宋拓《石鼓文》识读并石鼓文释文及译文

岜仙山人

<p class="ql-block">附一 石鼓文释文及译文</p><p class="ql-block">(译文 渤海渔夫 )</p><p class="ql-block">吾車既工,吾馬既同。 吾車既好,吾馬既阜。</p><p class="ql-block">我们的车已坚固,我们的马已 齐 备 。我们的车多美好,我们的马多健美。</p><p class="ql-block">君子員獵,員獵員游。 麀鹿速速,君子之求。</p><p class="ql-block">公卿大夫去狩猎 ,队伍浩荡旗飘扬。麀鹿惊慌速奔跑,公卿大夫追逐忙。</p><p class="ql-block">騂騂角弓,弓玆以持。 吾驅其特,其來趩趩。</p><p class="ql-block">牛角装饰好良弓,持弓待发不放松,我们驱赶群鹿首,鹿群 踟躇向前冲。</p><p class="ql-block"> 炱炱,即篽即塒。麀鹿趚 趚 ,其來亦次。</p><p class="ql-block">(群鹿奔跑 )烟灰扬,进入猎围无处藏。麀鹿仓皇把命逃, 它们 趑趄且 彷徨 。</p><p class="ql-block">吾敺其樸,其來   ,射其猏獨。</p><p class="ql-block">我们驱赶出肥鹿,脚步沉重行怱怱, 开弓搭箭正命中。</p><p class="ql-block">汧殹沔沔,烝彼淖淵。 鰋鯉處之,君子漁之。</p><p class="ql-block">汧河啊水流荡荡,注入那湖泊 地方。这 是鰋 鲤的家园,公卿们的捕鱼场 。</p><p class="ql-block">濿有小魚,其游汕汕。 帛魚皪皪,其盜氐鮮。</p><p class="ql-block">浅水湾中有 小鱼, 群魚翩翩游得欢 。那边白鱼光闪闪 ,它们抢食很新鲜。</p><p class="ql-block">黃帛其 鯾 , 有魴有 鲌 。 其 孔庶。</p><p class="ql-block">黄白色的是 鲂鱼 ,有鲂鱼 还有 鲌鱼。它们影子多又多。</p><p class="ql-block">臠之毚毚,汗汗搏搏。其魚維何,維鱮維鯉。</p><p class="ql-block">饲之发出“史史”声,活蹦乱跳把食争。不知那是什么鱼,原来是那鲢和鲤。</p><p class="ql-block">何以苞之,維楊及柳。</p><p class="ql-block">鱼 用什么来盛装,用杨柳枝编的筐。</p><p class="ql-block">田車孔安,鋚勒馮馮。 四众既簡, 左驂幡幡,右驂健健。</p><p class="ql-block">田猎的车很安稳,马辔首饰亮闪闪。随从侍卫精挑选。左骖旗饰迎风展,右骖健壮蹄翻翻。</p><p class="ql-block">吾以躋于原,吾戎止陝 。 宮車其瀉,秀弓待射。</p><p class="ql-block">我们登上那高原,我的队伍来到陕。车辆相连如水泻,壮士引弓待射箭。</p><p class="ql-block">麋豕孔庶,麀鹿雉兔。 其逋有陳,其  奔奔。</p><p class="ql-block">这里繁多 麋和豕,还有麀鹿和 兔 雉,它們成群惊荒跑,爭先恐後逃啊逃。</p><p class="ql-block">太子出閣, 亞  昊 襗 , 執而勿射。</p><p class="ql-block">太子走出木阁来,此时夕阳已 西下, 命人捉住勿射杀 。</p><p class="ql-block">多庶躍躍, 君子攸樂。</p><p class="ql-block">众人飞跃去追击,君王见此乐无比。</p><p class="ql-block">鑾車,賁髤 真  。  弓孔碩,彤矢   。</p><p class="ql-block">君王銮车(鸣 鸾声 ) ,豪华装饰显( 威风 )。( 卫士 )良弓甚硕大,红色箭杆( 插 壶中)。</p><p class="ql-block">四馬其瀉,六轡驁  。 徒馭孔庶,鄜  宣搏。</p><p class="ql-block">四匹马奔跑欢畅,六根缰绳手中晃。随从人马多又多,驻扎鄜地很宽敞。</p><p class="ql-block">眚車載行,戎徒如章, 原隰陰陽 。</p><p class="ql-block">巡视车辆载君行,精选护卫如屏障,跨越高原与沃壤。</p><p class="ql-block">趍趍駱馬, 射之族族 。 予 如虎,獸鹿如 。</p><p class="ql-block">驱驰黑鬃的白马,飞箭嗖嗖射猎物。我(的勇士)猛如虎,狩猎麋鹿如(击免)。</p><p class="ql-block">  多賢,陳禽   , 吾獲允異。