路。嗟哉四民中,惟农最劳苦。力耕冀丰年,灾旱或失所。念此心恻然,吾当德施普。命驾旋城阙,余晖映高树。宵衣坐不寐,恭默思贤辅</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">这是块石碑为昆仑石样式,录有乾隆皇帝《青龙桥晓行 》诗句,抄录如下:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">其一</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">「</span><u style="font-size:20px;">屏山积翠水澄潭,飒沓衣襟爽气含。夹岸垂杨看绿褪,映波晚蓼正红酣。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">风来谷口溪鸣瑟,雨过河源天蔚蓝。十里稻畦秋早熟,分明画里小江南</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">其二</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">「</span><u style="font-size:20px;">猎猎金飔荡綵斿,迎凉辇上露华流。横桥雁齿回朱舫,远浦兰苕起白鸥。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">禾黍香中千顷翠,梧桐风里十分秋。凭舆喜动丰年咏,却忆三春午夜忧</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">左面为嘉庆九年的嘉庆诗御注称:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">「</span><u style="font-size:20px;">玉泉之水,汇而为湖并流为渠,灌溉稻田数百顷。每至夏初,插秧莳种,罫亩布列,弥望青葱不异东南阡陌。晚秋刈获,则比栉崇墉,村村打谷,较他处每多丰穰。盖泉甘土沃,故玉粒倍觉精腴。兹过青龙桥,凭览田家风景,弥深劭农之意尔</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">背面为《静宜园华滋馆作》,嘉庆御制诗,抄录如下:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">「</span><u style="font-size:20px;">嘉稻千畦通海甸,平湖十里接清漪。传餐视事遄最辔,山静溪明念不移</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">右侧是《恭和御制青龙桥晓行元韵》,清代汪由敦所做。抄录如下:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">「</span><u style="font-size:20px;">碧玉泉流写镜潭,虹桥低亚清光含。露荷迎晓红逾艳,</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">烟柳轻秋绿尚酣。燕语风樯横画舫,钟来云径织精蓝。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">宸襟为爱披朝爽,辇路熏风咏自南。曈昽初日映飞旒,</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">入望山容翠欲流。曲岸沙平鸣骏马,遥汀浪静狎轻鸥。</u></p><p class="ql-block"><u style="font-size:20px;">一湾凉关蒹葭水,十里香生?稏秋。此日屡丰赓睿藻,宵衣端不用先忧</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">这是块石碑为昆仑石样式,为《西湖夏景》诗句,乃明宣宗朱瞻基御笔,抄录如下:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">「</span><u style="font-size:20px;">苍波万顷湛平湖,湖上青山似画图。风渡藕花香旖旎,烟笼岸柳影模糊。锦鳞戏路洲边藻,野鹘翻窥水上蒲。静倚南薰凝望处,天然清致满皇都</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">这块石碑是明代南京吏部郎中袁中道《西山游记》诗句,抄录如下:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">「</span><u style="font-size:20px;">降临水行,至功德寺,宽博有野致。前绕清流,有危桥可坐。寺僧多习农事,日已西,见道人执畚者,载笠者,野歌而归。有老僧持杖。散步塍间,水田浩白,群蛙皆鸣。噫!此田家之乐也</u><span style="font-size:20px;">」——《珂雪柴集》</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">这是明代宋彦《山行杂记》诗句,抄录如下:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">「</span><u style="font-size:20px;">功德寺闪度桥,循水行,直至玉泉寺前南二桥。过金山寺桥,蜿蜒六七里,孤浦菱芡,丝柳音扬,从罗属绎其间;绝岸颓堤,芳洲曲涧,红彩碧滋,灿烂夺目:竟日如在镜中行,衣万纤尘也</u><span style="font-size:20px;">」。 </span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">来到两山公园南门,有「</span><u style="font-size:20px;">云霞舒卷</u><span style="font-size:20px;">」石刻,采用湖山罨画坊的乾隆御笔。