<p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">作者简介</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">冯振心:名振,号“自然室主人”,卓越成就教育家,出类拔萃古典文学专家,杰出的近代现代诗人,素有“广西才子”之称。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">七言绝句:</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">“以其善言情而易合于乐”</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">“最合于诗人之陶写”</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">“自唐迄今千数百年,为之者众,好之者弥笃” </b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">——邵祖平《七绝诗论》</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">于其作法,</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">“宋人犹少道及,至元明清间,始多扬扢 gǔ 商榷,然皆破碎不全,绝无系统”(同上),今幸有冯振心《七言绝句作法举隅》。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;"> </b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">《七言绝句作法举隅》一书,“就七言绝句之作法不同或大同而小异者,略分若干类,先博举其例,而后综籀</b><span style="font-size:22px;">zhòu</span><b style="font-size:22px;">其法”,授于门生:周振甫、冯其庸。 </b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">《七言绝句作法举隅》</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">精选了唐至清佳作1381首,按类比法分成56类,在每类末精当扼要地指出其艺术技巧作法的特征和奥妙之处,无论是初学者还是研究者,凡读之,都足以发人深省” </b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">——党玉敏《冯振传略》</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">周振甫并专门著文引介</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">《<七言绝句作法举隅>小引》。</b></p> <p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">第1法:</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;"> 四句旋转而下,第四句有一二字与二句相复者,第四而句首并用“却”字。凡绝句,三四句必衔接,而与第一、二句却多不即不离,以转折关键,全在第三句也。惟此类则第四句必与第一、二句呼应极紧,盖四句一气转下者也。</b><b style="font-size:20px;"> </b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;"> </b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">渡桑乾 </b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">【唐】(刘皂)</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">客舍并州已十霜,归心日夜忆咸阳。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">无端更渡桑乾水,却望并州是故乡。</b></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">刘皂《渡桑乾》鉴赏</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;"> [注]</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">①刘皂,咸阳人。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">②咸阳在并州西面,相距数百公里;桑乾河在并州北面约二百公里处。 </span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">(1)①“霜”字不仅表达了诗人客居并州的时间,而且表现出诗人日夜思乡的愁苦心情。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">②“霜”、“阳”、“乡”押韵,音韵流转、乐感优美。 </span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">(2)无端,即没来由。更渡,即再渡。诗人非但不能回故乡咸阳,反而又要漂泊他乡,“无端更渡”表现了诗人饱受颠沛流离,伤心、无奈之情。 </span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">赏析</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;"> 这首诗写作者长期居住并州之后又北渡桑干河的心情。他在并州时总是想回到故乡咸阳,现在却北渡桑干,离家乡更远了,对并州反而感到亲切了。言简意深,耐人寻味。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">诗人十年旅居并州,乡思之情强烈到了极点,然而,回乡的愿望不但不能实现,却“无端更渡桑干水”,离家乡越来越远,其思乡之情则超出了极限,无奈之中只好把并州姑且当作自己的家乡。诗人想回乡却南辕北辙,则情何以堪。至此,乡思之情得到超强的表现,既微妙而又真实,所以成为不朽的名篇。</span></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">夜雨寄北(李商隐)</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">君问归期未有期,巴山夜雨涨秋池。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:22px;">何当共剪西窗烛,却话巴山夜雨时。</b></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">寄北:写诗寄给北方的人。诗人当时在巴蜀(现在四川省),他的亲友在长安,所以说“寄北”。这首诗表达了诗人对亲友的深刻怀念。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">君:对对方的尊称,等于现代汉语中的“您”。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">归期:指回家的日期。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">巴山:指大巴山,在陕西南部和四川东北交界处。这里泛指巴蜀一带。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">秋池:秋天的池塘。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">何当:什么时候。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">共:副词,用在谓语前,表示动作行为是由两个或几个施事者共同发生的。可译为“一起”。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">剪西窗烛:剪烛,剪去燃焦的烛芯,使灯光明亮。这里形容深夜秉烛长谈。“西窗话雨”“西窗剪烛”用作成语,所指也不限于夫妇,有时也用以写朋友间的思念之情。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">却话:回头说,追述。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">《夜雨寄北》,选自《李义山诗集》,是李商隐脍炙人口的抒情短章,是诗人写给远在北方的妻子的。当时诗人被秋雨阻隔,滞留荆巴一带,妻子从家中寄来书信,询问归期。但秋雨连绵,交通中断,无法确定,所以回答说:君问归期未有期。这一句有问有答,跌宕有致,流露出诗人留滞异乡、归期未卜的羁旅之愁。诗人与夫人王氏伉俪情深,时刻盼望能速归故里,与妻子共坐西窗之下,剪去烛花,深夜畅谈。而此时,只能苦苦思念。诗只有四句,却情景交融,虚实相生,既包含空间的反复对照,又体现时间的回环跳跃。“何当”为设想之词,设想由实景而生,所以第二句中的巴山夜雨成为设想中回忆的话题,自然成为“却话巴山夜雨时”这样的巧妙诗句。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">李商隐的爱情诗多以典雅华丽、深隐曲折取胜,这首诗,《万首唐人绝句》中题作《夜雨寄内》,“内”就是“内人”,指妻子。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">首句起笔以“君”直呼对方,以独特的视角勾画出一幅夫妻相思温情脉脉的画面:亲爱的妻啊,你肯定是怀着急切的心情问我归期是何日,那么,我告诉你,我也不知道何年何月才能回家。这句诗的独特之处在于诗人以错位的视角写相思之情,即对方未必真有信寄来询问归期,而是诗人设想妻子思念、询问归期。