</p><p class="ql-block">(将士从猎 )多辛劳,擒取之物( 堆 满堂 ) ,我的收获不寻常。</p><p class="ql-block">   癸,零雨  。 流迄滂滂。盈 盈 渫濟。</p><p class="ql-block">(时序已是 壬 ) 癸日,电闪雷鸣雨( 滂沱 ) 。 洪流滚滚波涛涌,人马鼎沸待渡河。</p><p class="ql-block">君子即涉,涉馬  流。 汧殹洎洎,萋萋   。</p><p class="ql-block">将官率先把河渡,人马奔流随其后。 汧河啊汹涌澎湃,萋萋(水草任漂流)。</p><p class="ql-block">方舟囪逮,   自鄜, 徒馭湯湯,維舟以行。</p><p class="ql-block">方舟匆匆驶彼岸,( 我们) 来自 鄜之乡,随从人马多浩荡,乘船而行向前方。</p><p class="ql-block">或陰或陽,极深以槳。 于水一方。勿   止 。</p><p class="ql-block">舟行汧河两岸间,及到深处划双桨。勇士到达河对岸,没有(犹豫和 )徜徉</p><p class="ql-block">其奔其吾 ,   其事。</p><p class="ql-block">将士奔跑齐欢呼,(记下 )此事( 永不忘 )。</p><p class="ql-block">  猷,作原作 。 道澂 我司,    除 。</p><p class="ql-block">(君王下令把 )路修, 路况 高低 平 整齐 。清理道路我负责,去除(杂草和乱泥)。</p><p class="ql-block">帥彼陂 , 草為卅里。   微, 秩秩攸罟。</p><p class="ql-block">沿着山坡(和野地),清理道路三十里。(条条大路向)远方,纵横交错如鱼网。</p><p class="ql-block">   栗,柞棫其 。 椶桕祈祈,鳴    。</p><p class="ql-block">(道路两旁把)栗种,柞树棫树(皆挺拔 )。棕树乌桕红彤彤,风吹阔叶声沙沙。</p><p class="ql-block">亞箬 其華 , 為所游優。 盩導二日,樹  五日。</p><p class="ql-block">树木成荫景色美,适合出行去游玩, 两天道路皆修好,五日就把树( 栽完 )。</p><p class="ql-block">   ,     ,   而師。弓矢孔庶,    。</p><p class="ql-block">(译文略) 军队 ( 啊雄壮 威武 )。长弓短箭难计数,(译文略)</p><p class="ql-block">  以。 左驂  , 滔滔是熾 。    不。</p><p class="ql-block">(译文略) 兵强马壮势空前, (译文略)</p><p class="ql-block">具獲信復,  具盱來。   其寫,小大具  。</p><p class="ql-block">报告匡复好消息,( 天子 )送胙来祭祀。(公卿大夫)排成排,无论老少皆(来拜)。</p><p class="ql-block">  來樂,天子  來。 嗣王始 ,故 我來  。</p><p class="ql-block">(祭天开始)乐声响,天子(喜悦笑颜开)。继承王位成大统,因此我也来听差。</p><p class="ql-block">   ,天 虹  彼,    走。 濟濟馬薦,栺栺芄芄 。</p><p class="ql-block">( 雨过天晴 映 )彩虹 ,( 牛羊成群马 ) 奔 跑 。 欣欣向荣百草丰 , 葱葱茏茏枝繁 茂。</p><p class="ql-block">微微雉立,  心其一。               之。</p><p class="ql-block">微微锦雉昂首立,(因石刻剥泐严重,译文从略。)</p><p class="ql-block">吾水既清,吾道既平。 吾  既止,嘉樹則里,</p><p class="ql-block">河流泉水已疏清,田间大道已修平。祭祀西畤已竣工,美丽 树木载其中,</p><p class="ql-block">天子永寧。日維丙申, 旭旭薪薪 ,吾其周道,</p><p class="ql-block">天子心里永安宁。丙申吉日去祭神,朝迎旭日夜燃薪,我们要行周之道,</p><p class="ql-block">吾馬既陳。秀□康康, 駕 弇  ,左驂驁驁。</p><p class="ql-block">马列两边踏征途。华美(车辆 )稳当当,车盖( 如云遮太阳 ),左边马儿神气爽,</p><p class="ql-block">右驂 趚 趚 ,牝    。 毋不   。