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">旁边就是有一块平卧地面的扁圆石,上面刻着关于「</span><u style="font-size:20px;">水田景观与传统农业沟洫制</u><span style="font-size:20px;">」的介绍。沟洫(xù)制是传统农田排灌技术,将耕地按田字形规划,布设水网,水渠体系分为「</span><u style="font-size:20px;">川、浍、洫、沟、遂</u><span style="font-size:20px;">」五级,渠旁道路相应分为「</span><u style="font-size:20px;">路、道、涂、畛(zhěn)、径</u><span style="font-size:20px;">」五级,清代使用的是沟洫制的前四级。</span></p> 4 北坞公园 <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">继续向南,我们来到北坞公园,分为东园和西园。明代有南中北三个停泊、修理船只的地方,中坞居中,北坞在中坞西侧。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">北坞公园与周边颐和园、玉泉山以及其他公园协调一致,巧妙的使用了借景的手法,登上眺望台不仅能看到旁边玉泉山,天气好的时候还能看见颐和园的佛香阁,还保留的那一小片的京西稻田。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">这里采用借景手法,登台俯视玉泉山,回首观望佛香阁,并保留的那一小片的京西稻田。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;"><span class="ql-cursor"></span>1958年8月16日,西哈努克亲王等外宾,在周总理、贺龙副总理的陪同下,来到了玉泉农业合作社北坞村,当时就一起参观了京西水稻。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">来到北坞关帝庙,位于海淀区四季青镇北坞村北坞公园,海淀区文物保护单位(2014年)。</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px;">这是2009年旧照片</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px;">文保牌</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px;">附近有种植京西蹈的雕塑</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">园内有金山寺,明天顺五年建,寺坐北朝南,有殿三进,依次为灵官殿、正殿和娘娘殿。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">灵官殿原供有道教护法神灵官像和佛教护法神韦驮像。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">我仔细观察金山寺匾额是赵朴初题词,赵公去世多年,不知何时题额?院内发现新出土明代「</span><u style="font-size:20px;">敕赐普陀禅寺碑记</u><span style="font-size:20px;">」碑,可知此寺院之名为明代皇帝所赐,落款为「</span><u style="font-size:20px;">大明天顺五年(1461年)腊月八日</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">北坞金山寺及戏楼为海淀区重点文物保护单位。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">后来,我们在张文大老师带领下,由京西稻传承人潘先生接待我们,参观整个寺庙,迎面就是一间小屋,为天王殿。</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px;">南墙跟有几块寺庙的石构件</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">第二进院是大雄宝殿,两侧有清代所植种的槐树。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">最后一个院里,东侧有三块古碑,都用塑料布遮挡保护。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">这是《敕赐普陀禅寺开山记》残碑,但我从戏楼里拍照这幅作品,为全文,抄录如下:</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">「</span><i style="font-size:20px;"><u>特进光禄大夫、右柱国、太保、会昌侯孙继宗篆额。</u></i></p><p class="ql-block"><i style="font-size:20px;"><u>承德郎、尚宝司丞、直文华殿、前中书舍人、汪景昂书丹。</u></i></p><p class="ql-block"><i style="font-size:20px;"><u>赐宝藏开山嗣孝严宗法师播阳道深撰文。</u></i></p><p class="ql-block"><i style="font-size:20px;"><u>西湖景之佳致甲冠天下之山川者也,盖惟圣驾幸游之地,而于淑气融和之候兴,若光风霁月之时,则万顷之湛,碧澄波涌,一带之环青列岫。然其熙之绝胜概处,则尤独有,所谓玉泉山者焉。