在我国古诗中写相思之情的诗,往往并不直接写自己如何思念对方,而是写对方如何思念自己,通过这种手法委婉地表达诗人的思念之情。如杜甫的《月夜》就是通过设想妻子在月夜对自己的思念来表现自己对妻子的思念。“君问归期未有期”一句看似平淡,却把自己对妻子的思念之情注入到了每一个字中,委婉、深情、耐人寻味。</span></p><p class="ql-block"><span style="font-size:20px;">“巴山夜雨涨秋池”直写自己当时所处的环境,也就是写景。诗人以简练的语言描绘了一个特定的环境:巴山,秋夜,大雨倾盆。作者对这个环境作了较为具体的描写,不仅写了天上所下之雨,而且写了地下所积之雨。透过写实的景物,使人仿佛感受到了这样一个气氛:周遭一片黑夜迷茫,大雨滂沱,池水涨满,作者身边无一个亲密的友人,雨骤风狂,人事寂寥,此情此景使人倍感孤独、凄凉。这淋淋的秋雨使人心烦,盈盈的池水令人情满,自然作者的内心情感也汹涌难平。那么,“涨秋池”给人的感觉岂止是滂沱的秋雨和上涨的池水?分明是作者在不眠之夜对妻子无限思念的感情波涛。所以,写景中又深深地透着写情,写的是环境,但绝不单单是环境,字里行间流露着一个“情”字。这样,情景交融就构成了一种艺术境界。</span></p> <p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">第2法:</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;"> 或四句,或三句,与第一、二句俱有相复之字,而与前一法稍异。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;"> </b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;"> 游钟山(王安石)</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">终日看山不厌山,买山终待老山间。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">山花落尽山长在,山水空流山自闲。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;"> </b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">爱闲(明 僧 德祥)</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">一生心事只求闲,求得闲来鬓已斑。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">更欲破除闲耳目,要听流水要看山。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;"> </b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">舟中二绝(其一)(清 江湜)</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">浮生已是一孤舟,更被孤舟载出游。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">却羡舟人挾妻子,家于舟上去无愁。</b></p> <p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">第3法:</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;"> 第三、四两句,轱辘而下,</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">故第四句必有一二字与第三句相复,</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">而又用“还”、“又”等字以紧系之,</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">而第三句或先用“已”字以启其意。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">绝句(宋 李遘gòu 通“构 )</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">人言落日是天涯,望极天涯不见家。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">已恨碧山相掩映,碧山还被暮云遮。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;"> </b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">回雁峰(明 姚汝循)</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">回雁峰头望帝京,寒云黯黯不胜情。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">贾生已道长沙远,今过长沙又几程。</b></p> <p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">第4法:</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">与前一法同,故三四两句必有复字。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">特前一法为尤整齐耳。 </b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;"> </b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;"> 度破讷沙(唐 李益)普纳 </b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">眼见风来沙转移,经年不省草生时。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">莫言塞外无春到,总有春来何处知。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;"> </b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;"> 《牡牛 图(明 黄荣)</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">江草青青江水流,卧吹孤笛弄清秋。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">放牛莫放南山下,昨日南山虎食牛。 </b></p><p class="ql-block"><br></p> <p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">总结</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">第1法:</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">第四句与一二句相复字,(句首“却”)</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">第2法:</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">或四或三与一、二句相复字,</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">第3法:</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">四句与三句相复字</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">(三“已”,四“还 又”)</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">第4法:</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">三四两句必有复字。</b></p><p class="ql-block"><br></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">第一讲作业:</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">结合56法前四法任选其一</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">写一首七言绝句</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">要点:</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">必须有一二字复字出现</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">(重复形式任选)</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">题目自拟 韵部随意</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size:20px;">诗句流畅 立意清晰</b></p> <p class="ql-block">第1法:四与一二句相复字(四句首“却”)</p><p class="ql-block">第2法:四三与一二相复字,</p><p class="ql-block">第3法: 四与三句相复字(三“已”,四“还 又”)</p><p class="ql-block">第4法:三四两句相复字。</p>