<p class="ql-block">二十四节气,是历法中表示自然节律变化以及确立“十二月建”的特定节令。</p><p class="ql-block">“二十四节气”是上古农耕文明的产物,它是上古先民顺应农时,通过观察天体运行,认知一岁中时令、气候、物候等变化规律所形成的知识体系。</p><p class="ql-block">“二十四节气”是农历的一个重要部分。在国际气象界,二十四节气被誉为“中国的第五大发明”。2016年11月30日,二十四节气被正式列入联合国教育、科学及文化组织、人类非物质文化遗产代表作名录。</p> <p class="ql-block"><b>立春</b></p><p class="ql-block">立春阳气转,标志着万物闭藏的冬季已过去,开始进入风和日暖、万物生长的春季。</p> <p class="ql-block">春盘春酒年年好,试戴银旛判醉倒。</p><p class="ql-block">今朝一岁大家添,不是人间偏我老。</p><p class="ql-block">——陆游《木兰花·立春日作》</p> <p class="ql-block">立春过后的节气依次如下:</p><p class="ql-block">雨水、惊蛰、春分、清明、谷雨、立夏小满、芒种、夏至、小暑、大暑、立秋处暑、白露、秋分、寒露、霜降、立冬小雪、大雪、冬至、小寒、大寒</p> <p class="ql-block"><b>雨水</b></p><p class="ql-block">雨水雁河边,标示着降雨开始,适宜的降水对农作物的生长很重要。</p> <p class="ql-block">天街小雨润如酥,草色遥看近却无。</p><p class="ql-block">最是一年春好处,绝胜烟柳满皇都。</p><p class="ql-block">——韩愈《早春呈水部张十八员外》</p> <p class="ql-block"><b>惊蛰</b></p><p class="ql-block">惊蛰乌鸦叫,意思是说天气回暖,春雷始鸣,惊醒蛰伏于地下冬眠的昆虫。</p> <p class="ql-block">闻道新年入山里,蛰虫惊动春风起。</p><p class="ql-block">天子须尝阳羡茶,百草不敢先开花。</p><p class="ql-block">——卢仝《走笔谢孟谏议寄新茶》</p> <p class="ql-block"><b>春分</b></p><p class="ql-block">春分地皮干,一是指一天时间白天黑夜平分,各为12小时;二是春分正当春季(立春至立夏)三个月之中,平分了春季。</p> <p class="ql-block">雨霁风光,春分天气。千花百卉争明媚。画梁新燕一双双,玉笼鹦鹉愁孤睡。</p><p class="ql-block">薜荔依墙,莓苔满地。青楼几处歌声丽。蓦然旧事上心来,无言敛皱眉山翠。</p><p class="ql-block">——欧阳修《踏莎行·雨霁风光》</p> <p class="ql-block"><b>清明</b></p><p class="ql-block">清明忙种麦,这个时节阳光明媚、草木萌动、气清景明、万物皆显,自然界呈现生机勃勃的景象。</p> <p class="ql-block">清明时节雨纷纷,路上行人欲断魂。</p><p class="ql-block">借问酒家何处有,牧童遥指杏花村。</p><p class="ql-block">——唐·杜牧</p> <p class="ql-block"><b>谷雨</b></p><p class="ql-block">谷雨种大田,此时降水明显增加,田中的秧苗初插、作物新种,最需要雨水的滋润,正所谓“春雨贵如油”。降雨量充足而及时,谷类作物能茁壮成长。</p> <p class="ql-block">谷雨如丝复似尘,煮瓶浮蜡正尝新。</p><p class="ql-block">牡丹破萼樱桃熟,未许飞花减却春。</p><p class="ql-block">——范成大《四时田园杂兴》</p> <p class="ql-block"><b>立夏</b></p><p class="ql-block">立夏鹅毛住,表示告别春天,是夏天的开始。标志着逐渐升温、炎暑将临,雷雨增多,是农作物进入旺季生长的一个重要节气。</p> <p class="ql-block">傱教节序暗相催,历日尘生懒看来。</p><p class="ql-block">却是石榴知立夏,年年此日一花开。</p><p class="ql-block">——杨万里《初夏即事十二解》</p> <p class="ql-block"><b>小满</b></p><p class="ql-block">小满雀来全,是夏季的第二个节气,意味着进入了大幅降水的雨季,雨水开始增多,往往会出现持续大范围的强降水。</p> <p class="ql-block">夜莺啼绿柳,皓月醒长空。</p><p class="ql-block">最爱垄头麦,迎风笑落红。</p><p class="ql-block">——欧阳修《五绝 小满》</p> <p class="ql-block"><b>芒种</b></p><p class="ql-block">芒种开了铲,芒种是夏季的第三个节气,含义是:“有芒之谷类作物可种,过此即失效”。芒种时节气温显著升高,雨量充沛,是适宜晚稻等谷类作物耕播的节令,它是古代农耕文化对于节令的反映。</p> <p class="ql-block">芒种看今日,螳螂应节生。