</u></i></p><p class="ql-block"><i style="font-size:20px;"><u>其山之西南,抑又有旧吕公洞,而其巉岩之峭峻,崖径之崎岖,拟似南海普陀洛伽之形势,而观世音亦不思议之宝坊也。宣德中,高丽野纳峪叟,初筑室于彼岸,俯瞰清流。而每禅馀客至,则推窗拍手,引鱼群聚,名一笑轩。</u></i></p><p class="ql-block"><i style="font-size:20px;"><u>止于正统间,雪堂宁上人移宗署之檄枮浚孔,柄之斧斤,以重开其山,亦遂寻获内府都知监左监丞黄公翱,偕同寅唐公慎、谭公智宝、杨公普全辈,各施金帛,并鸠诸缘,倩工兴修正殿、天王殿、伽蓝祖师之堂、钟楼、廊宇、僧舍、山门,总廿一楹,而皆美哉轮奂,则其庄设梵相,亦皆即非色相而具足端严。</u></i></p><p class="ql-block"><i style="font-size:20px;"><u>其及以累蒙朝廷赏赐银两若干所用,买到宛平县瓦窑村居民刘荣等□粮田地八十馀亩,永充常住香灯之费。而天顺改元,伏蒙敕赐额曰普陀禅寺,昭显百代光辉,而上人承领礼部札付住持,其命纪述厥事,继传千载之不磨矣。</u></i></p><p class="ql-block"><i style="font-size:20px;"><u>夫观自在从古佛中权变入流,忘所越三摩地而尝闻之宣海潮音于南海之滨,则兹见其布如幻境于西湖之上,岂不十方诸国土无刹不现身者乎?翊赞皇图,保安黎庶,而携物类,咸登普门品之阶梯,则固心念不空过矣,深录记之。上人系浙之江上巨族,自幼真诚投空山知识,薙染操修,慎行表率,大功德丛林首座的续两庵善世临济正宗。</u></i></p><p class="ql-block"><i style="font-size:20px;"><u>大明天顺五年腊月八日,本寺第一代开山住持圆宁立石。</u></i></p><p class="ql-block"><i style="font-size:20px;"><u>金台黄玉镌</u></i><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">第二块碑被压着,只能看见侧面,判断是功德碑。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">东跨院内就是现在广场前有戏楼,始建光绪年间,坐北朝南,面阔三楹,双卷式建筑,前接戏台,台东西长两丈余,宽一丈余。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">北坞金山寺戏楼横匾为:「</span><u style="font-size:20px;">普兴万缘净道圣会</u><span style="font-size:20px;">」,但我查阅碑文资料,得知全称为「</span><u style="font-size:20px;">普兴万缘净道修道圣会</u><span style="font-size:20px;">」,该圣会与妙峰山素有渊源。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">《妙峰山琐记》载:北坞村金山寺普兴万缘净道会,略云:「</span><u style="font-size:20px;">中道系甲子年起,中北道系壬辰年素云道人修。碑文中又有,“顺天府宛平县属北坞全村公议,诚立普兴万缘净道修道圣会,……</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">为了维持进香时纪律,香会各立会规。光绪年间,妙峰山「</span><u style="font-size:20px;">普兴万缘净道圣会</u><span style="font-size:20px;">」报单规定:「</span><u style="font-size:20px;">本把人等不准拥挤、喧哗玩戏,亦不准沿路摘取花果,以及食荤饮酒,一概禁止。人多,饮酒不免有乱性妄为,口角*词等事。……恐其有失善道,不成体制。如不遵约束者除名不算。各宜戒之慎之</u><span style="font-size:20px;">」。妙峰山香会会规中还有:「</span><u style="font-size:20px;">各会诸棚各把众位老都管行香坐棚文武,当通仝一体,必应互辅。若有各把悞有失神脱落之处,须破缝绽补,不令外人看出遗漏,以整局面</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">从这两段记载中可以得知,香会是有组织,有纪律的 。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">南侧有一处不太高的山丘,上面野草丛生,隐约看见一座钢筋水泥建筑,掩映在绿树之中,这就是前日军侵华时的碉堡。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">1937年以后,日本侵略者为巩固其在华北地区的统治,于1938年3月开始在北京玉泉山南侧四里许的地方兴建机场,因地处北平西郊,故称「</span><u style="font-size:20px;">西郊机场</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">于1940年11月7日完成了机场的全部建设,并举行了正式竣工典礼。从此日军飞机在此频繁起降,这里成为侵华日军的重要运输枢纽,每天都有数十架飞机起降。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">为了确保机场的安全,日军在机场周边三四里的区域修建了多座碉堡,昼夜有日军站岗,密切监视附近村民的举动,并对过往的可疑人员进行盘查。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">其中有一座碉堡就修在颐和园西墙外,也就是北坞村附近的岗丘之上。