四 翰 驪 驪。</p><p class="ql-block">右边马儿四蹄扬。 (译文略) 四匹马并驾齐驱。</p><p class="ql-block">   , 公謂大  , 金及如  ,害不余佑。</p><p class="ql-block">(译文略),秦公开口谓太仆,今天我们去( 西畤 ),上天一定保佑吾!</p><p class="ql-block">吳人怜亟,朝夕敬 。載西載北,忽牿忽代。</p><p class="ql-block">秦公祭祀虞人急,敬戒之心朝与夕。东奔西走选祀品,忽缚此来忽换彼。</p><p class="ql-block">(以下石刻多有漫漶,译文从略。)  而初  , 献 用 。    ,   大祝。 曾受其庸   種寓逢 , 中囿孔 ,  鹿  。吾 其  ,  緟緟大       求有        是。</p><p class="ql-block">附二 石鼓歌</p><p class="ql-block">——韩愈</p><p class="ql-block">张生手持石鼓文,劝我试作石鼓歌。</p><p class="ql-block">少陵无人谪仙死,才薄将奈石鼓何。</p><p class="ql-block">周纲凌迟四海沸,宣王愤起挥天戈。</p><p class="ql-block">大开明堂受朝贺,诸侯剑佩鸣相磨。</p><p class="ql-block">蒐于岐阳骋雄俊,万里禽兽皆遮罗。</p><p class="ql-block">镌功勒成告万世,凿石作鼓隳嵯峨。</p><p class="ql-block">从臣才艺咸第一,拣选撰刻留山阿。</p><p class="ql-block">雨淋日灸野火燎,鬼物守护烦撝呵。</p><p class="ql-block">公从何处得纸本,毫发尽备无差讹。</p><p class="ql-block">辞严义密读难晓,字体不类隶与蝌。</p><p class="ql-block">年深岂免有缺画,快剑斫断生蛟鼍。</p><p class="ql-block">鸾翔凤翥众仙下,珊瑚碧树交枝柯。</p><p class="ql-block">金绳铁索锁钮壮,古鼎跃水龙腾梭。</p><p class="ql-block">陋儒编诗不收入,二雅褊迫无委蛇。</p><p class="ql-block">孔子西行不到秦,掎摭星宿遗羲娥。</p><p class="ql-block">嗟余好古生苦晚,对此涕泪双滂沱。</p><p class="ql-block">忆昔初蒙博士征,其年始改称元和。</p><p class="ql-block">故人从军在右辅,为我度量掘臼科。</p><p class="ql-block">濯冠沐浴告祭酒,如此至宝存岂多。</p><p class="ql-block">毡包席裹可立致,十鼓只载数骆驼。</p><p class="ql-block">荐诸太庙比郜鼎,光价岂止百倍过。</p><p class="ql-block">圣恩若许留太学,诸生讲解得切磋。</p><p class="ql-block">观经鸿都尚填咽,坐见举国来奔波。</p><p class="ql-block">剜苔剔藓露节角,安置妥帖平不颇。</p><p class="ql-block">大厦深檐与盖覆,经历久远期无佗。</p><p class="ql-block">中朝大官老于事,讵肯感激徒媕娿。</p><p class="ql-block">牧童敲火牛砺角,谁复著手为摩挲。</p><p class="ql-block"><b style="font-size: 22px;">日销月铄就埋没,六年西顾空吟哦。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size: 22px;">羲之俗书趁姿媚,数纸尚可博白鹅。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size: 22px;">继周八代争战罢,无人收拾理则那。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size: 22px;">方今太平日无事,柄任儒术崇丘轲。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size: 22px;">安能以此尚论列,愿借辩口如悬河。</b></p><p class="ql-block"><b style="font-size: 22px;">石鼓之歌止于此,呜呼吾意其蹉跎。</b></p><p class="ql-block"><br></p>