</p><p class="ql-block">彤云高下影,鴳鸟往来声。</p><p class="ql-block">渌沼莲花放,炎风暑雨情。</p><p class="ql-block">相逢问蚕麦,幸得称人情。</p><p class="ql-block">——元稹《咏廿四气诗·芒种五月节》</p> <p class="ql-block"><b>夏至</b></p><p class="ql-block">夏至不纳棉,是夏季的第四个节气,这天太阳直射地面的位置到达一年的最北端,几乎直射北回归线,此时,北半球各地的白昼时间达到全年最长。</p> <p class="ql-block">李核垂腰祝饐,粽丝系臂扶羸。</p><p class="ql-block">节物竞随乡俗,老翁闲伴儿嬉。</p><p class="ql-block">——范成大《夏至》</p> <p class="ql-block"><b>小暑</b></p><p class="ql-block">小暑不算热,是夏季的第五个节气,表示盛夏正式开始。</p> <p class="ql-block">倏忽温风至,因循小暑来。</p><p class="ql-block">竹喧先觉雨,山暗已闻雷。</p><p class="ql-block">户牖深青霭,阶庭长绿苔 。</p><p class="ql-block">鹰鹯新习学,蟋蟀莫相催。</p><p class="ql-block">——元稹《小暑六月节》</p> <p class="ql-block"><b>大暑</b></p><p class="ql-block">大暑三伏天,指炎热之极,是一年中最热的节气。</p> <p class="ql-block">赤日几时过,清风无处寻。</p><p class="ql-block">经书聊枕籍,瓜李漫浮沉。</p><p class="ql-block">兰若静复静,茅茨深又深。</p><p class="ql-block">炎蒸乃如许,那更惜分阴。</p><p class="ql-block">——曾几《大暑》</p> <p class="ql-block"><b>立秋</b></p><p class="ql-block">立秋忙打靛,表示自此进入了秋季,万物开始从繁茂成长趋向萧索成熟。但立秋并不代表酷热天气就此结束,秋后还有秋老虎发威。</p> <p class="ql-block">乳鸦啼散玉屏空,一枕新凉一扇风。</p><p class="ql-block">睡起秋声无觅处,满阶梧桐月明中。</p><p class="ql-block">——刘翰《立秋》</p> <p class="ql-block"><b>处暑</b></p><p class="ql-block">处暑动刀镰,即为“出暑”,是炎热离开的意思,意味着酷热难熬的天气到了尾声,这期间天气虽仍热,但已是呈下降趋势。</p> <p class="ql-block">向来鹰祭鸟,渐觉白藏深。</p><p class="ql-block">叶下空惊吹,天高不见心。</p><p class="ql-block">气收禾黍熟,风静草虫吟。</p><p class="ql-block">缓酌樽中酒,容调膝上琴。</p><p class="ql-block">——元稹《处暑七月中》</p> <p class="ql-block"><b>白露</b></p><p class="ql-block">白露正割地,白露是反映自然界寒气增长的重要节气。由于天气逐渐转凉,白昼有阳光尚热,但太阳一落山气温便很快下降,昼夜温差拉大。时至白露,夏季风逐渐为冬季风所代替,冷空气转守为攻,加上太阳直射点南移,北半球日照时间变短,光照强度减弱,地面辐射散热快,所以温度下降速度也逐渐加快。初秋残留的暑气逐渐消散,昼夜热冷交替,寒生露凝。古人以四时配五行,秋属金,金色白,以白形容秋露,故名“白露”。</p> <p class="ql-block">八月白露降,湖中水方老。</p><p class="ql-block">旦夕秋风多,衰荷半倾倒。</p><p class="ql-block">手攀青枫树,足蹋黄芦草。</p><p class="ql-block">惨澹老容颜,冷落秋怀抱。</p><p class="ql-block">有兄在淮楚,有弟在蜀道。</p><p class="ql-block">万里何时来,烟波白浩浩。</p><p class="ql-block">——白居易《南湖晚秋》</p> <p class="ql-block"><b>秋分</b></p><p class="ql-block">秋分无生田,“分”即为“平分”、“半”的意思,秋分这天太阳光几乎直射地球赤道,全球各地昼夜等长。时至秋分,暑热已消,天气转凉,暑凉相分。</p> <p class="ql-block">银烛秋光冷画屏,轻罗小扇扑流萤。</p><p class="ql-block">天阶夜色凉如水,坐看牵牛织女星。</p><p class="ql-block">——杜牧《秋夕》</p> <p class="ql-block"><b>寒露</b></p><p class="ql-block">寒露不算冷,进入寒露,时有冷空气南下,昼夜温差较大,并且秋燥明显,是一年中气温降得比较快的一段时间。</p> <p class="ql-block">云想衣裳花想容,春风拂槛露华浓。</p><p class="ql-block">若非群玉山头见,会向瑶台月下逢。