格律诗写作之正格法、拗句法、变体法

众创天行健

<p style="text-align: justify;"><b style="color: rgb(255, 0, 0);">正格法</b></p><p style="text-align: justify;">五言律绝与七言律绝均有平起仄起及押韵不押韵之别,前已详言之矣。然其中又有三法,一曰反,如上句系平平起而下句系仄仄起,上句系仄仄起而下句系平平起是也。一曰粘,如上句系平平起而下句亦平平起,上句系仄仄起而下句亦仄仄起是也。一曰应,如五言首句押韵者,为仄仄仄平平或平平仄仄平,七言首句押韵者,为仄仄平平仄仄平或平平仄仄仄平平,而末句之平仄与首句相同是也。凡合乎此等平仄者,皆谓之正格。兹将唐诗三百首中选录五言律绝七言律绝各二首于下:</p><p style="text-align: justify;">&nbsp;</p><p style="text-align: justify;"><b>山居秋暝 王维</b></p><p style="text-align: justify;">空山新雨后,天气晚来秋。</p><p style="text-align: justify;">明月松间照,清泉石上流。</p><p style="text-align: justify;">竹喧归浣女,莲动下渔舟。</p><p style="text-align: justify;">随意寻芳歇,王孙自可留。</p><p style="text-align: justify;">(五律之合于平起者)</p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><b>渡荆门送别 李白</b></p><p style="text-align: justify;">渡远荆门外,来从楚国游。</p><p style="text-align: justify;">山随平野尽,江入大荒流。</p><p style="text-align: justify;">月下飞天镜,云生结海楼。</p><p style="text-align: justify;">仍怜故乡水,万里送行舟。</p><p style="text-align: justify;">(五律之合于仄起者)</p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><b>听筝 李端</b></p><p style="text-align: justify;">鸣筝金粟柱,素手玉房前。</p><p style="text-align: justify;">欲得周郎顾,时时误拂弦。</p><p style="text-align: justify;">(五绝之合于平起者)</p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><b>登鹳雀楼 王之涣</b></p><p style="text-align: justify;">白日依山尽,黄河入海流。</p><p style="text-align: justify;">欲穷千里目,更上一层楼。</p><p style="text-align: justify;">(五绝之合于仄起者)</p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><b>望蓟门 祖咏</b></p><p style="text-align: justify;">燕台一去客心惊,笳鼓喧喧汉将营。</p><p style="text-align: justify;">万里寒光生积雪,三边曙色动危旌。</p><p style="text-align: justify;">沙场烽火侵胡月,海畔云山拥蓟城。</p><p style="text-align: justify;">少小虽非投笔吏,论功还欲请长缨。</p><p style="text-align: justify;">(七律之合于平起者)</p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><b>蜀相 杜甫</b></p><p style="text-align: justify;">丞相祠堂何处寻,锦官城外柏森森。</p><p style="text-align: justify;">映阶碧草自春色,隔叶黄鹂空好音。</p><p style="text-align: justify;">三顾频烦天下计,两朝开济老臣心。</p><p style="text-align: justify;">出师未捷身先死,长使英雄泪满襟。</p><p style="text-align: justify;">(七律之合于仄起者)</p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><b>泊秦淮 杜牧</b></p><p style="text-align: justify;">烟笼寒水月笼沙,夜泊秦淮近酒家。</p><p style="text-align: justify;">商女不知亡国恨,隔江犹唱后庭花。</p><p style="text-align: justify;">(七绝之合于平起者)</p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><b>贾生 李商隐</b></p><p style="text-align: justify;">喧室求贤访逐臣,贾生才调更无伦。</p><p style="text-align: justify;">可怜月半虚前席,不问苍生问鬼神。</p><p style="text-align: justify;">(七绝之合于仄起者)</p><p><br></p> <p style="text-align: justify;"><b style="color: rgb(255, 0, 0);">拗句法</b></p><p style="text-align: justify;">昔人谈诗,有一三五不论二四六分明之说。所谓不论者,盖言五言律绝中之第一第三字、七言律绝中之第一第三地五字平仄可以通用,非可任意为之而不必讲究也。今人误作不拘之解,则为害匪浅。而不知五言律绝中之第一字或可用,而第三字万不能通用,七言律绝中之第一第三字或可通用,其第五字则万不能通用。且如五言律绝中之平平仄仄平句,即第一字亦不能通用,又如七言律绝中之仄仄平平仄仄平句,即第三字亦不能通用。此等不论平仄之句,谓之拗句。前人非学到功深神而明之者,断不出此。兹试将唐诗中拗句之最奇特者,选录一首如下:</p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><b>黄鹤楼 崔颢</b></p><p style="text-align: justify;">昔人已乘黄鹤去,此地空余黄鹤楼。</p><p style="text-align: justify;">黄鹤一去不复返,白云千载空悠悠。</p><p style="text-align: justify;">晴川历历汉阳树,芳草萋萋鹦鹉洲。</p><p style="text-align: justify;">日暮乡关何处是,烟波江上使人愁。</p><p><br></p> <p style="text-align: justify;"><b style="color: rgb(255, 0, 0);">变体法</b></p><p style="text-align: justify;">五言七言句之近体诗,不论平起仄起,均有一定不易之例。反是者即谓之变体。变体之诗出于作者一时之差误,不可认为定格。兹特选录唐诗中七律七绝之变体各一首,俾初学做诗者不致轻蹈此病也。</p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><b>登金陵凤凰台 李白</b></p><p style="text-align: justify;">凤凰台上凤凰游,凤去台空江自流。</p><p style="text-align: justify;">吴宫花草埋幽径,晋代衣冠成古丘。</p><p style="text-align: justify;">三山半落青山外,二水中分白鹭洲。</p><p style="text-align: justify;">总为浮云能蔽日,长安不见使人愁。</p><p style="text-align: justify;">上诗第一联与第二联平仄重复,名曰顺风调,为七律中之变体也。</p><p style="text-align: justify;"><br></p><p style="text-align: justify;"><b>赠别 王维</b></p><p style="text-align: justify;">渭城朝雨浥清晨,客舍青青柳色新。</p><p style="text-align: justify;">劝君更尽一杯酒,西出阳关无故人。</p><p style="text-align: justify;">上诗第三句之平仄与第二句应粘而反,是为七绝中之变体也。</p><p><br></p>