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">碉堡为圆形,外圆直径4.6米,墙厚约0.8米,顶盖厚0.5米,内部高约1.7米,北侧开一门洞,宽80厘米,高1.2米,门口设一道敦厚的影壁墙。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">碉堡东、南、西侧各设一个瞭望口射击孔。顶盖上有两个通风孔,并安装了一个木质航标架,最初上面安装了一个可旋转的探照灯。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">这座碉堡是用钢筋水泥浇筑而成,所以特别坚固。驻守在这里的日军平时多站在顶部平台上向四处瞭望,遇有雨雪天则多在室内通过三个窗口瞭望。</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px;">视频</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">碉堡门前有影壁墙,很厚,有射击孔,防止外面袭击。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">这是射击孔,呈扇形分布,视野开阔。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">内部结构,即在每个射击孔下方,设有两个正方体壁橱,掏挖入墙内,这是为了储藏弹药。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">继续南行,快出公园,门口附近有很大一片京西稻田,稻田旁与传统农业有关的雕塑,多是根据康熙皇帝《佩文斋耕织图》而设计,分成了收割、一耕、布秧、插秧、二耕和入仓。</span></p> 5 颐和园 <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">我们本来应当去功德寺方向,从青龙桥看北长河,但正是桃花季节,于是改道去颐和园,此时西堤的桃花就竞相绽放,湖中一道自西北逶迤向东南的长堤,漫步走在西岸,身边是一树树桃花一树树柳。桃花簇簇得好像一朵朵粉红色的云霞,嫩绿的柳枝随风摇曳,湖里春水碧波微澜,波光潋滟,眼前湖岸、溪旁、林间、路边色彩缤纷,芳香扑鼻,水映蓝天,地绣锦毯。</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px;">留影</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">粉红色的枝杈会一直开进湖水里,星星点点的波光衬着娇嫩的花朵,实在太漂亮。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">来到南门看到「</span><u style="font-size:20px;">绣漪桥</u><span style="font-size:20px;">」,又名罗锅桥,位于昆明湖与长河、东堤与西堤交界处。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">乾隆皇帝称此桥为「</span><u style="font-size:20px;">湖口东南第一桥</u><span style="font-size:20px;">」。据《日下旧闻考》记载:「</span><u style="font-size:20px;">乾隆二十四年(1759)御制绣漪桥诗:进舫长河过广源(闸名),石桥饮练锁溪园。风漪春水文章丽,神绣应成天女孙</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">当年清代帝后来颐和园时,从西直门外倚虹堂或乐善园上船,经长河从绣漪桥下进入昆明湖,为满足行船的要求,绣漪桥建成高拱形单孔桥。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">桥正中的栏杆上镌刻着乾隆皇帝手书的「</span><u style="font-size:20px;">绣漪桥</u><span style="font-size:20px;">」匾。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">两面乾隆御笔所题的对联,南侧为:「</span><u style="font-size:20px;">螺黛一丸银盆浮碧岫;鳞纹千叠壁月漾金波</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">北侧为:「</span><u style="font-size:20px;">路入阆风云霞空际涌;地临蓬岛宫阙水边明</u><span style="font-size:20px;">」。</span></p> <p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">漫步北长河,玉泉倒影,远山如黛,一抹绿色,水清岸绿,草长莺飞。我站在河边的石栏杆边,眺望京西美景,玉峰塔尽收眼底,两侧的野草延河岸坡地蜿蜒,水与稻相互交织,一幅农家乐景象再现眼前。</span></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><br></p><p class="ql-block" style="text-align:center;"><span style="font-size:20px;"><span class="ql-cursor"></span>2022年4月28日</span></p> <p class="ql-block" style="text-align:center;">参考文献</p><p class="ql-block">「1」抗日武装三次偷袭西郊机场日军碉堡.北京日报客户端,2021</p><p class="ql-block">「2」百度百科</p>