</p><p class="ql-block">——李白《清平调》</p> <p class="ql-block"><b>霜降</b></p><p class="ql-block">霜降变了天,是指早晚天气较冷、中午比较热,昼夜温差大。</p> <p class="ql-block">霜降水返壑,风落木归山。</p><p class="ql-block">冉冉岁将宴,物皆复本源。</p><p class="ql-block">何此南迁客,五年独未还。</p><p class="ql-block">命屯分已定,日久心弥安。</p><p class="ql-block">亦尝心与口,静念私自言。</p><p class="ql-block">去国固非乐,归乡未必欢。</p><p class="ql-block">何须自生苦,舍易求其难。</p><p class="ql-block">——白居易《岁晚 》</p> <p class="ql-block"><b>立冬</b></p><p class="ql-block">立冬封了地,立,建始也;冬,终也,万物收藏也。立冬,意味着生气开始闭蓄,万物进入休养、收藏状态。</p> <p class="ql-block">秋风吹尽旧庭柯,黄叶丹枫客里过。</p><p class="ql-block">一点禅灯半轮月,今宵寒较昨宵多。</p><p class="ql-block">——王稚登《立冬》</p> <p class="ql-block"><b>小雪</b></p><p class="ql-block">小雪河封严,是反映降水与气温的冬季第二个节气,它是寒潮和强冷空气活动频数较高的节气。小雪节气的到来,意味着天气会越来越冷、降水渐增。“小雪”是个比喻,不是表示这个节气下很小量的雪。</p> <p class="ql-block">露凝霜重渐倾欹,宴赏才过小雪时。</p><p class="ql-block">蒂有余香金淡泊,枝无全叶翠离披。</p><p class="ql-block">半床落月蛩声病,万里寒云雁阵迟。</p><p class="ql-block">明岁秋风知再会,暂时分手莫相思。</p><p class="ql-block">——曹雪芹《残菊》</p> <p class="ql-block"><b>大雪</b></p><p class="ql-block">大雪江封上,特点是气温显著下降、降水量增多。大雪节气与小雪节气一样,都是反映气温与降水变化趋势的节气,它是古代农耕文化对于节令的反映。</p> <p class="ql-block">白头风雪上长安,裋褐疲驴帽带宽。</p><p class="ql-block">辜负故园梅树好,南枝开放北枝寒。</p><p class="ql-block">——吴伟业《临清大雪》</p> <p class="ql-block"><b>冬至</b></p><p class="ql-block">冬至不行船,冬至是反映太阳光直射运动的节气,是太阳直射点南行的极致,冬至这天太阳光直射南回归线,太阳光对北半球最为倾斜,太阳高度角最小,是北半球各地白昼最短、黑夜最长的一天。冬至兼具自然与人文两大内涵,既是二十四节气中一个重要的节气,也是中国民间的传统节日。在我国南方,有冬至祭祖、宴饮的习俗;在北方,冬至日有吃饺子的习俗。</p> <p class="ql-block">年年至日长为客,忽忽穷愁泥杀人。</p><p class="ql-block">江上形容吾独老,天涯风俗自相亲。</p><p class="ql-block">杖藜雪后临丹壑,鸣玉朝来散紫宸。</p><p class="ql-block">心折此时无一寸,路迷何处见三秦。</p><p class="ql-block">——杜甫《冬至》</p> <p class="ql-block"><b>小寒</b></p><p class="ql-block">小寒不算冷,是天气寒冷但还没有到极点的意思。</p> <p class="ql-block">佳辰强饭食犹寒,隐几萧条带鹖冠。</p><p class="ql-block">春水船如天上坐,老年花似雾中看。</p><p class="ql-block">娟娟戏蝶过闲幔,片片轻鸥下急湍。</p><p class="ql-block">云白山青万馀里,愁看直北是长安。</p><p class="ql-block">——杜甫《小寒食舟中作》</p> <p class="ql-block"><b>大寒</b></p><p class="ql-block">大寒三九天,大寒同小寒一样,也是表示天气寒冷程度的节气,大寒是天气寒冷到极致的意思。大寒以后,立春接着到来,天气渐暖。至此地球绕太阳公转了一周,完成了一个循环。</p> <p class="ql-block">平明羸马出西门,淡日寒云久吐吞。</p><p class="ql-block">醉面冲风惊易醒,重裘藏手取微温。</p><p class="ql-block">纷纷狐兔投深莽,点点牛羊散远村。</p><p class="ql-block">不为山川多感慨,岁穷游子自消魂。</p><p class="ql-block">——陆游《大寒出江陵西门》</p> <p class="ql-block"><b>二十四节气歌</b></p><p class="ql-block">春雨惊春清谷天,夏满芒夏暑相连。</p><p class="ql-block">秋处露秋寒霜降,冬雪雪冬小大寒。</p><p class="ql-block">每月两节不变更,最多相差一两天。</p><p class="ql-block">上半年来六廿一,下半年是八廿三。</p>